THOÁI HÓA KHỚP XƯƠNG – PHẦN 1 I- ĐẠI CƯƠNG:
Thoái hóa khớp là bệnh mạn tính thường gặp nhất ở người trung niên và người
có tuổi, xảy ra ở mọi chủng tộc, mọi thành phần của xã hội, ở tất cả các nước và
phụ nữ nhiều hơn nam giới.
- Thống kê của WHO cho thấy có 0,3 - 0,5% dân số bị bệnh lý về khớp thì
trong đó có 20% bị thoái hóa khớp. Ở Mỹ: 80% trên 55 tuổi bị thoái hóa
khớp. Ở Pháp: Thoái hóa khớp chiếm 28% số bệnh về xương khớp. Ở Việt
Nam: Thoái hóa khớp chiếm 10,41% các bệnh về xương khớp.
- Có sự liên quan chặt chẽ giữa thoái hóa khớp và tuổi tác.
a- 15 - 44 tuổi: 5% người bị thoái hóa khớp.
b- 45 - 64 tuổi: 25 - 30% người bị thoái hóa khớp.
c- Trên 65 tuổi: 60 - 90% người bị thoái hóa khớp.
Và các vị trí thường bị thoái hóa:
d- Cột sống thắt lưng 31,12%
e- Cột sống cổ 13,96%
f- Nhiều đoạn cột sống 7,07%
g- Gối 12,57%
h- Háng 8,23%
i- Các ngón tay 3,13%
j- Riêng ngón tay cái 2,52%
k- Các khớp khác 1,97%
Người ta thường coi thoái hóa khớp là bệnh lý do hậu quả của quá trình tích
tuổi và sự chịu lực tác động thường xuyên lên khớp. Thoái hóa khớp gây đau và
biến đổi cấu trúc khớp dẫn đến tàn phế, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống
và còn là gánh nặng cho kinh tế gia đình và toàn xã hội. Thoái hóa khớp nếu được
chẩn đoán sớm và điều trị sớm có thể làm chậm phát triển của bệnh, giảm triệu
chứng đau đớn, giúp duy trì cuộc sống hoạt động.
II- NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH:

Những cấu trúc xương, khớp bình thường là sụn, xương dưới sụn, dịch
khớp, màng hoạt dịch và bao khớp. Bộ phận chủ yếu của khớp:
- Sụn khớp thích ứng hoàn hảo để chịu đựng tải trọng đảm bảo sự trượt lên
nhau của 2 diện xương với một hệ số ma sát rất thấp. Hoạt động tốt của khớp
dựa trên sự toàn vẹn của những tính chất vật lý, hóa học, cơ học và sự bình
thường của các thành phần cấu tạo. Sụn khớp không có mạch máu và không có
thần kinh, tuy vậy không phải vì thế mà sụn là một chất trơ.
Được cấu tạo bởi 3 thành phần cơ bản gồm: tế bào sụn kèm một số ít nguyên
bào xơ và một số chất cơ bản. Tế bào sụn có các chức năng sản xuất ra các
thành phần của mô sụn, các sợi tạo keo (collagen) 40 - 50%;
mucopolysaccharide và các enzyme. Chất cơ bản: các tế bào sụn và sợi
collagen được hình thành trong chất cơ bản, chất cơ bản chủ yếu là các
chondromucoprotein, đó là một phức hợp protein, mucopolysaccharide
(chondroitine sulfat, kerato sulfat), acid hyaluronic, heparin, và nguyên tố vi
lượng, chất cơ bản có đặc tính hút nước rất mạnh, 80% là nước,
chondromucoprotein chỉ 20% nhưng đóng vai trò quan trọng vào dinh dưỡng
mô sụn (bằng sự thẩm thấu) và tính chất cơ học (sự chịu áp lực) của sụn khớp.
Chất cơ bản này được thay đổi với tốc độ nhanh (thoái biến và tái tạo). Như
vậy, sụn khớp là một khuôn sụn gồm một mạng lưới 3 chiều gồm sợi collagen
nằm trong một lượng lớn proteoglycan tạo thành.
- Đĩa đệm cột sống là một sụn khớp đặc biệt gồm 2 thành phần: vòng xơ và
nhân nhày. Đĩa đệm nằm giữa hai thân đốt sống. Vòng xơ gồm nhiều lá xơ sụn
chạy song song tạo thành những vòng xoắn từ ngoài vào trong. Các lá này đan
vào nhau, giữa các lớp có vách ngăn, các vòng xơ đóng vai trò như một giảm
xóc, phân lực và hấp thụ lực khi chịu tải và vận động. Nằm giữa đĩa đệm là
chất nhày có hình cầu màu trắng, đường kính 1,2 đến 2 cm, có cấu tạo giống
như keo đặc và có đặc tính căng phồng rất mạnh, những đặc tính này đã tạo
nên khả năng chịu lực và phân phối lực của đĩa đệm.
- Khuôn sụn gồm một mạng lưới ba chiều gồm một sợi collagen nằm trong
một lượng lớn proteoglycan tạo thành một chất gel rất ưa nước. Tổ chức sụn và

