Giảng dạy và học tập với công cụ
Bản đồ Tư duy
1. Giới thiệu:
Việc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thức về thế giới xung
quanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của những người làm công
tác giáo dục. Nhằm hướng các em đến một phương cách học tập tích cực và
tự chủ, chúng ta không chỉ cần giúp các em khám phá các kiến thức mới mà
còn phải giúp các em hệ thống được những kiến thức đó. Việc xây dựng được
một “hình ảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại những lợi
ích đáng quan tâm về các mặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc
tưởng tượng và khả năng sáng tạo…Một trong những công cụ hết sức hữu
hiệu để tạo nên các “hình ảnh liên kết” là Bản đồ Tư duy.
Bài viết này nhằm giới thiệu về Bản đồ Tư duy, tóm lược nguyên lý nền tảng
của Bản đồ Tư duy, ứng dụng của loại bản đồ này trong dạy học, và cuối cùng
là giới thiệu về các phần mềm hiện có trên thị trường có thể giúp tạo ra các
Bản đồ Tư duy.
2. Bản đồ Tư duy: Nguyên lý & Ứng dụng trong dạy học
Bản đồ Tư duy(MindMap) là một hình thứcghi chép sử dụngmàusắcvàhình ảnh,
để mở rộng và đào sâu các ý tưởng(1). Kỹ thuật tạo raloại bản đồ này được gọi là
MindMappingvà đượcphát triển bởi TonyBuzan vào nhữngnăm 1960.
Ở vị trí trung tâm bản đồ là mộthình ảnhhay mộttừ khóa thể hiện một ý tưởng
hay khái niệm chủ đạo. Ýtrung tâm sẽ được nối với các hình ảnhhay từ khóa cấp 1
bằngcác nhánh chính, từ các nhánh chínhlại có sự phânnhánhđến cáctừ khóa
cấp 2để nghiên cứu sâu hơn. Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục vàcác khái niệm
hay hìnhảnh luôn đượcnối kết vớinhau. Chính sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức
tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ và rõ ràng. (hình 1)
Hình 1: Một ví dụ về một Bản đồ Tư duy về sự xâm chiếm của người Viking.
Bản đồ Tư duyhiện là mộtcông cụ đang được sử dụngbởi hơn 250triệu người
trên thế giới trong đó có các công ty lớnnhư HP, IBM, Boeing,…Các tổ chức giáo
dục và giáo viêncác nướccũng không phải là những người đứngngoài cuộc.
Vậy những yếu tố nào đã làm cho Bản đồ Tư duycó tínhhiệu quả cao và nền tảng

ôn bài theo nhóm, đi laođộng, các mônsẽ có kiểm tra, các hoạt động văn nghệ, thể
thao, dãngoại,các hộithi phải tham gia, v.v…
Bên trên là vài ví dụ và gợi ý cho việc sử dụng Bản đồ Tư duy trong dạy và học,
nhiều môn học khác như Địa lý, Lịch sử, Ngoại Ngữ, Vậtlý, Sinh học,v.v…cũng có
thể sử dụng công cụ này một cách dễ dàng vàhiệu quả.
3. Giới thiệu một số phần mềm dùng để tạo Bản đồ Tư duy:
Một Bản đồ Tư duy có thể được thực hiện dễ dàng trênmột tờ giấy vớicác loại bút
màu khác nhau, tuy nhiên, cách thứcnày cónhược điểm là khó lưu trữ,thay đổi,
chỉnhsửa. Mộtgiải pháp được hướngđếnlà sử dụngcác phần mềm để tạo raBản
đồ Tư duy.Tôi xingiới thiệu một số phần mềm tiêu biểu trongthể loại “phần mềm
mindmapping”(mindmappingsoftware).
