SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
TRƯỜNG THPT MỸ HÀO
 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
t iĐề à :
NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC SINH HỌC 11
BẰNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP
THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG
NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH
Người thực hiện: Đỗ Thị Minh Hòa
Mỹ Hào, tháng 4 năm 2014
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài ……………………………………………… 4
2. Đối tượng nghiên cứu……………………………………… 5
3. Mục đích nghiên cứu ………………………………………… 5
4. Phương pháp nghiên cứu ……………………………………… 5
5. Giả thuyết khoa học ……………………………………………. 6
PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
A. CƠ SỞ KHOA HỌC……………………………………………. 7
1. Cơ sở lí luận ……………………………………………………. 7
2. Cơ sở thực tiễn …………………………………………………. 7
B. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………… 8
1. Những vấn đề cơ bản trong thiết kế và sử dụng phiếu học tập 8
1.1. Khái niệm, vai trò và các loại phiếu học tập…………………… 8

Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu tất yếu đối với
dạy học nói chung và dạy học nói riêng. Định hướng đổi mới giáo dục Việt Nam
đã yêu cầu rõ:
- Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi
dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,
tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho HS. (Điều 24 - Luật giáo
dục).
- Cốt lõi của đổi mới dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động,
chống lại thói quen học tập thụ động.
SGK SH 11 được biên soạn trên quan điểm cập nhật những kiến thức hiện
đại về SH cơ thể thực vật và động vật; đồng thời chú trọng đến việc đổi mới
PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh, có kênh chữ và kênh
hình, có nhiều câu hỏi phát huy tính tích cực và khả năng tự học của HS. Như
vậy, sự đổi mới cơ bản SGK SH 11 hiện nay là phải phát huy tính tích cực chủ
động của HS trong học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Tạo điều kiện để
HS chủ động tham gia quá trình học tập, cùng khám phá, chiếm lĩnh kiến thức.
Vì vậy, GV cần tăng cường rèn luyện cho HS các kĩ năng sống như biết cách làm
việc độc lập nhưng cũng phải biết làm việc hợp tác nhóm.
Để thực hiện mục đích đổi mới PPDH, trong quá trình dạy học SH nói
chung và dạy học SH 11 nói riêng, GV phải kết hợp nhiều phương pháp mới đem
lại kết quả tốt. Một trong những phương pháp đáp ứng nhu cầu trên đó là phương
pháp sử dụng SGK. SGK là tài liệu học tập, tài liệu khoa học, vừa là nguồn cung
cấp kiến phong phú cho người học, vừa là phương tiện chủ yếu để người dạy tổ
chức hoạt động học. SGK chứa đựng những kiến thức khoa học, cơ bản và hệ
thống nên HS có thể lĩnh hội kiến thức một cách lôgic, ngắn gọn, khái quát. Dưới
sự tổ chức, định hướng của GV có thể cho phép tổ chức hoạt động tự lực nghiên
cứu SGK của HS theo một phổ rộng: Từ việc nghiên cứu sách để ghi nhớ, tái

riêng, chất lượng giáo dục nói chung.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Quá trình học tập môn Sinh học 11 (chương trình chuẩn) ở các lớp 11 năm học
2013-2014 tại trường THPT Mỹ Hào do giáo viên trực tiếp giảng dạy.
3. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế và sử dụng PHT, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Sinh học
11.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trường THPT Mỹ Hào - 5 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nghiên cứu chương trình Sinh học lớp
11, nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình; nghiên cứu các
PPDH tích cực; nghiên cứu đặc điểm, vai trò và phương pháp sử dụng PHT.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: dự giờ, tham khảo ý kiến đồng nghiệp.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: thực nghiệm có đối chứng để kiểm
tra hiệu quả của đề tài.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học sinh học sẽ giúp học
sinh nâng cao khả năng tư duy, nắm vững và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Trường THPT Mỹ Hào - 6 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
PHẦN II. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
A. CƠ SỞ KHOA HỌC
1. Cơ sở lí luận
Sự nghiệp giáo dục luôn là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước
ta. Những đường lối, chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của giáo dục luôn
được ưu tiên thực hiện để góp phần nâng cao dân trí và đào tạo ra một lực lượng
lao động có năng lực, có trí tuệ phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất

