QUAN NIM V PHM TR DN TRONG TC PHM
LUN NG V MNH T
A VIEW ON THE CATEGORY OF PEOPLE
IN LUAN NGU AND MANH TU TRN QUANG NH
Trng i hc Kinh t, i hc Nng
NGUYN TH TH
Trng Cao ng Th dc Th thao TW3 Nng TểM TT
Phm trự dõn trong tỏc phm Lun ng v Mnh t theo chỳng tụi cú cỏc vn c bn
sau õy:
- Th nht, dõn l nhng ngi b iu khin.
- Th hai, dõn l nhng ngi khụng cú a v gỡ trong xó hi.
- Th ba, dõn l ngi i lp vi vua.
- Th t, dõn l tt c nhng ngi sng trờn trỏi t.
ABSTRACT
The category of people in Luan ngu and Manh tu, in our point of view, has the following
basic:
- Firstly, people are persons who are commanded (controled).
- Secondly, people are persons who have not any positions in the society.
- Thirdly, people are persons who are the opposite of the king.
- Fourthly, people are all persons who are living in the world. 1. Luỏỷn ngổợ vaỡ Maỷnh tổớ laỡ nhổợng taùc phỏứm kinh
õióứn cồ baớn nhỏỳt cuớa Nho hoỹc, ra õồỡi trong bọỳi caớnh
chờnh trở, kinh tóỳ, xaợ họỹi nhỏỳt õởnh cuớa thồỡi kyỡ Xuỏn

caùch goỹi khaùc nhau trong caùc taùc phỏứm Luỏỷn ngổợ vaỡ
Maỷnh tổớ.
Ngổồỡi bở sai khióỳn coù khi õổồỹc Khọứng Maỷnh goỹi laỡ
keớ tióứu nhỏn, tổùc laỡ haỷng ngổồỡi nhoớ moỹn, tỏửm
thổồỡng õọỳi lỏỷp vồùi ngổồỡi quỏn tổớ. Tióứu nhỏn õổồỹc
Khọứng Maỷnh nhừc õóỳn trón ba mổồi lỏửn, trong õoù Luỏỷn
ngổợ chióỳm khoaớng hai mổồi lỏửn. ỏy laỡ tyớ lóỷ cao nhỏỳt
so vồùi caùc caùch goỹi khaùc nhũm chố dỏn laỡ ngổồỡi bở
õióửu khióứn. Trong nhaợn quan cuớa caùc nhaỡ Nho hoỹc, dỏn
vồùi tón goỹi laỡ keớ tióứu nhỏn coù vai troỡ khọng õaùng kóứ
so vồùi sổùc maỷnh to lồùn cuớa ngổồỡi quỏn tổớ. ổùc haỷnh
cuớa ngổồỡi quỏn tổớ (ngổồỡi trở dỏn) nhổ gioù, maỡ õổùc haỷnh
cuớa dỏn nhổ coớ. Gioù thọứi thỗ coớ tỏỳt raỷp xuọỳng
(1)
.
Tióứu nhỏn vồùi tổ caùch laỡ ngổồỡi bở trở khọng bao haỡm
nho tióứu nhỏn, tổùc laỡ nhổợng keớ sộ thióỳu tổ caùch õaỷo
õổùc, tuy hoỹ coù tri thổùc, coù taỡi nghóỷ. Muọỳn trồớ thaỡnh
nho quỏn tổớ, phaới coù õuớ caớ hai tióu chờ õoù, bồới vỏỷy
Khọứng tổớ baớo Tổớ Haỷ: Anh nón laỡm nhaỡ nho quỏn tổớ,
khọng nón laỡm nhaỡ nho tióứu nhỏn
(2)
.
Ngổồỡi bở sai khióỳn coù khi Khọứng tổớ goỹi laỡ keớ haỷ
ngu. Haỷ ngu laỡ tỏửng lồùp ngu dỏn, laỡ ngổồỡi ngu dổồùi
õaùy xaợ họỹi, hoỹ laỡ nhổợng ngổồỡi bỏỳt tióỳu, õọỳi lỏỷp
vồùi bỏỷc thổồỹng trờ vi dióỷu vaỡ nhổợng ngổồỡi hióửn. Sổớ
duỷng khaùi nióỷm haỷ ngu õóứ chố ngổồỡi dỏn, chuùng ta coù
caớm nhỏỷn Khọứng tổớ thióỳu tọn troỹng vaỡ coù yù khinh mióỷt
tỏửng lồùp dỏn õen nọ lóỷ trong xaợ họỹi Trung Hoa thuồớ

