NGHĨA CỦA CÂU
Tiết 74 – Tiếng Việt

A/ HAI THÀNH PHẦN NGHĨA CỦA CÂU

I. Tìm hiểu ngữ liệu :

a.Cặp câu “a” và “á” :

-Gíông nhau : Cả 2 câu đều đề cập đến cùng
một sự việc : Chí Phèo từng có thời “ao ước có
một gia đình nho nhỏ”.

- Khác nhau :

+ Câu “a” kèm theo sự đánh giá chưa chắc chắn
về sự việc ( bởi từ “hình như”).

+ Câu” á” đề cập đến sự việc như nó đã xảy ra.


b.Cặp câu “b” và “b1”:

- Gíông nhau :

+ Cùng đề cập đến sự việc “ người ta
cũng bằng lòng”.

- Khác nhau :


hoạt động (ở trạng thái động hoặc tĩnh) có
diễn biến trong thời gian, không gian hay
những quan hệ giữa các sự vật…
- Một số loại sự việc phổ biến tạo nên nghĩa của
câu:
+ Sự việc biểu hiện hành động.
+ Sự việc biểu hiện trạng thái, tính chất, đặc
điểm,tư thế, tồn tại…
+ Sự việc biểu hiện quan hệ.

•
Sự việc là gì?
•
Trong thực tế khách quan,
có những loại sự việc phổ biến
nào tác động và tạo nên nghĩa
sự việc của câu?


* Lưu ý :

- Ở sự việc tồn tại, có thể câu chỉ có 2 bộ phận :

+ Động từ tồn tại ( có, còn , mất, hết ).

+ Sự vật tồn tại ( khách, tiền, gạo, đệ tử, ông ,
tôi…)

+ Có thể thêm bộ phận thứ 3 : nơi chốn hay
thời gian tồn tại ( Trong nhà có khách).

2. Nghĩa tình thái :

a.Tìm hiểu ngữ liệu: ( SGK).

- Tình thái là các trạng thái cảm xúc hay tình
cảm của con người trước sự việc, hiện tượng.

-Các phương diện tình thái phổ biến tạo nên
nghĩa tình thái của câu :

+ Sự nhìn nhận, đánh giá và thái độ của người
nói đối với sự việc được đề cập.

+ Tình cảm, thái độ của người nói với người
nghe. ( thể hiện qua các từ xưng hô, các từ gọi
đáp, các từ tình thái cuối câu)


* Tình thái là gì?
* Những tình thái
phổ biến nhất tạo
nên nghĩa tình thái
của câu?

B/ LUYỆN TẬP

I/Thực hành về nghĩa sự việc:

- Các tổ làm bài theo nhóm:


2. Bài 2: Tách nghĩa tình thái và nghĩa sự việc
trong các câu:

- Câu a:

+ Nghĩa sự việc : nói về Xuân .

+ Nghĩa tình thái : sự công nhận sự danh giá là có
thực ( thể hiện ở các từ thực), nhưng chỉ thực ở
một phương diện nào đó (kể); còn ở phương diện
khác thì là điều đáng sợ.

- Câu b :

+ Nghĩa sự việc: Qủan ngục nghĩ về việc chọn nghề
của mình và thầy thơ lại.

+ Nghĩa tình thái thể hiện một phỏng đoánchỉ mới
là khả năng, chứ chưa hoàn toàn chắc chắn về việc
việc chọn nhầm nghề.

- Câu c :

Câu này có hai sự việc và hai tình thái:

+ Sự việc thứ nhất : họ cũng phân vân như
mình.

- Nghĩa tình thái: khẳng định sự việc ở mức cao
(rõ ràng là).


c-Nghĩa sự việc : cái gông to nặng tương
xứng với tội án tử tù.

- Nghĩa tình thái : Khẳng định một cách mỉa
mai ( thật là).

d.Nghĩa sự việc của câu thứ nhất nói về
nghề cướp giật của Chí.

- Nghĩa tình thái là nhấn mạnh thái độ bằng
từ “chỉ” .

- Câu 3 : “Đã đành” là từ tình thái hàm ý miễn
cưỡng công nhận một sự thật là : hắn mạnh vì
cái liều ( nghĩa sự việc).


3/ Bài 2 (tr/ 19) : Các từ ngữ thể hiện nghĩa tình thái
trong các câu :

- Nói của đáng tội ( thừa nhận việc khen này không nên
làm với đứa bé).

- Có thể ( nêu khả năng).

- Những (đánh giá mức giá cả là cao).