- 36 -
1. KHÁM SÀNG LỌC.
1.1. Khái niệm khám sàng lọc
Các trắc nghiệm khám sàng lọc là công cụ đo rất đơn giản và nhanh
gọn. Mục đích chính của công việc khám sàng lọc là để thu thập những
thông tin ban đầu nhằm phát hiện xem trẻ có những đặc điểm khác biệt so
với những trẻ khác không và liệu có đòi hỏi các nhà chuyên môn phải tiến
hành đánh giá kỹ lưỡng hơn không.
Việc khám sàng lọc không nhằm mục đích thu thậ
p thông tin để đưa
ra những quyết định giáo dục cụ thể hay để giải thích vì sao trẻ có những
biểu hiện chậm phát triển như được quan sát thấy. Việc khám sàng lọc sẽ
giúp quyết định liệu một học sinh có cần được đánh giá kỹ lưỡng hơn từ
những nhà chuyên môn khác như vật lý trị liệu, trị liệu về nghe, chỉnh trị về
âm để lựa chọ
n môi trường giáo dục đặc biệt phù hợp hay không.
Thường thì trong khi khám sàng lọc, các bác sĩ và nhà tâm lý sử dụng
các công cụ khám sàng lọc đối với trẻ rất nhỏ có những biểu hiện chậm
trong sự phát triển. Tuy nhiên, nhiều trẻ CPTTT mức độ nặng và rất nặng
không cần phải trải qua những cuộc kiểm tra như thế này vì chúng đã có
những biểu hiện khuyết tật thể hiện ra bên ngoài rất rõ. Đố
i với những trẻ
như thế đánh giá được bắt đầu bằng quá trình chẩn đoán.
Các công cụ khám sàng lọc phải bao gồm việc kiểm tra của nhiều lĩnh
vực khác nhau như thị lực, thính lực, các mốc của sự phát triển tâm lí. Các
công cụ này thường không có hiệu lực đối với những trẻ lớn tuổi hơn vì
chúng chỉ kiểm tra được các mốc phát triển trong độ tuổ
i nhỏ và không giúp
gì cho việc xây dựng chương trình giáo dục.
Khám sàng lọc là một công việc quan trọng và hết sức có ý nghĩa, đặc
biệt là ý nghĩa cho triển vọng phát triển đối với những em được sàng lọc,

Hệ thống thang điểm của APGAR cho phép đánh giá nhanh chóng
tình trạng sức khẻo của trẻ sơ sinh ngay sau thời điểm nó được sinh ra. Nó
đ
ánh giá các biểu hiện sau ở trẻ: nhịp tim, phản xạ hô hấp, trương lực cơ và
các biểu hiện chung sau 1 phút, 5 phút, 10 phút đầu tiên sau khi chào đời.
BNBS bao gồm 27 phép đo đạc hành vi ở trẻ sơ sinh. Công cụ này đo
các biểu hiện: mức độ tỉnh táo, hoạt bát, các hoạt động tự trở nên bình tĩnh
(nín khóc), mỉm cười, các đặc điểm của giấc ngủ và những hành vi điển hình
khác của trẻ sơ
sinh (ví dụ cách trẻ sơ sinh phản ứng với các yếu tố kích
thích khác nhau của môi trường xung quanh như ánh sáng, âm thanh, bị cù
vào gan bàn chân…)
Với kết quả thu được từ cả hai công cụ này, các bác sỹ sẽ có cơ sở để
nghi ngờ về sự bất bình thường trong trạng thái tâm lí của trẻ sơ sinh (nhất là
những trẻ có quá trình mang thai không thuận lợi, nhiều nghi vấn hay khi
sinh gặp khó khăn (ví dụ như sinh chậm, không khóc ngay…) hay bị tổn
th
ương hệ thần kinh).Tuy nhiên những kết quả thu đựơc từ việc khám sàng
lọc không thể được sử dụng cho việc tiên lượng sự phát triển của trẻ trong
những giai đoạn ở tương lai xa.
1.2.3. Các công cụ khám sàng lọc sau khi sinh.
Những công cụ để khám sàng lọc trẻ em ở độ tuổi lớn hơn hiện đang
sử dụng ở Vịêt
Nam và trên thế giới là trắc nghiệm khám sàng lọc Denver
(Denver Developmental Screening test – DDST), First STEP và một số công
cụ khác. Những công cụ này thường đánh giá các lĩnh vực khác nhau của sự
phát triển như lĩnh vực cá nhân – xã hội, vận động thô và tinh xảo, ngôn
ngữ, kỹ năng tự phục vụ…. Tương tự như những công cụ đã được đề cập
đến ở trên, các công cụ này chỉ nhằm phát hiện xem có cần phải tiế
n hành

