Bản đồ tư duy – một trong những
công cụ hỗ trợ dạy học và công tác
quản lí nhà trường hiệu quả, dễ thực
hiện.
Bản đồ tư duy (BĐTD) là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh
để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. BĐTD một công cụ tổ chức tư duy nền
tảng, có thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ,
hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng
của bộ não, giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.
Cơ chế hoạt động của BĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng
lưới liên tưởng (các nhánh). BĐTD là công cụ đồ họanốicác hình ảnh có liên hệ với
nhau vì vậy có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củngcố kiến
thức saumỗitiếthọc,ôn tậphệ thốnghóakiến thứcsau mỗichương, vàgiúp cán
bộ quản lí giáo dục lậpkế hoạch công tác.
BĐTD giúp HS học được phương pháp học: Việc rèn luyện phương pháp
học tập cho HS không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là
mụctiêudạyhọc.Thựctế chothấymột số HS họcrấtchămchỉ nhưngvẫn họckém,
nhất là môn toán, các em này thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã
quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận
dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau. Phần lớn số HS này khi đọc
sách hoặc nghe giảng trên lớp không biết cách tự ghi chép để lưu thông tin, lưu
kiếnthứctrọngtâm vàotrínhớ của mình.Sử dụngthànhthạoBĐTDtrongdạyhọc
HS sẽ học được phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát
triển tư duy.
BĐTD- giúp HS học tập một cách tích cực. Một số kết quả nghiên cứu cho
thấy bộ nãocủa conngười sẽ hiểusâu, nhớ lâu vàin đậm cáimà do chính mình tự
suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình vì vậy việc sử dụng BĐTD giúp HS
học tập một cách tích cực, huy động tốiđa tiềm năng của bộ não.
Việc HS tự vẽ BĐTD cóưu điểm làphát huy tốiđatính sángtạo của HS, phát
triển năng khiếu hội họa, sở thích của HS, các em tự do chọn màu sắc (xanh, đỏ,
vàng, tím,…), đường nét (đậm, nhạt, thẳng, cong…), các em tự “sáng tác” nên trên

động: dạy học,giáo dục đạo đức,…hoặc viết kế hoạch theo tháng, theo chủ đề,…
BĐTD có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các
nhà trường hiện nay. Cóthể thiết kế BĐTD trêngiấy, bìa,bảng phụ,…hoặc cũng có
thể thiết kế trên phần mềm bản đồ tư duy. Với trường có điều kiện cơ sở hạ tầng
công nghệ thông tintốtcóthể càivàomáytínhphần mềm Mindmap cho GV,HSsử
dụng,bằngcáchvàotrangwebwww.download.com.vn gõvàoô“tìmkiếm”cụmtừ
Mindmap, ta có thể tải về bản miễn phí ConceptDraw MINDMAP 5 Professional,
việc sử dụngphần mềm này khá đơngiản.
Việc sử dụng BĐTD giúp cán bộ quản lí có cái nhìn tổngquáttoàn bộ vấn đề,
giúpGVđổimới PPDH, giúphọcsinh học tập tíchcựcđó chính làmộttrong những
cách làm thiết thực triển khai nội dung dạy học có hiệu quả - nội dung quan trọng
nhất trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng Trường học thân thiện,
học sinh tích cực” mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phátđộng.
Đặt câu hỏi trong giảng dạy
Trong tiến trình dạy học trên lớp, câu hỏi phát vấn đóng một vai trò
thiết yếu, là kênh thông tin hai chiều giữa người dạy và người học, thông qua
câu hòi người dạy có thể kích thích khả năng tự tìm hiểu, tự khám phá và
phát triển những tố chất tiềm ẩn ở người học.
. NHỮNG CÁI “KHÔNG” KHI ĐẶT CÂU HỎI
1. Không nên đặt các câu hỏi đúng-sai hay các câu hỏi cho phép cơ hội 50%
đúng và 50% sai. Ví dụ:“Có phải Orwellviết Animal Farm không?”, “Aithắng trong
cuộc nội chiến?” Các kiểu câu hỏi này khuyến khích sự suy đoán, tư duy tứcthì,và
định hướng đúngsai, không phải tư duykhái niệm haygiải quyết vấn đề. Nếu giáo
viên vôtình hỏi kiểu câu hỏi này thì họ phải hỏi ngay lậptức cáccâu hỏi khác như
“tại sao” hay “như thế nào”.
2. Không đặt những câu hỏi mập mờ hay không xác định: “Cácthànhphố
chínhcủa nước Mỹ là gì?”. Những câu hỏi như vậy dễ nhầm lẫn và thường phải
được nhắc lại haytinhgiản.Câu hỏi phải rõ ràng và phù hợp với dự định của giáo
viên.
3. Không đặt các câu hỏi suy đoán. Các câu hỏi suyđoán có thể cũng là

thói quenlàmviệc tồi và khôngchúý.
12.Không “bóc lột” những học viên giỏi hay những học viên xung phong.
Những học viênkhác tronglớpsẽ không chú ý và xao nhãng hoạt độngchung đang
diễn ra.
13.Không cho phép trả lời đồng thanh (Trừ khi nólà yêu cầu củamột phần
bài giảng)
II. NHỮNG ĐIỀU NÊN LÀM KHI HỎI
1. Hỏi những câu hỏi thựcsự khuyến khích và không chỉ thuần tuý kiểm tra
trí nhớ. Một giáo viên tốtbiếtcách khuấy độnghứngthú của người học và buộchọ
phải suynghĩ bằng các câu hỏi gợi tư duy. Các câu hỏi yêu cầu nhớ lại thông tinsẽ
khôngduy trì được sự chú ý củalớphọc.
2. Đặt những câuhỏi tương xứng với khả năngcủa ngườihọc. Các câu hỏi
quá thấp hay quá caođối với khả năngcủa ngườihọc sẽ làm chohọ chán haynhầm
lẫn. Nên đưa racác câu hỏi phù hợp với mức khả năng củađa số học viên.
3. Đặt các câu hỏi phù hợp với ngườihọc. Các câu hỏidựa vào cuộcsống của
người học làcác câuhỏi phù hợp.
4. Đặt các câu hỏi theo trìnhtự. Câu hỏivà câu trả lời phải được sử dụng
làm nền cho cáccâu hỏi tiếp theo. Việc làm này đóng góp vào việc họcliên tục.
5. Đa dạng hoá độ dài vàđộ khó củacâu hỏi. Câu hỏi phải được đadạnghoá
để cả họcviên giỏi lẫnhọc viênyếu đều có thể tham gia trả lời. Quansát những
khác biệt về cá nhân, và giải thích câu hỏi để mọi học viên đều thamgia vào cuộc
thảo luận.
6. Đặt các câu hỏi rõrangvà đơn giản, câu hỏi phải hiểu được dễ dàng,
tránh dài dòng văn tự.
7. Khuyến khích học viên đặt câu hỏicho nhau và cho nhận xét. Việc làm
này giúpchongười họctrở nên tích cực hơnvà hợp tác tốt hơn. Câuhỏi hay
khuyến khích các câu hỏi khác, thậm chílà cáccâu hỏi của người học.
8. Cho phép đủ thời gian để suy nghĩ. Dừng lại vài giây cho đến khi một số
cánh tay giơ lên để tạo cho mọi học viên, đặc biệt là học viên kém,có cơ hội suy
nghĩ về câu hỏi.