∆
≈= =
∆
12
2m
AA
2sin . cos
DdD sinA 2 2
nA
dn cosr . cosi
cos . cosi
2

m
m
i
n
i
n
D
1
1
cos
sin
2
−≈
∆
∆

trong đó, i
1

song với lăng kính, chùm tia ló ra cũng song
song, ta được một ảnh rõ ở vô cực (trong các
máy quang phổ)

- Khi vật cách lăng kính một đoạn hữu hạn, trong trườ
ng hợp tổng quát, ảnh của vật
không rõ. Ảnh của một điểm không phải là một điểm. Tuy nhiên, ngườii ta chứng minh đượ:
ảnh S’ của một điểm S có thể coi là một điểm khi chùm tia sáng phát suất từ S đến lăng kính
ở gần cạnh của lăng kính và thỏa mãn gần đúng điều kiện có độ lệch cực tiểu. Khi đó:
01
1
2
1
=−=
di
di
di
dD
hay di
1
= di
2

* Lăng kính phản xạ toàn phần :

0
S
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-

w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
SS4. MẶT CẦU KHÚC XẠ.

HÌNH 23
Ta gọi mặt cầu khúc xạ là hệ quang học gồm hai môi trường trong suốt có chiết suất khác
nhau n
1
và n
2

1
. Góc khúc xạ tương ứng trong môi trường thứ hai là i
2
. Vì là tia gần trục, góc
i
1
và i
2
là bé, để có thể viết định luật khúc xạ gần đúng dưới dạng :
n
1
i
1

≈
n
2
i
2
(4.1)
Từ hình vẽ ta có các hệ thức sau :
i
1
= φ -
1
α
và i
2
= φ - α
2

i
1
ϕ
α
2
α
1
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.

w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Như vậy, theo định luật khúc xạ (1.5) ta có :
   
−= −
12
12
OI OI OI OI
n( ) n( )
OC OA OC OA


đại số, nó cho biết xu thế đi về gần quang trục hay đi ra xa của các chùm tia khúc xạ. đơn vị
đo tụ số là “điốp” nếu chiều dài tính ra mét
Chú ý : đối với mặt cầu khúc xạ, ta chỉ có ảnh rõ khi các tia tới đi gần trục chính.
2. Các tiêu điểm, mặt phẳng liên hợp và mặt phẳng tiêu.
a- Các tiêu đ
iểm:

HÌNH 25

Cho chùm tia sáng song song với quang trục tới quang hệ. sau khi khúc xạ chùm tia hội
tụ tại F2 (H.25). F
2
được gọi là tiêu điểm ảnh. F
2
là thực nếu nó nằm trong khơng gian ảnh
thực. Tương tự, nếu có chùm tia xuất phát từ F
1
trên quang trục, sau khi khúc xạ trở thành
chùm song song với quang trục (H.25), thì F
1
được gọi là tiêu điểm vật. Tiêu điểm F
1
là thực
nếu nó nằm trong khơng gian vật thực. Các đoạn thẳng

−
φ
22
2
21
nR n
f
nn
(4.3)

Tỉ số giữa hai tiêu cự :
(n
1
)
(n
2
)
F
2
O
(n
1
)
(n
2
)
F
1
O
Click to buy NOW!

c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d

Biểu thức (4.4) cho thấy độ dài tuyệt đối của các tiêu cự tỉ lệ với chiết suất của môi
trường tương ứng và 2 tiêu điểm luôn luôn nằm về hai phía của mặt cầu khúc xạ.
b- Mặt phẳng liên hợp :
HÌNH 26

Chú ý vào H. 26, chúng ta tiếp tục phân tích như sau :
Điểm A2 là ảnh của điểm A1 nằm trên quang trục A1C. Hai điểm A1 và A2 được gọi là
hai đi
ểm liên hợp. Xét quang trục khác, ví dụ CO’. Nếu vật đặt tại B1 sao cho CB1 = CA1
thì ảnh sẽ ở tại B2 (H. 26), với CB2 = CA2. Cặp điểm B1, B2 cũng là cặp điểm liên hợp.
Suy rộng ra, các mặt cầu có vết là các cung A1B1 và A2B2 là các mặt liên hợp.
Trong trường hợp gần đúng với gócĠ nhỏ có thể xem hai mặt phẳng P1 và P2 (H.26)
thẳng góc với quang trục qua A1 và A2 là hai mặt liên hợp.
c- Các mặt phẳng tiêu :
HÌNH 27

Hai m
ặt phẳng vuông góc với quang trục đi qua F1 và F2 được gọi là mặt phẳng tiêu vật

)
α
A
1
F
1
F
2
A
2
O

Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e

e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
3. Vẽ tia khúc xạ.
• Các tia đặc biệt :
- Tia tới song song với trục chính, tia khúc xạ đi qua tiêu điểm ảnh
- Tia tới qua tiêu điểm vật, tia khúc xạ song song với trục chính


Ta dựng ảnh của một vật A
1
B
1
có kích thước nhỏ, đặt vuông góc với quang trục. Muốn
vậy ta chỉ cần hai trong ba tia đặc biệt phát suất từ B
1
, vẽ hai tia ló tương ứng, ta được ảnh
B
2
của B
1
. Hạ đường thẳng góc xuống trục quang học, ta được ảnh A
2
B
2

Độ phóng đại được định nghĩa là :
11
22
BA
BA
=β
Từ hai tam giác có đỉnh F
1
, ta có :
1
1
11

F
R
(n
1
)
(n
2
)
(
∆
')
C
S
I
B
1
F
1
O
F
2
A
1
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C

Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r