TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010

125
NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG DỊCH CHIẾT TỪ GỖ VANG LÀM CHẤT
CHỈ THỊ MÀU TRONG PHÉP CHUẨN ĐỘ AXIT - BAZƠ
A STUDY ON THE USE OF THE SOLUTION EXTRACTED FROM
SAPPANWOOD AS AN INDICATOR IN ACID-BASE TITRATION

Giang Thị Kim Liên
Trường Đại học Sư phạm,
Đại học Đà Nẵng
Nguyễn Thị Lan Phương, Nguyễn Thị Nguyệt
Sinh viên Trường Đại học Sư phạm
Đại học Đà Nẵng, Khóa 2005-2009

TÓM TẮT
Trong đề tài này chúng tôi đã dùng nước và rượu etylic để chiết các hợp chất hóa học
từ gỗ vang. Thực nghiệm cho thấy các dịch chiết có màu sắc thay đổi theo môi trường, sự thay
đổi này được quan sát rất rõ rệt chỉ với một lượng dịch chiết rất nhỏ trong các môi trường có
pH khác nhau. Trong môi trường axit, dung dịch có màu cam nhạt, trong môi trường bazơ dung
dịch có màu đỏ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy dịch chiết từ
gỗ vang, hợp chất hematein được phân lập
từ gỗ vang có thể sử dụng làm chất chỉ thị màu trong các quá trình chuẩn độ axit - bazơ. Đã
xây dựng được các đường chuẩn độ: axit mạnh bằng bazơ mạnh, acid yếu bằng bazơ mạnh và
bazơ yếu bằng axit mạnh, sử dụng các chất chỉ thị là: dịch chiết từ gỗ vang, hematein và
phenolftalein (để so sánh). Từ kết quả nghiên cứu cho th
ấy khoảng chuyển màu pH của các
chất đều nằm trong bước nhảy pH trên đường chuẩn độ. Chứng tỏ, trong dịch chiết từ cây gỗ
vang chứa các hợp chất hóa học (như hematein) có thể được sử dụng làm chất chỉ thị màu axit
bazơ tương tự như phenolftalein.

Mặc dù cây gỗ vang có nhiều giá trị sử dụng như vậy nhưng ở nước ta các công
trình nghiên cứu về thành phần hoá học của gỗ vang và ứng dụng của chúng rất hạn chế.
Đặc biệt việc ứng dụng dịch chiết và các hợp chất hóa học được tách từ cây gỗ vang làm
chất chỉ thị trong phương pháp chuẩn độ axit - ba zơ hầu như chưa được nghiên cứu. Vì
vậy trong đề tài này chúng tôi nghiên cứu ứng dụng dịch chiết từ gỗ vang làm chất chỉ
thị axit - bazơ để có thể đề xuất sử dụng chúng rộng rãi trong các phòng thí nghiệm.
2. Thực nghiệm
2.1. Xử lý nguyên liệu, hóa chất, thiết bị [3, 7, 8]
- Nguyên liệu: Gỗ vang được lấy từ huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Gỗ được
xử lý bằng cách rửa sạch, chẻ nhỏ. Phần dịch chiết bằng rượu thu được bằng phương
pháp chiết soxhlet (dịch chiết 1), phần dịch chiết bằng nước thu được bằng phương pháp
chưng ninh (dịch chiết 2). Hai loại dịch chiết này được sử dụng làm chất chỉ thị màu.
Đồng thời sử dụng hợp chất hematein đã được tách từ gỗ vang, để làm chất chỉ thị,
hematein được hòa tan trong rượu
C
2
H
5
OH.
- Hoá chất: rượu C
2
H
5
OH, nước
cất, các dung dịch CH
3
COOH, NaOH,
HCl, NH
3
(tinh khiết dùng cho phân

chuyển sang màu đỏ với một lượng dịch chiết rất nhỏ (2-3 giọt). Như vậy có thể ứng
dụng dịch chiết làm chất chỉ thị màu axit – bazơ. Kết quả thu được khi dùng hematein
làm chất chỉ thị hoàn toàn tương tự như khi dùng dịch chiết.
3.2. Chuẩn độ axit mạnh bằng bazơ mạnh
10ml dung dịch axit HCl chưa biết nồng độ (khoảng 0,1N) được chuẩn độ bằng
dung dịch NaOH 0,1N. Các giá trị pH của dung dịch trong quá trình chuẩn độ được
trình bày ở bảng 1, đồ thị biểu diễn đường chuẩn độ được thể hiện trên hình 2.
Bảng 1. Giá trị pH của dung dịch trong quá trình chuẩn độ HCl bằng NaOH
pH của dung dịch với các chất chỉ thị khác nhau
TT V
NaOH
(ml)
Dịch chiết 1 Dịch chiết 2 Hematein Phenolftalein
1 3 2.91 2.87 2.84 2.87
2 6.0 3.08 3.06 3.05 3.02
3 8.0 3.28 3.26 3.26 3.23
4 8.5 3.36 3.33 3.34 3.37
5 9.0 3.46 3.43 3.44 3.40
6 9.5 3.61 3.59 3.58 3.63
7 9.8 3.69 3.70 3.70 3.71
8 10.0 3.87 3.81 3.83 4.05
9 10.3 4.50 4.31 4.28 4.78
10 10.5 6.00 5.98 5.95 6.09
11 10.7 8.79 8.79 8.27 8.97
12 11.0 10.00 10.05 10.19 10.05
13 11.5 10.63 10.65 10.73 10.68
14 12.0 10.96 10.82 10.85 10.88
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010