Cả ESI-P và ESI-K đều kiểm tra trẻ trên 3 lĩnh vực cơ bản: Thị giác –
Vận động; Ngôn ngữ và nhận thức; Vận động thô. Ngoài ra khi thực hiện,
trắc nghiệ
m viên còn cần thu thập một số thông tin liên quan tới khả năng
ngôn ngữ và ấn tượng của người kiểm tra về trẻ nhưng không tính điểm
phần này.
1.2.4. Một số công cụ sàng lọc.
1.2.4.1.Bộ công cụ sàng lọc ASQ

Đánh giá sàng lọc
Thủ tục đánh giá ngắn gọn được thiết kế để xác định những trẻ nên
được chẩn đoán sâu hơn hoặc được các cơ sở giáo dục hoà nhập hoặc giáo
dục chuyên biệt sớm tại địa phương đánh giá.
Lợi ích của việc sàng lọc
- Xác định trẻ có nguy cơ chậm phát triển
- Phát hiện điểm mạnh và nhu cầ
u của trẻ
- Tạo cơ hội để: Gia đình nêu lên những băn khoăn về trẻ; Giáo dục cha
mẹ về sự phát triển của trẻ; Trao quyền cho cha mẹ
- Xây dựng mối quan hệ và niềm tin với gia đình: giao tiếp được tăng
lên, tạo niềm vui cho cha mẹ và nhân viên
- Tăng cường kết quả về sức khoẻ và phát triển thông qua dịch vụ can
thiệp s
ớm.
- Xây dựng sự hợp tác trong cộng đồng và sự ủng hộ cho nhân viên.
Các hoạt động trước khi sàng lọc:
- Được đồng ý.
- 39 -
- Giải thích mục đích của sàng lọc và xem nội dung câu hỏi
- Lên chương trình sàng lọc

Bước 1: Chia tổng điểm của từng phần cho số câu hỏi được trả lời
trong phần đó. (tính điểm trung bình của từng phần)
Vd: Trong mỗi phần có 6 câu hỏi. Có 1 câu không trả lời
Tổng điểm của phầ
n này là 45
45: 5 = 9
Bước 2: Cộng số điểm trung bình cho mỗi câu vào điểm tổng của
phần đó để được tổng điểm mới.
9 +45 = 54 (tổng điểm mới)
Phần tổng thể
- Không tính điểm nhưng mô tả những lo lắng của cha mẹ
- Có tính dự đoán cao
- Chú trọng vào chất lượng của các kĩ năng (lời nói, cử ch
ỉ)
- Bất cứ câu trả lời nào còn có vấn đề cũng phải được theo dõi.
Trang tổng hợp
- 40 -
Mỗi trang tổng kết được dành riêng cho từng giai đoạn.
Trang tổng kết có 4 phần:
- Thông tin về gia đình trẻ
- Phần tổng quát
- Biểu đồ về cột điểm của 5 lĩnh vực.
- Ô trống để chuyển các câu trả lời.
Trao đổi về kết quả sàng lọc
- Đảm bảo với gia đình rằng trao đổi này là bí mật
-
Rà soát lại mục đích của khám sàng lọc.
- Tránh những từ như “kiểm tra”, “đạt”, “không đạt”
- Rà soát lại ASQ và giải thích các điểm theo lĩnh vực
- Nhấn mạnh thế mạnh của trẻ và gia đình.

trẻ có thể nói
- Vận động thô: xem xét sự chuyển động và điều phối các cơ lớn của trẻ.
- Vận động tinh: Xem xét sự chuyển động và điều phối của tay và ngón tay
của trẻ.
- 41 -
- Giải quyết vấn đề (nhận thức): xem xét việc trẻ chơi đồ chơi và giải quyết
vấn đề thế nào.
- Cá nhân – xã hộị: Xem xét khả năng tự hỗ trợ và tương tác với những
người khác.
- Phần tổng hợp: Tổng quát các câu hỏi quan trọng về sự phát triển chung
của trẻ, những điều lo lắng có thể có của cha mẹ trẻ.
1.2.4.2.Thang đo BRUNET- LEZINE.

Thang đo này được thiết lập bởi Odette Brunet và Irene Lezin, vào
năm 1951.
Thang đo này dùng để đánh giá mức độ phát triển tâm vận động của
trẻ nhỏ, đánh dấu sự chênh lệch có thể có so với trẻ cùng tuổi.
Thang này đánh giá được 4 lĩnh vực của 1 trẻ: vận động, phối hợp mắt
và tay, ngôn ngữ và xã hội hóa.
Thang này đo chỉ số phát triển tổng quát, đánh giá mức độ trưở
ng
thành, kết hợp với quan sát lâm sàng để đưa ra điểm mốc của sự phát triển,
giúp nhà điều trị so sánh sự phát triển của trẻ với trẻ cùng lứa, phát hiện sớm
một số bất thường trong sự phát triển, giúp cha mẹ hiểu những nhu cầu và
khó khăn trong vấn đề phát triển của trẻ.
1.2.4.3. Thang CAPUTE

Tác giả của thang đo này là: Pasquale J.Accardo và Arnold J.Capute.
Thang đo này bao gồm 2 phần:
- CAT: là test nhận thức thích nghi; bao gồm 57 mục, tập trung vào