pháp học tập. Đối với người dạy, phiếu học tập giúp quy định khối lượng tri thức,
kỹ năng mà GV cần truyền tải đến HS, định hướng cho GV trong việc tổ chức,
điều khiển lớp học và đánh giá HS. Đối với đặc thù riêng của môn Sinh học là
gắn liền với sự sống, liên quan đến thế giới sinh vật và là một trong những ngành
mũi nhọn của thế kỉ XXI thì việc đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mới
chương trình SGK là rất cần thiết và hợp lý.
Do vậy việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập theo hướng tích cực hoá hoạt
động học tập của HS trong dạy học SH 11 là một nhiệm vụ rất quan trọng và cần
thiết để nâng cao chất lượng học tập bộ môn Sinh học nói riêng và cả quá trình
học tập nói chung.
B. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Những vấn đề cơ bản trong việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập
1.1. Khái niệm, vai trò và các loại phiếu học tập
+ Khái niệm phiếu học tập
Phiếu học tập là những tờ giấy rời, in sẵn những công tác độc lập hay làm theo
nhóm nhỏ, được phát cho HS để hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học.
Nội dung ghi trong phiếu có thể là tìm ý hoàn thành bảng hoặc trả lời câu
hỏi hoặc đánh dấu vào hàng, cột Nguồn thông tin là SGK, hình vẽ, băng đĩa
hình
+ Vai trò của phiếu học tập
Phiếu học tập có giá trị rất lớn ở chỗ: với một nhiệm vụ học tập phức tạp
nếu dùng câu hỏi thì dài dòng còn nếu dùng phiếu có kẻ bảng với những tiêu chí
cụ thể thì kiến thức thu được sẽ được định hướng rõ ràng, cô đọng và ngắn gọn.
Bằng việc sử dụng phiếu học tập, hoạt động của giáo viên từ trình bày,
giảng giải, thuyết minh sang hoạt động hướng dẫn, chỉ đạo HS. Mọi HS được
tham gia hoạt động tích cực, không còn hiện tượng nói chuyện hoặc thụ động
nghe giảng nữa.
Trường THPT Mỹ Hào - 8 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa

Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
Nhóm động vật
Số vòng tuần hoàn
Tim
Máu nuôi cơ thể
áp lực máu
Vận tốc máu
Ví dụ 3: Khi dạy chương II- A- Cảm ứng ở thực vật. Khi tổng kết bài 24 có
thể dùng phiếu học tập sau:
Phiếu học tập: Dựa vào kiến thức đã học ở bài 23, 24 SGK, khái quát về
các hình thức cảm ứng ở thực vật bằng cách điền nội dung thích hợp vào chỗ
trống dưới đây: 1.2. Quy trình Thiết kế phiếu học tập theo hướng tích cực hóa
+ Cấu trúc phiếu học tập
Một phiếu học tập gồm có:
- Phần dẫn (dẫn dắt)
Ví dụ: nghiên cứu SGK mục II-2 bài 17
- Phần hoạt động (các công việc thực hiện)
Ví dụ: đọc nội dung hoặc quan sát tranh vẽ, tìm ý điền vào ô trống hoặc
chọn nội dung thích hợp
Trường THPT Mỹ Hào - 10 -
Cảm ứng ở thực vật
Với những bài học mà kiến thức đơn giản, dễ hiểu thì GV nên dùng phiếu
học tập ngay từ khâu dạy bài mới. Điều này sẽ tránh được sự nhàm chán trong dạy
và học.
Với những bài có khối lượng kiến thức lớn, khó hiểu hơn thì việc dùng
PHT càng giúp HS trở nên dễ hiểu và nắm được kiến thức cơ bản nhanh hơn.
Tuy nhiên GV cần phải giải thích rõ hơn những bài đơn giản.
+ Sử dụng phiếu học tập để củng cố kiến thức
Sử dụng để so sánh, khái quát hóa, tổng hợp hóa kiến thức sau khi giảng
dạy các bài học, các phần, có các cơ chế, quá trình, hiện tượng tương tự nhau.
Để củng cố bài học, GV vẫn tiến hành dạy bình thường theo nội dung trong
SGK, sau đó giáo viên phát phiếu học tập để HS tự tóm tắt kiến thức dựa vào nội
dung đã học. Đây coi như phần ghi nhớ kiến thức của bài.
Để củng cố chương hoặc một chủ đề lớn, tốt nhất giáo viên phát PHT cho
từng HS để HS tự chuẩn bị ở nhà. Đến giờ ôn tập cho HS báo cáo kết quả, GV
nhận xét, tổng kết làm nội dung học tập chính thức.
Ví dụ: Sau khi học xong chương I - Chuyển hoá vật chất và năng lượng,
GV cần yêu cầu HS so sánh để rút ra những điểm giống nhau cơ bản giữa chuyển
hoá vật chất và năng lượng ở TV và ĐV, từ đó rút ra đặc điểm chung về chuyển
hoá vật chất và năng lượng ở cấp cơ thể. Để giúp HS tổng hợp, so sánh tốt nội
dung này, GV nên đưa PHT cho HS về nhà hoàn thành sau khi học xong bài 21.
Phiếu học tập: Dựa vào nội dung kiến thức chương I, em hãy so sánh sự
chuyển hoá vật chất và năng lượng ở thực vật và động vật bằng cách hoàn thiện
cột 2 và 3 trong bảng sau:
Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở thực vật và động vật
Chuyển hóa vật chất và
năng lượng (1)
Ở TV (2) Ở ĐV (3)
Thu nhận
- Nguyên liệu
- Bộ phận thu nhận