dỉìng lải khại quạt mäüt cạch trỉûc quan, xem “âọ l l
thäng thỉåìng trong thiãn hả váûy”. Sỉû phán biãût rảch ri
giỉỵa “lao tám” v “lao lỉûc”, sỉû phán âënh âëa vë ca hai
loải ngỉåìi âọ, thãø hiãûn tỉ tỉåíng xem thỉåìng ngỉåìi “lao
lỉûc”, ngỉåìi lao âäüng chán tay, ngỉåìi â tảo ra ca ci
âãø ni thiãn hả.
Ngỉåìi bë sai khiãún cọ lục Khäøng Mảnh gi l k
“thỉï nhán”, “thỉï dán”, “hả dán”, “d dán”. Âáy l nhỉỵng
ngỉåìi täi, nhỉỵng ngỉåìi dán thỉåìng trong dán gian, h l
nhỉỵng ngỉåìi lao âäüng bçnh thỉåìng. Cạch gi ny êt
nhiãưu cọ sỉû phán biãût âàóng cáúp trong tỉ tỉåíng Khäøng
Mảnh, nhỉng cng phn ạnh âụng âëa vë ca ngỉåìi dán
trong thåìi k Xn Thu Chiãún Qúc, do váûy dãù cháúp nháûn
âỉåüc. Dán theo cạc tãn gi ny xút hiãûn trãn hai mỉåi
láưn trong cạc tạc pháøm “Lûn ngỉỵ” v “Mảnh tỉí”, nhỉng
ch úu l trong tạc pháøm “Mảnh tỉí”. Âiãưu âọ chỉïng
t ràòng quan niãûm ca Mảnh tỉí vãư dán cọ xu hỉåïng
tiãún bäü hån Khäøng tỉí.
Âạng chụ hån l ngỉåìi bë sai khiãún cọ khi âỉåüc
Mảnh tỉí gi l k ”lã dán” (dán âen), “xêch tỉí” (con
â). Trong “Thỉåüng Mảnh tỉí” cọ nọi: “Bỉûc qúc trỉåíng,
nh cáưm quưn lo liãûu cho dán, cng nhỉ mẻ giỉỵ gçn con
â”
(5)
. Tỉ tỉåíng ny, cạch gi dán theo nghéa ny, êt
nhiãưu thãø hiãûn sỉû thỉång cm v tỉ tỉåíng nhán âảo ca
Mảnh tỉí âäúi våïi ngỉåìi dán âen cå cỉûc åí âạy cng x
häüi.
Tọm lải khại niãûm dán våïi tỉ cạch l ngỉåìi bë sai
khiãún dáùu âỉåüc gi l k “tiãøu nhán”, “hả ngu”, “hả

Tãư, Ngu Trng, Di Dáût, Chu Trỉång, Liãùu Hả Hû, Thiãúu
Liãn”. Nhỉỵng ngỉåìi áøn sé tuy lm mäüt ngỉåìi dán bçnh
thỉåìng nhỉng h khäng nn chê m váùn “tu thiãûn láúy
mçnh”, váùn “bãưn chê tu thán”, váùn “âem thán mai mäüt våïi
âảo l”, chåì khi gàûp “cån hiãøn âảt” thç âem thán “mçnh
giụp cho thiãn hả âãưu tråí nãn lỉång thiãûn”.
Mảnh tỉí cn nãu mäüt säú ngun nhán khiãún nhỉỵng
ngỉåìi lm quan lui vãư åí áøn. Mäüt l do x häüi loản
lảc nãn h tỉì quan hon dán. “Trong khi thiãn hả vä âảo,
tỉïc l khi chäún chäún âãưu phi räúi ràõm loản lảc,
ngỉåìi qn tỉí nãn áøn dáût”
(7)
. Hai l do chàóng âàõc chê
lm quan nãn lui vãư åí áøn, nhỉng váùn bãưn chê tu thán lm
cho danh tiãúng mçnh t rảng våïi âåìi.
Âiãưu êt ai ngåì tåïi âọ l: dán våïi nghéa l nhỉỵng
ngỉåìi khäng lm quan khäng chè cọ nhỉỵng ho dán, dáût
dán, nhỉỵng hiãưn nhán qn tỉí, nhỉỵng báûc thạnh nhỉ Khäøng
- Mảnh m ngay c nhỉỵng báûc Thiãn tỉí cng â cọ
nhỉỵng lục lm mäüt ngỉåìi dán bçnh thỉåìng. Âọ l nhỉỵng
lục “äng Thún khi cn cy rüng trong nụi Lëch, thỉåìng
àn cåm khä våïi rau”
(8)
äng V máút tạm nàm âo vẹt säng
lảch, âãø trë nản âải häưng thy cho dán
Nhỉ váûy våïi nghéa dán l nhỉỵng ngỉåìi khäng lm
quan, khäng cọ âëa vë gç trong bäü mạy thäúng trë, bao gäưm
nhiãưu giai cáúp khạc nhau, cọ âëa vë kinh tãú x häüi
khạc nhau, nhỉng h håüp thnh màût âäúi láûp våïi vua v
quan trong bäü mạy thäúng trë thåìi Khäøng Mảnh. Âiãưu âọ