128

COOH chưa biết nồng độ được chuẩn độ bằng dung
dịch NaOH 0,1N. Các giá trị pH dung dịch trong quá trình chuẩn độ được trình bày ở
bảng 2, đường chuẩn độ được thể hiện trên hình 3.
Bảng 2. Giá trị pH của dung dịch trong quá trình chuẩn độ CH
3
COOH bằng NaOH
pH của dung dịch với các chất chỉ thị khác nhau
TT V
NaOH
(ml)
Dịch chiết 1 Dịch chiết 2 Hematein Phenolftalein
1 3 4.80 4.87 4.81 4.90

Duong chuan do axit manh bang bazo manh
2.00
4.00
6.00
8.00
10.00
12.00
8.0 9.0 10.0 11.0 12.0 13.0
V(ml)
pH
Dich chiet
Phenolftalein
Hematein
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010

129
2 6.0 5.30 5.32 5.32 5.30

3
COOH bằng dung dịch NaOH
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010

130
Theo các tài liệu [4,6] quá trình chuẩn độ axit yếu bằng bazơ mạnh với chất chỉ
thị là phenolftalein có khoảng chuyển màu pH 8-10, bước nhảy pH là 7,7-10. Kết quả
nghiên cứu cho thấy, hợp chất có trong các dịch chiết từ cây gỗ vang có thể sử dụng làm
chất chỉ thị màu axit – bazơ tương tự phenolfthalein trong quá trình chuẩn độ axit yếu
bằng bazơ mạnh.
3.4. Chuẩn độ bazơ yếu bằng axit mạnh
10ml dung dịch NH
3
chưa biết nồng độ (khoảng 0.1 N) được chuẩn độ bằng
dung dịch HCl 0.1 N. Giá trị pH của dung dịch trong quá trình chuẩn độ được trình bày
ở bảng 3, các đường cong chuẩn độ được trình bày trên hình 4.
Bảng 3. Giá trị pH của dung dịch trong quá trình chuẩn độ NH
3
bằng HCl
pH của dung dịch với các chất chỉ thị khác nhau
TT V
HCl

Dịch chiết 1 Dịch chiết 2 Phenolftalein
1 3 10.49 10.52 10.50
2 6 10.40 10.43 10.43
3 7 10.32 10.39 10.37
4 7.5 10.24 10.3 10.25
5 8.0 10.09 10.16 10.13
6 8.5 10.02 10.07 10.05

Các số liệu thu được từ thực nghiệm với các chất chỉ thị là dịch chiết và
phenolfthalein gần như giống nhau. Chứng tỏ các hợp chất có trong dịch chiết từ cây gỗ
vang có thể sử dụng làm chất chỉ thị màu axit – bazơ tương tự phenolfthalein trong quá
trình chuẩn độ bazơ yếu bằng axit mạnh.
4. Kết luận
Kết quả nghiên cứu trên cho phép có một số kết luận sau:
- Đã khảo sát được sự thay đổi màu sắc của dịch chiết từ gỗ vang, của hợp chấ
t
hematein trong các môi trường khác nhau.
- Có thể ứng dụng dịch chiết từ gỗ vang làm chất chỉ thị trong các phép chuẩn độ
axit-bazơ. Cụ thể:
+ Chuẩn độ axit mạnh bằng bazơ mạnh: có khoảng chuyển màu từ 8-9,5, bước
nhảy pH là 4,5-10.
+ Chuẩn độ axit yếu bằng bazơ mạnh: có khoảng chuyển màu 8 – 10, bước nhảy
pH là 7,7 – 10.
+ Chuẩn độ bazơ yếu bằng axit mạnh: có khoảng chuyển màu 8-9,5 và bước
nhảy pH là 7,5-10.
Duong chuan do bazo yeu bang axit manh
V (ml)
pH
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010

132
- Từ các thực nghiệm trên cho thấy: dịch chiết từ cây gỗ vang chứa các hợp chất
hóa học (như hematein) có thể được sử dụng làm chất chỉ thị màu axit – bazơ tương tự
như phenolftalein.
- Cây gỗ vang là loại cây vốn rất phổ biến ở các vùng miền núi, trung du ở Việt
Nam, việc tạo ra các dịch chiết từ gỗ vang với dung môi là H
2
O và C