2
Lông hút của rễ; lá
Thụ động, chủ động
Thức ăn, nước, O
2
Cơ quan tiêu hoá, hô hấp
Thụ động, chủ động
Vận chuyển
- Con đường
- Động lực
Mạch gỗ, mạch rây
Lực đẩy (áp suất rễ), lực kéo
do thoát hơi nước , lực liên kết
giữa các phân tử nước và giữa
các phân tử nước với thành
mạch gỗ; chênh lệch áp suất
thẩm thấu.
Hệ mạch
Sự hoạt động của tim và
hệ mạch; chênh lệch huyết
áp giữa các đoạn mạch
Trường THPT Mỹ Hào - 13 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
Biến đổi Khử nitrat, đồng hoá nitơ…
Phân giải
- Nguyên liệu
- Cơ chế
Đường, prôtêin, lipit…
C

- PHT hoạt động cá nhân: có thể cho HS đánh giá chéo nhau dựa trên đáp
án GV đưa ra sau khi đã gọi một số HS trình bày, hoặc GV cũng có thể thu về để
đánh giá sau. Nếu không thu phiếu lại, GV có thể đánh giá ngẫu nhiên một vài
HS, nếu các em làm tốt thì tuyên dương, nếu làm chưa tốt cần nhắc nhở. Sau khi
GV nhận xét, đưa đáp án, cần yêu cầu HS chỉnh sửa trong phiếu học tập những
kiến thức chưa chính xác để đi đến kết luận thống nhất kiến thức bài học. HS có
thể giữ PHT đó lại hoặc viết nội dung trong phiếu vào vở ghi làm kiến thức ôn
tập sau này.
Trong quá trình dạy học trên lớp có sử dụng PHT, GV cần lưu ý:
- Bao quát và theo dõi hoạt động của HS. Trong PHT có thể có những sự
kiện, nội dung khó trả lời, quá trình học tập có thể rơi vào tình trạng bế tắc hoặc
chệch hướng. GV phải xử lí tất cả các tình huống có thể xảy ra trong quá trình
HS làm việc với PHT. Điều đó không có nghĩa là giải đáp đúng mọi vướng mắc
của HS, đưa ra những kết luận hoàn toàn chính xác. Ý nghĩa chủ yếu của việc xử
Trường THPT Mỹ Hào - 14 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
lí là hỗ trợ, thúc đẩy quá trình học tập tiến triển theo hướng tích cực, khuyến
khích HS hoạt động tích cực hơn.
- Có thể động viên, khuyến khích những HS học tập tốt dưới hình thức biểu
dương hoặc cho điểm tốt.
2. Thiết kế và sử dụng PHT theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức
của học sinh trong dạy học Sinh học 11
Trong quá trình giảng dạy Sinh học 11, tôi đã thiết kế PHT và sử dụng cho
hầu hết các bài trong SGK. Dưới đây là một phần trong hệ thống PHT đã xây
dựng và sử dụng trong dạy học SH 11.
Chương I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
Bài 2: Vận chuyển các chất trong cây
Phiếu học tập: Em hãy nghiên cứu mục I, II SGK để hoàn thành bảng phân
biệt dòng mạch gỗ và dòng mạch rây (thời gian: 10 phút).

