1

LỜI MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây đất nước ta đang chuyển mình hoạt động
theo cơ chế mới công cuộc "Công nghiệp hoá - hiện đại hoá" đất nước đang
trong thời gian gấp rút hoàn thành mục tiêu kinh tế - xã hội. Vì vậy cùng với
sự ra đời của những chính sách và chế độ mới thích hợp của Nhà nước. Bộ
mặt của đất nước đang đổi thay từng ngày, từng giờ trong sự thay đổi này có
một phần đóng góp không nhỏ là của ngành công nghiệp nói chung và ngành
cơ bản nói riêng.
Đối với các doanh nghiệp mà nhiệm vụ kinh doanh chính là sản xuất ra
sản phẩm để cung cấp cho xã hội thì việc đánh giá hiệu quả kinh doanh chủ
yếu thông qua chi phí và tính giá thành. Chi phí là giai đoạn khởi đầu của quá
trình sản xuất kinh doanh. Thông qua chi phí và giá thành thì doanh nghiệp có
thể biết được số vốn bỏ ra và biểu hiện dưới hình thức là lợi nhuận. Giúp co
doanh nghiệp quyết định các phương án đầu tư, các phương án tiết kiệm tối
đa các khoản chi phí nhằm mang lại nhiều lợi nhuận cho doanh nghiệp mà
còn cung cấp những số liệu quan trọng để doanh nghiệp căn cứ vào đó thực
hiện quyền và nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Từ ý nghĩa thiết thực của kế toán chi phí và tính giá thành vốn dĩ đã là
một phần cơ bản của công tác kế táon lại càng có ý nghĩa quan trọng đối với
công ty phát triển đô thị Sơn La. Tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm
là cơ sở để giám sát các hoạt động để từ đó khắc phục những tồn tại, phát huy
những tiềm năng mới đảm bảo cho công ty tồn tại và phát triển trong cơ chế
hạch toán kinh doanh của nền kinh tế thị trường đồng thời là cơ sở để Nhà
nước kiểm soát vốn đầu tư xây dựng cơ bản.
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên. Qua thời gian thực tập
tại công ty Phát triển đô thị Sơn La, được sự giúp đỡ của cô giáo hướng dẫn
Cô Dương Hải Oanh và cô Nhung phòng tài vụ - kế toán trưởng công ty đã

Nguyễn Thị Phượng
.

3

PHẦN I
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN
TẬP HỢP CHI PHÍ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KINH DOANH XÂY LẮP.

I. ĐẶC ĐIỂM CỦA DOANH NGHIỆP XÂY LẮP ẢNH HƯỞNG TỚI
CÔNG TÁC HOẠCH TOÁN KẾ TOÁN
* Sản phẩm của ngành xây lắp có những đặc điểm sau
- Sản phẩm xây lắp là những công trình, hạng mục công trình, vật kiến
trúc… có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc thời gian thi
công lâu dài và phân tâm… Mặt khác có rất nhiều phương thức kỹ thuật thi
công khác nhau dẫn đến giá trị công trình khác nhau. Vì vậy đòi hỏi việc quản
lý hạch toán sản phẩm xây lắp nhất thiết phải được hạch toán, giá thành sản
xuất phải được hạch toán, quá trình sản xuất phải so sánh với dự toán và lấy
dự toán làm thước đo.
- Sản phẩm xây lắp hoàn thành không thể nhập kho mà được tiêu thụ
sử dụng ngay theo giá dự toán hoặc giá thầu đã được thoả thuận với chủ đầu
tư từ trước. Do vậy tính chất hàng hoá của sản phẩm không được thể hiện rõ.
- Thời gian sử dụng sản phẩm lâu dài đòi hỏi chất lượng công trình phải
đảm bảo đặc điểm này đòi hỏi công tác kế toán phải được tổ chức tốt sao cho
chất lượng sản phẩm như dự toán phải được tổ chức tốt kế toán tạo điều kiện
cho việc bàn giao công trình ghi nhận doanh thu và thu hồi vốn.
Từ những đặc điểm riêng của sản phẩm xây lắp tổ chức sản xuất tại
doanh nghiệp xây lắp cũng có những nét riêng.
* Hoạt động xây lắp được diễn ra với tính chất của công việc không ổn