- Phần mềm Buzan's iMindmap™: một phần mềm thươngmại,tuy nhiên có thể
tải bản dùng thử 30 ngày. Phần mềm docông tyBuzan Online Ltd.thực hiện. Trang
chủ tại www.imindmap.com
- Phần mềm Inspiration: sản phẩm thươngmại của công ty Inspiration Software,
Inc. Sảnphẩm có phiên bản dành cho trẻ em (các em từ mẫu giáo đến lớp 5) rấtdễ
dùngvà nhiều màu sắc. Có thể dùngthử 30 ngày. Trangchủ
tại www.inspiration.com
- Phần mềm Visual Mind: sản phẩm thươngmại của công ty Mind Technologies.
Phần mềm dễ sử dụng và linh hoạt trong sắpxếp các nútchứa từ khóa. Cóthể
dùngthử 30 ngày. Trang chủ tại www.visual-mind.com
- Phần mềm FreeMind: sản phẩm hoàn toànmiễn phí,được lập trìnhtrên Java.
Các icon chưa đượcphongphú, tuynhiên chương trình có đầy đủ chức năng để
thực hiện mindmapping.Trang chủ tại:
http://freemind.sourceforge.net/wiki/index.php/Main_Page
- Ngoài ra, chúngta còn có thể tham khảo mộtdanh sách các phần mềm loại mind
mappingtại địa chỉ sau:
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mind_mapping_software
4. Kết luận
Sử dụngthành thạo và hiệu quả Bản đồ Tư duy trongdạy học sẽ mang lại nhiều kết

2. Phương pháp dạy theo dự án
Phương pháp dạy theo dự án là giáo viên đưa ra một đề tài cụ thể, từ đó
hướng dẫn học sinh cách đặt vấnđề vàgiảiquyết vấn đề đó mộtcách tích cực. Đối
với mỗi học sinh, khi nhận học một đề tài cụ thể cần xác định được những hướng
đi,cáchtiếpcậnvà giảipháp thiết thựcđể giảiquyếtvấnđề đápứng đượcyêu cầu
củagiáoviên đặtra. Ví dụ như:yêu cầuhọcsinhtìm hiểuvề lịchsử địaphương;hệ
thống giao thông; môi trường; nguồn nước .v.v Thời gian thực hiện các dự án có
thể là ngắn hạnhoặc dài hạntùy thuộc vào từngđề tài và mứcđộ của nó.
Với phương pháp dạy theo dự án sẽ giúp cho học sinh có khả năng tự lực
trong việc tìm kiếm, tiếp cận các nguồn thông tin về dự án của mình. Hơn nữa,
phương pháp này sẽ giúp cho học sinh tích cực tư duy và có trách nhiệm hơn đối
vớibảnthân,giađìnhvà xãhội.Bớivì,chínhbản thân các emsẽ làthế hệ gánhvác,
xây dựng Đất nước trong tương lai. Đó chính là lý do mà các nhà trường cần phải
giúphọc sinh thựchiện nhiệm vụ đó.
1. Phương pháp dạy theo góc
Phương pháp dạy học theo góc là mỗi lớp học được chia ra thành các góc
nhỏ.Ở mỗigócnhỏ họcsinh cóthể lầnlượttìmhiểunộidungkiếnthứctừngphần
của bài học. Đối với mỗi học sinh phải trải qua các góc để có cái nhìn tổng thể về
nội dung củabàihọc.Nếucó vướng mắc trongquá trình tìm hiểu nộidung bài học
thì họcsinh có thể yêu cầugiáo viên giúp đỡ và hướng dẫn.
Đối với phương pháp dạy học theo góc sẽ tạo ra môi trường học tập lành
mạnh, tích cực hơn; Đặc biệt, với phương pháp này sẽ không bắt buộc, gò bó học
sinh vào một khuôn khổ nhất định, mà tạo ra cho các em một không khí học tập
thoải mái, tự học hỏi, tìm tòi kiến thức của bài học theo cảm hứng thông qua các
gócnhỏ. Phương phápnàycòn giúpcho họcsinh hiểu bài được sâuhơn, tổng quát
hơnvà nhớ bài lâu hơn.