thành ống dài từ lá xuống
thân, rễ.
2. Thành phần
- Chủ yếu là nước, ion khoáng,
ngoài ra còn có chất hữu cơ được
tổng hợp từ rễ (a.a, vtm ), vận
chuyển từ dưới lên.
- Sản phẩm đồng hóa ở lá
chủ yếu là: saccarôzơ,
a.a, và một số ion khoáng
được sử dụng lại, vận
chuyển từ trên xuống.
3. Động lực
- Nhờ sự phối hợp của 3 lực:
+ Lực đẩy (áp suất rễ),
+ Lực hút do hoát hơi nước ở
lá,
+ Lực liên kết giữa các phân tử
nước với nhau và với thành mạch
gỗ.
- Sự chênh lệch áp suất
thẩm thấu giữa cơ quan
nguồn (lá) và các cơ quan
chứa (thân, rễ).
Bài 9. Quang hợp ở các nhóm thực vật C
3
, C
4
và CAM
Sử dụng 03 PHT: 2 PHT để hình thành kiến thức mới về pha sáng quang

Sản phẩm O
2
, NADPH, ATP
Phiếu học tập số 2: Dựa vào kiến thức mục I, II, III em hãy điền vào bảng
sau (thời gian: 6 phút):
So sánh pha tối ở các nhóm thực vật C
3
, C
4
, CAM
Đặc điểm C
3
C
4
CAM
Không gian
Thời gian
Chất nhận CO
2
Sản phẩm cố định
CO
2
đầu tiên
Đáp án
Đặc điểm C
3
C
4
CAM
Không gian Tế bào mô giậu Tế bào mô giậu và tế

CAM
Điều kiện sống
Hình thái giải phẫu lá
Cường độ quang hợp
Nhu cầu nước
Hô hấp sáng
Năng suất sinh học
Đáp án
Điểm so sánh C
3
C
4
CAM
Điều kiện sống Sống chủ yếu ở
vùng ôn đới á
nhiệt đới.
Sống ở vùng khí
hậu nhiệt đới.
Sống ở vùng sa
mạc, điều kiện khô
hạn kéo dài.
Hình thái giải phẫu lá - Lá bình thường
- Có một loại lục
lạp ở tế bào mô
dậu.
- Lá bình
thường
- Có 2 loại lục
lạp ở tế bào mô
dậu và tế bào

Điều
kiện
Thiếu oxi Có oxi
Vị trí Tế bào chất Tế bào chất và ti thể
Cơ
chế
- Gồm hai giai đoạn:
+ Đường phân:
Glucozơ Axit piruvic +
2ATP + 2NADH
+ Lên men:
Axit piruvic R.etylic + CO
2

+25KCal
Axit piruvic axit lactic +
38KCal
- Gồm 3 giai đoạn:
+ Đường phân:
Glucozơ Axit piruvic + 2ATP
+ 2NADH
+ Chu trình Crep:
2Axit piruvic 2 Axety CoA +
2NADH + 2CO
2
CT Crep
2A.CoA 4 CO
2
+ 6 H
2

tịt)
Đáp án
Bộ
phận
Thú ăn thịt Thú ăn thực vật
Răng - Răng cửa gặm và lấy thịt ra
khỏi xương
- Răng nanh nhọn và dài cắm
và giữ chặt con mồi
- Răng trước hàm và răng ăn
thịt lớn cắt thịt thành những
mảnh nhỏ.
- Răng hàm có kích thước
nhỏ, ít được sử dụng.
- Răng nanh giống răng cửa. Khi ăn cỏ các
răng này tì lên tấm sừng ở hàm trên để giữ
chặt cỏ.
- Răng trước hàm và răng hàm phát triển
có tác dụng nghiền nát cỏ khi nhai.
Dạ dày - Dạ dày là 1 cái túi lớn nên
gọi là dạ dày đơn.
- Thịt được tiêu hóa cơ học và
hóa học giống như trong dạ
dày người (dạ dày co bóp làm
nhuyễn thức ăn và làm thức
ăn trộn đều với dịch vị.
Enzim pepsin thủy phân
protein thành các pepetit)
- Dạ dày thỏ, ngựa là dạ dày đơn
- Dạ dày trâu, bò có 4 túi: dạ cỏ, dạ tổ ong,