khác nhưng để tạo ra sản phẩm cũng cần phải có tư liệu lao động (gồm các
loại máy móc thiết bị, các loại tài sản cố định…) đối tượng lao động (các
nguyên vật liệu, các thiết bị đưa đi lắp đặt) và sức lao động của con người, sự
kết hợp của 3 yếu tố này trong quá trình sản xuất hình thành nên 3 loại chi phí
về sử dụng tư liệu lao động, chi phí về đối tượng và chi phí về lao động sống
trong điều kiện sản xuất.
Hàng hoá và chi phí này được biểu hiện dưới dạng giá trị còn lại gọi là
chi phí sản xuất.
Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí lao động
sống và lao động vật hoá, mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động
sản xuất trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) như vậy chỉ được tính
vào chi phí về tài sản và lao động có liên quan về khối lượng sản phẩm sản
xuất ra trong kỳ.
Như vậy giá thành sản phẩm xây lắp là quá trình thống nhất bao gồm
hai mặt: mặt hao phí sản xuất và mặt kết quả sản xuất.
Chi phí sản xuất phản ánh tất cả những kết quả chi phí phát sinh trong
kỳ, kỳ trước kết chuyển sang và chi phí trích trước có liên quan đến kết quả
sản phẩm hoàn thành trong kỳ sẽ tạo nên chi tiêu giá thành sản phẩm
+ Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao
phí về lao động sống, lao động vật hoá liên quan đến khối lượng hoàn thành
trong kỳ.
+ Cũng như bất kỳ các ngành sản xuất kinh doanh khác giá thành của
sản phẩm xây lắp cũng được thực hiện với hai chức năng chủ yếu: đó là bù
đắp chi phí và tái sản xuất mở rộng.
Số tiền thu về khi bàn giao công trình phải đủ để bù đắp toàn bộ chi
phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra từ khởi công đến khi tiêu thụ mặt khác cơ chế
thị trường mục đích và nguyên tắc kinh doanh là ngày càng đầu tư phát triển
quy mô muốn vậy hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải đem lại lợi
nhuận.
2. Mối quan hệ chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp

cũng như địa điểm tại đơn vị nhận thầu. Kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm xây lắp có các đặc điểm sau:
- Kế toán chi phí nhất thiết phải được phân tích theo từng khoản mục
chi phí, từng hạng mục công trình, từng công trình cụ thể, qua đó thường
xuyên so sánh kiểm tra việc thực hiện dự toán chi phí xem xét nguyên nhân
vượt hụt dự toán chi phí và đánh giá hiệu quả kinh doanh.
- Đối tượng kế toán chi phí có thể là công trình hạng mục công trình,
các đơn đặt hàng các giai đoạn của hạng mục hay nhóm hạng mục. Vì thế lập
dự toán chi phí và tính giá thành theo từng hạng mục giai đoạn của hạng mục.
- Giá thành công trình xây lắp thiết bị không bao gồm những chi phí do
doanh nghiệp xây lắp bỏ ra có liên quan đến xây lắp công trình. Bởi vậy khi
nhận thiết bị do đơn vị chủ đầu tư bàn giao để lắp đặt giá các thiết bị được ghi
vào cá bên nợ tài khoản 002.
Giá thành công tác xây dựng và lắp đặt kết cấu bao gồm giá trị vật kết
cấu và giá trị thiết bị kèm theo như các thiết bị vệ sinh, thông gió.
b. Yêu cầu của công tác quản lý đối với chi phí sản xuất và giá thành
sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp
Trong nhóm các ngành trực tiếp sáng tạo ra của cải vật chất cho xã hội,
xây dựng cơ bản nói chung, xây lắp nói riêng là một ngành sản xuất vật chất
độc lập có chức năng cải tạo lại tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân.
Với đặc điểm đặc thù sản phẩm xây lắp do vậy việc tổ chức quản lý chỉ
đạo sản xuất thì công càng có nét riêng biệt của nó. Cụ thể hơn việc quản lý
chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp luôn
phải được quan tâm chú trọng để làm sao quản lý chặt chẽ và sử dụng có hiệu
quả nguồn vốn đầu tư nhằm:
- Đảm bảo đúng mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong
từng thời kỳ theo hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh

6


đã chọn. Đồng thời phải cung cấp kịp thời những thông tin, số liệu tổng hợp
về các khoản mục chi phí và yếu tố quy định dở dang cuối kỳ.
+ Vận dụng phương pháp tính giá thành thích hợp tính toán giá thành
sản phẩm xây lắp theo đúng khoản mục quy định và kỳ tính giá thành đã xác
định.
- Định kỳ phải cung cấp báo cáo về chi phí sản xuất và giá thành sản
phẩm cho các nhà quản lý doanh nghiệp tiến hành phân tích tình hình thực
hiẹn định mức chi phí dự toán chi phí, thực hiện kịp thời khả năng tiết kiệm
chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm.
4. Nhiệm vụ của công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm vai trò của công tác này là cung cấp thông tin cho các
nhà quản trị phục vụ cho việc ra quyết định