nhán dán, chênh sỉû”
(9)
. Âiãưu âọ cọ nghéa l trong phẹp
trë nỉåïc, vua chỉ háưu nãn q ba viãûc: thäø âëa, nhán dán
v chênh sỉû.
Khại niãûm dán bao gäưm c tháưn dán tràm h cn âỉåüc
thãø hiãûn trong lûn âiãøm báút h ca Mảnh tỉí: “dán vi
q, x tàõc thỉï chi, qn vi khinh”. Theo Quang Âảm thç
trong tháưn dán bạch tênh âọ, Mảnh tỉí chụ nhiãưu âãún
giåïi nho sé, nhỉỵng “hiãưn nhán”, “qn tỉí”, nhỉỵng con
ngỉåìi Mảnh Kha gi l “tiãn tri” v “tiãn giạc” m tiãu
biãøu l nhỉỵng con ngỉåìi nhỉ: Khäøng Kháu, Mảnh Kha.
Chụng täi cng nháút trê våïi quan âiãøm ny ca Quang
Âảm. Dán våïi nghéa l tháưn dán tràm h âỉåüc thãø
hiãûn v thỉåìng xút hiãûn trong nhỉỵng hon cnh nháút
âënh:
Mäüt l lục vua chụa â hãút vai tr lëch sỉí, âi
ngỉåüc lải quưn låüi ca tháưn dán. Lục ny bạ tênh
håüp thnh lỉûc lỉåüng âäng âo, tảo thnh sỉïc mảnh to
låïn, âải diãûn cho xu thãú phạt triãøn ca lëch sỉí phãú
b k tn tàûc. Trỉåìng håüp tràm h ng häü Thnh Thang
diãût vua Kiãût bảo ngỉåüc v V Vỉång trỉì vua Trủ hung
tn l mäüt minh chỉïng lëch sỉí.
Hai l lục cọ mäüt báûc hiãưn nhán ti âỉïc âải diãûn
cho quưn låüi dán chụng âỉïng ra cỉïu dán trong cån nỉåïc
lỉía âỉåüc c tháưn dán thiãn hả ng häü. Mảnh tỉí nọi:
vua Thnh Thang khi khåíi cüc chinh phủc, trỉåïc hãút
âạnh láúy nỉåïc Cạt. Ngi âỉång chinh phủc miãưn Âäng thç
dán chụng miãưn Táy phiãưn trạch. Lục ngi chinh phủc
miãưn Nam thç dán chụng miãưn Bàõc phiãưn trạch. H trạch

3. Tọm lải khại niãûm dán bao gäưm nhiãưu nghéa khạc
nhau, gäưm nhiãưu giai cáúp giai táưng khạc nhau vãư âëa vë
kinh tãú, x häüi, nghãư nghiãûp, chiãúm háưu hãút tè trng
trong dán cỉ, âäúi láûp våïi giai cáúp thäúng trë. Phảm tr
dán bao hm nhiãưu nghéa båíi vç:
Mäüt l: dán khäng bao gäưm táûp âon thäúng trë thi
hnh chênh sạch chäúng lải dán. Trong sút thåìi k Xn
Thu Chiãún Qúc, táûp âon thäúng trë chäúng lải dán
thỉåìng thay âäøi theo hon cnh. Âiãưu âọ qui âënh näüi
hm khại niãûm dán cng thay âäøi theo.
Hai l: báút k phảm tr no, khại niãûm no, cng
khäng “nháút thnh báút biãún”, m ln ln âỉåüc bäø sung,
thay âäøi, hon thiãûn dáưn. Khại niãûm dán cng nàòm trong
qui lût âọ.
Dán bao gäưm nhiãưu nghéa nhỉ â trçnh by, nhỉng
trong âọ dán våïi nghéa l ngỉåìi bë sai khiãún, ngỉåìi
bë âiãưu khiãøn âỉåüc Khäøng Mảnh nhàõc tåïi nhiãưu nháút v
cng l quan niãûm cå bn nháút ca hai äng. Cng chênh
trong nghéa ny, nhỉỵng hản chãú khi quan niãûm vãư
ngỉåìi dán v nhỉỵng máu th”n näüi tải trong tỉ tỉåíng
Khäøng Mảnh âỉåüc thãø hiãûn r nẹt nháút. Dáùu sao trong
nhn quan ca Khäøng Mảnh thç dán váùn l lỉûc lỉåüng âäng
âo nháút, cọ vai tr nháút âënh trong âåìi säúng kinh tãú,
chênh trë, x häüi trong thåìi k Xn Thu Chiãún Qúc åí
Trung Hoa. aợ 25 thóỳ kyớ trọi qua, Nho hoỹc coù luùc suy
luùc thởnh, nhổng quan nióỷm vóử dỏn trong caùc taùc phỏứm
Luỏỷn ngổợ vaỡ Maỷnh tổớ vỏựn coỡn coù yù nghộa thổỷc
tióựn sỏu sừc.
Vióỷt Nam, trong thồỡi õaỷi ngaỡy nay quan nióỷm vóử
dỏn õổồỹc nỏng lón trón mọỹt tỏửm cao mồùi vồùi mọỹt nhaợn

Tổù thồ. Haỷ Maỷnh tổớ. Sõd . tr 259.
(9)
Tổù thồ. Haỷ Maỷnh tổớ. Sõd. tr 270.
(10)
Tổù thồ. Thổồỹng Maỷnh tổớ. Sõd. tr 67.
(11)
Tổù thồ. Thổồỹng Maỷnh tổớ. Sõd. tr 98.
(12)
Tổù thồ. Haỷ Maỷnh tổớ. Sõd. tr 102.