Ruột tịt không phát triển và
không có chức năng tiêu hoá
thức ăn
Manh tràng rất phát triển và có nhiều VSV
cộng sinh tiếp tục tiêu hóa xenlulôzơ và
các chất dinh dưỡng có trong TB thực vật.
Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp
thụ qua manh tràng.
Bài 17. Hô hấp ở động vật
- Sử dụng PHT để hình thành kiến thức về các hình thức hô hấp ở ĐV và
PHT số 2 so sánh với hô hấp ở TV.
Phiếu học tập số 1: Em hãy nghiên cứu mục III-SGK trang 72-74 để hoàn
thành bảng phân biệt các hình thức hô hấp ở ĐV (thời gian: 15 phút)
Các hình thức hô hấp ở động vật
Hình thức Cấu tạo cq hô hấp Động tác hô hấp Đại diện
1. TĐK qua bề mặt
cơ thể
2. TĐK qua mang
3. TĐK qua hệ thống
ống khí
4. TĐK ở phổi
Trường THPT Mỹ Hào - 21 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
Đáp án
Hình thức Cấu tạo cq hô hấp Động tác hô hấp Đại diện
1. TĐK
qua bề mặt
cơ thể
Chưa có cơ quan hô

khí thay đổi.
Chim
4. TĐK ở
phổi
Phổi gồm nhiều phế
nang
Sự nâng hạ thềm miệng
(lưỡng cư)
Co giãn các cơ thở làm
thay đổi thể tích khoang
thân, khoang ngực (thú,
người)
Lưỡng cư,
bò sát, thú,
người
Phiếu học tập số 2 (Bài tập về nhà- sẽ sử dụng đến trong tiết bài tập chương I)
So sánh hô hấp giữa thực vật và động vật
I. Giống nhau:
II. Khác nhau:
Đặc điểm Thực vật Động vật
Bộ phận TĐK giữa cơ thể
với môi trường
Con đường vận chuyển
Điều hoà TĐK
Đáp án
Trường THPT Mỹ Hào - 22 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
I. Giống nhau:
- Đều là quá trình TĐK giữa cơ thể với MT (lấy O

vật để hoàn thiện bảng (thời gian: 15 phút):
Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật
Chỉ tiêu so sánh
Hệ tuần
hoàn hở
Hệ tuần hoàn kín
Hệ tuần hoàn đơn Hệ tuần hoàn kép
Đại diện
Đặc điểm cấu tạo
Đường di chuyển của
máu
Vận tốc và áp lực máu
chảy
Đáp án
Trường THPT Mỹ Hào - 23 -
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014 Đỗ Thị Minh
Hòa
Chỉ tiêu
so sánh
Hệ tuần hoàn hở Hệ tuần hoàn kín
Hệ tuần hoàn đơn Hệ tuần hoàn kép
Đại diện
Thân mềm, chân
khớp, côn trùng
Cá
Lưỡng cư, bò sát,
chim thú
Đặc
điểm cấu
tạo

tim (tâm nhĩ phải).
- Vòng tuần hoàn nhỏ:
Máu (tâm thất phải)
-> động mạch phổi ->
mao mạch phổi (trao
đổi khí) -> tĩnh mạch
phổi -> Tim (tâm nhĩ
trái)
Vận tốc
và áp lực
máu
chảy
- Áp lực máu chảy
thấp, tốc độ máu
chảy chậm
- 1 vòng tuần
hoàn
- Áp lực máu chảy cao,
tốc độ máu chảy nhanh
- Có 1 vòng tuần hoàn
- Áp lực máu chảy
cao, tốc độ máu chảy
nhanh.
- Có hai vòng tuần
hoàn.
Chương II. CẢM ỨNG
Bài 23. Hướng động
Sử dụng PHT hình thành kiến thức mới khi dạy học mục II-Các kiểu hướng
động.
Phiếu học tập: Em hãy nghiên cứu mục II-SGK sau đó hoàn thành bảng sau (thời

phía đối diện
nhau của cơ
quan
Giúp cây lấy đủ ánh sáng
để quang hợp
Hướng
trọng lực
Trọng
lực
- Rễ: hướng dương
- Thân: hướng âm
Cây có thể bám tốt vào
đất
Hướng
hóa
Hóa
chất
- Cơ quan ST hướng
tới nguồn hóa chất:
hướng hóa dương
- Cơ quan ST tránh xa
nguồn hóa chất:
hướng hóa âm
Rễ cây lấy được chất
dinh dưỡng và tránh các
hoá chất độc
Hướng
nước
Nước
- Rễ: hướng nước