7

Vì vậy việc tổ chức hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm trong các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp kinh doanh, xây
lắp nói riêng phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Phải phản ánh kịp thời đầy đủ và chính xác toàn bộ chi phí sản xuất
phát sinh trong quá trình sản xuất.
- Xác định đối tượng hạch toán và tính giá thành một cách chính xác
phân bổ chi phí theo đúng đối tượng.
- Liên tục đối chiếu kiểm tra giữa các chi phí thực tế phát sinh với dự
toán cung cấp thông tin kịp thời cho các nhà quản lý để đưa ra quy định điều
chỉnh
- Tính toán giá thành sản phẩm một cách chính xác cho từng đối tượng
từ đó đánh giá hiệu quả của việc tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh.
5. Ý nghĩa vai trò của chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
trong doanh nghiệp xây lắp
- Một doanh nghiệp nói chung doanh nghiệp xây lắp nói riêng có tồn tại


Như chi phí đầu tư, chi phí hoạt động tổ chức, chi phí về các khoản bất
thường, các khoản chi phí đã có nguồn bù đắp riêng, chi phí có tính phân bố
lại… không hoạch toán vào chi phí xây lắp hoàn thành.
2. Nội dung tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm
2.1. Tổ chức tập hợp chi phí
a. Đối tưọng hạch toán chi phí
- Để phục vụ cho việc tính giá thành chính xác công việc đầu tiên đòi
hỏi nhà quản lý phải làm là xác định đúng đối tượng hạch toán chi phí sản
xuất. Xác định đối tượng hoạch toán chi phí sản xuất là xác định giới hạn tập
hợp chi phí sản xuất thực chất là xác định nơi phát sinh, chi phí và nơi chịu
chi phí sản phẩm của ngành xây lắp, thường là đơn chiếc có giá trị lớn. Ngoài
ra phương thức khoán gọn các tổ, đội sản xuất tiến hành tổ chức cung ứng vật
tư, nhân lực thi công cho tới lúc hoàn thành bàn giao công trình. Do đó đối
tượng chi phí sản xuất ở doanh nghiệp xây lắp được xác định theo công trình.
b. Phân loại chi phí sản xuất
Phân loại chi phí sản xuất là việc sắp xếp chi phí sản xuất từng loại,
từng nhóm khác nhau theo những đặc trưng nhất định, trong thực tế có rất
nhiều cách phân loại chi phí.
Mỗi cách đều ứng cho một mục đích quản lý hoạch toán và kiểm tra,
kiểm soát chi phí phát sinh. Vì thế các cách phân loại đều tồn tại và giữ vai
trò nhất định trong quản lý.
b1. Phân loại theo yếu tố chi phí
Thực chất của cách phân loại này là chi tiết hoá 3 yếu tố chi phí về đối
tượng lao động, chi phí tư liệu lao động, nhằm cung cấp thông tin về chi phí
một cách cụ thể phục vụ cho việc xây dựng và phan tích được chia làm các
yếu tố sau:
+ Yếu tố nguyên vật liệu bao gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính,
vật liệu phụ

Tổng chi phí được chia thành biến phí và định phí.
Biến phí: là những khoản mục chi phí có quan hệ tỷ lệ thuận với biến
động về mức độ hoạt động.
Định phí: là những khoản mục chi phí không biến đổi khi định mức
hoạt động thay đổi, đào tạo nhân viên, chi phí nhân công.
c. Phương pháp hạch toán chi phí
- Gồm 3 phương pháp hạch toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp
xây lắp
+ Phương pháp hạch toán chi phí theo công trình, hạng mục công trình.
Hàng tháng chi phí phát sinh liên quan đến công trình, hạng mục công
trình nào thì tập hợp cho công trình, hạng mục công trình đó, phương pháp
này được sử dụng khi đối tượng tập hợp chi phí trong doanh nghiệp.
+ Phương pháp tập hợp chi phí theo đơn đặt hàng
Chi phí phát sinh hàng tháng sẽ được phân loại cho từng đơn hàng, đơn
đặt hàng đó chính là giá thành sản phẩm, phương pháp này được sử dụng
trong trường hợp doanh nghiệp xác định đối tượng tập hợp chi phí là đơn đặt
hàng.
+ Phương pháp tập hợp chi phí theo tổ chức đội thi công.
Các phương pháp phát sinh trong kỳ được tập hợp theo từng tổ chức
đội thi công công trình trong từng tổ, đội có chi phí lại được tập hợp theo từng
đối tượng chịu chi phí như hạng mục công trình, nhóm mục công trình.
d. Trình tựu hoạch toán chi phí sản xuất
Trình tự hạch toán chi phí sản xuất là bước công việc cần thiết tiến
hành để tập hợp chi phí sản xuất phục vụ cho việc tính giá thành kịp thời
chính xác cũng như các ngành sản xuất khác chi phí sản xuất của ngành xây
lắp gồm các bước sau:
Bước 1: Tập hợp chi phí cơ bản (CPNVLTT, CPNCTT) có liên quan
đến đối tượng sử dụng (công trình hạng mục, tổ đội thi công)