- Thay đổi xương: Sụn bị hủy hoại, xương không được che chở đã tổn thương
vì các đòi hỏi về cơ học, xương dưới sụn phản ứng bằng cách tăng sinh
xương, tái tạo bất thường để bù trừ mất sụn, mở rộng điểm tựa, thành lập
gai xương (osteophytose), xương đặc lại, tăng độ cứng. CHẤT CƠ BẢN
- Proteoglycan
- Sợi Collagen type II
TẾ BÀO SỤNEnzyme + Collagenase

+ Protease

Giai đoạn
khởi đầu
Giai đo
ạn thoái hóa khớp
TĂNG CHUYỂN HÓA

ỊU ĐỰNG VỀ C
Ơ H
ỌC

CỦA SỤN
HỦY HOẠI SỤN

- Phản ứng viêm ở bao hoạt dịch: Những mảnh proteoglycan và collagen
được giải phóng vào dịch khớp, với lượng tăng dần. Ở khớp giữ vai trò nơi
trút tháo những sản phẩm thoái hóa của sụn: cytokin và yếu tố tăng trưởng.
Những mảnh đó bị thực bào bởi các đại thực bào. Hiện tượng trên dẫn đến
viêm nhiễm mạn tính ở bao hoạt dịch. Những tế bào hoạt dịch sinh ra
cytokin đặc biệt Interleukin I đến lượt nó lại tác động vào sụn khớp và làm
tăng thêm sự tàn phá sụn.
Cho đến nay, nhiều công trình nghiên cứu đã cho thấy Interleukin I là một
cytokin giữ vai trò chủ yếu trong hiện tượng tàn phá sụn xương, viêm nhiễm
bao hoạt dịch và đồng thời là vai trò sinh bệnh chủ chốt trong thoái hóa khớp.
Kiểm soát được Interleukin I trong thoái hóa khớp là quan trọng. Ức chế
được Interleukin I là chiến lược không những cải thiện đau và hoạt động của
khớp mà còn hạn chế những tổn thương thoái hóa, hỗ trợ cho sự sửa chữa và
tái tạo sụn khớp.

- Vai trò của Interleukin I trong thoái hóa khớp:
a- Interleukin I là yếu tố chủ chốt phá vỡ sự quân bình giữa thoái biến
và tái tạo chất lượng sụn. Do hậu quả nghiêm trọng của nhiều
nguyên nhân: Interleukin I được tăng sản làm thay đổi cân bằng của
sụn và giảm tổng hợp các thành phần cấu tạo của sụn khớp
(proteoglycan và collagen). Interleukin I làm thay đổi phenotype của
QUÂN
BÌNH


 Tổng hợp Collagen

T
ổng hợp Proteoglycan

 Cytokin - Interleukin
 Enzyme thoái biến

Suy yếu sụn khớp

Phản ứng tăng sinh xương

Bù trừ mất sụn

VIÊM NHIỄM
MẠN TÍNH

Cytokin 

* Tàn phá sụn xương
* Duy trì viêm nhiễm

Thoái hóa khuôn sụn
- Sản phẩm → Dịch khớp

Thực bào


III- GIẢI PHẪU BỆNH CỦA NHỮNG GIAI ĐOẠN THOÁI HÓA KHỚP:
- Lớp lông bình thường, lớp chuyển tiếp bị phù nề và các sợi collagen bị tách
ra.
- Nứt ở bề mặt sụn, tế bào sụn phì đại nhân lên và đứng từng chùm.

INTERLEUKIN I

Phá vỡ sự quân bình:
-  tổng hợp chất cơ bản

-  enzyme thoái giáng
- Thay đổi phenotype:
+ Collagen I và II
+ Proteoglycan khác

Giảm đồng hóa
-  proteoglycan trong sụn
- Loại khả năng tự sửa chữa.
- Ngăn tổng hợp
Collagen / sụn hyalin

Viêm nhiễm khớp
- Tế bào sụn
- Tế bào hoạt dịch
Hoạt hóa tế bào
hủy xương
Tổn thương sụn tuần tiến

“VĨNH CỮU HÓA” QUÁ TRÌNH THOÁI HÓA VÀ VIÊM NHIỄM Ở KHỚP XƯƠNG Thoái giáng
dưới sụn

 Prostaglandine
 Interleukin VI

- Nứt sâu đến tận lớp xương dưới sụn, tế bào sụn ít đi và hoạt động giảm.
- Mất hết sụn, xương trơ ra.