10

Z = D
đk
+ C - D
CK

Trong đó Z: Giá thành sản phẩm
D
đk
: Giá trị sản phẩm dở dang đầu kì
D
CK
: Giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ
* Phương pháp tổng cộng chi phí
Phương pháp này thường được áp dụng trong doanh nghiệp xây lắp có
quy mô lớn, quá trình xây lắp được chi thành các tổ, đội sản xuất hay từng
giai đoạn công trình, trong đó đối tượng tập hợp chi phí là từng đội sản xuất.
Theo từng phương pháp này gía thành được tính như sau:
Z = D
đk
+ C
1
+ C
2
+… + C
n
- D
CK

Trong đó:
C

Căn cứ vào chứng từ báo do thay đổi định mức
C. Phân loại tính giá thành
* Phân loại theo thời gian và cơ sở số liệu giá thành:
- Giá thành dự toán, là tổng hợp chi phí đó hoàn thành khối lượng xây
lắp công trình được xác minh theo khung giá quy định áp dụng theo từng
vùng lãnh thổ.
- Giá thành kế hoạch được sản phẩm xây lắp dựa vào định mức chi phí
nội bộ của doanh nghiệp xây lắp, giá kế hoạch phải được tính trước khi bước
vào chu kỳ sản xuất kinh doanh, đây là mục tiêu, là căn cứ để so sánh phân
tính đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và kế hoạch hạ giá thành
sản phẩm của doanh nghiệp.
- Trong đó: Giá trị dự toán là chỉ tiêu dùng làm căn cứ cho các doanh
nghiệp xây lắp các khoản trích tính vào giá trị dự toán gồm các chi phí trực
tiếp, chi phí sản xuất chung, lợi nhuận định mức.
- Lợi nhuận định mức: là chỉ tiêu Nhà nước quy định về tích luỹ cho xã
hội do ngành xây dựng.
* Phân loại theo phạm vi tính giá thành
- Mức hạ giá thành kế hoạch thể hiện trình độ và năng lực quản lý sản
xuất của doanh nghiệp với doanh nghiệp khác trong cùng ngành.
- Giá thực tế xây lắp
Giá thành thực tế sản phẩm xây lắp không chỉ bao gồm những chi phí
trực tiếp không cần thiết như: chi phí thiệt hại phá đi làm lại.
Do những nguyên nhân chủ quan do doanh nghiệp

12
- Giá thành hoàn chỉnh là giá thành của những công trình hạng mục,
công trình đã hoàn chỉnh đảm bảo kỹ thuật đúng thiết kế và hợp đồng đã bàn
giao cho chủ đầu tư và họ chấp nhận thanh toán.
- Giá thành công tác xây lắp phản ánh tổng chi phí doanh nghiệp, chỉ ra
cho xây dựng công trình đạt đến 1 điểm dừng kỹ thuật nhất định để thu thập

chi tiết theo nơi phát sinh chi phí: tổ, đội sản xuất, sản phẩm nhóm sản phẩm
- Đối với chi phí sản xuất không có khả năng hạch toán trực tiếp vào
các đối tượng chịu chi phí, trước hết phải tập hợp các chi tiết này vào tài
khoản tập hợp chi phí sau đó tiến hành phân bổ chi phí đã tập hợp cho các đối
tượng chịu chi phí.
2. Phương pháp chi phí trong doanh nghiệp xây lắp
2.1. Chứng từ ban đầu

13
Kế toán chi phí trong doanh nghiệp xây lắp sử dụng các chứng từ như:
phiếu xuất kho vật tư nguyên vật liệu
- Các chứng từ phản ánh mua vật liệu ngoài về dùng cho xây dựng cơ
bản
- Bảng thanh toán lương hoặc tiền công của công nhân xây lắp
- Các chứng từ liên quan đến chi phí máy thi công, tính khấu hao cơ
bản máy thi công.
Phiếu xuất kho nhiên liệu dùng máy thi công
Bảng tính trích BHXH, BHYT, KPCĐ và các chứng từ có liên quan
2.2. Kế toán chi phí xây dựng trong doanh nghiệp xây lắp được sử
dụng
Các tài khoản 621, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp 622, chi phí nhân
công trực tiếp 623, chi phí sử dụng máy thi công 627, chi phí sản xuất chung.
2.2.1. Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
a. Kết cấu của tài khoản sử dụng
Tài khoản 621 - chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
Bên nợ:
- Giá trị thực tế nguyên vật liệu xuất dùng trực tiếp cho hoạt động xây
lắp trong kỳ vào tài khoản chi phí sản xuất kinh doanh dở dang hoặc chi tiết
cho các đối tượng để tính giá thành công trình xây lắp.
Tài khoản 621 cuối kỳ không có số dư