NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA
DỊCH CHIẾT TỪ GỖ VANG Ở QUẢNG NAM
A STUDY ON DETERMINING OF CHEMICAL COMPOUNDS FROM
SAPPANWOOD EXTRACTION ĐÀO HÙNG CƯỜNG – GIANG THỊ KIM LIÊN
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng TÓM TẮT
Một số hợp chất màu có giá trị sử dụng rất lớn như brazilin, brazilein, hematein và hematoxylin
chỉ được tìm thấy trong tự nhiên, rất khó tổng hợp trong công nghiệp. Các hợp chất này có thể
được chiết từ cây gỗ Vang (sappanwood) phân bố chủ yếu ở châu Á hoặc cây Huyết mộc
(bloodwood) ở châu Mỹ. Bài báo này trình bày về kết quả nghiên cứu xác định thành phần hóa
học chính trong dịch chiết từ gỗ vang ở Quảng Nam, Việt Nam.
ABSTRACT
The actual dyes from sappanwood or bloodwood are brazilin, brazilein, hematein and
hematoxylin are only found in nature and very difficult to produce industrially. The complex
phenolic compounds are similar to the flavonoid pigments of flowers. These compounds are
extracted by water, methanol or ethanol. This article is about research on determining mainer
chemical compounds of extract from sappanwood in Quangnam province, Vietnam. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Gỗ Vang có rất nhiều giá trị sử dụng như chữa bệnh, là chất kháng khuẩn, chất chỉ thị
màu, là nguồn nguyên liệu thiên nhiên có giá trị để sản xuất loại thuốc nhuộm màu đỏ…
Theo một số tài liệu các hợp chất trong cây gỗ Vang có thể là: brazilin, brazilein,
hematein, hematoxylin, brazilide A, protosapponin A, protosapponin A, tinh dầu chứa D(-)
phelladren, ocimen, tanic acid, gallic acid và saponin. Trong đó hàm lượng chính là các hợp
chất màu tự nhiên: hematein, hematoxylin, brazilin, brazilein. Các hợp chất màu này chỉ thu
Hình 1. Lá, quả, cây và lõi gỗ cây gỗ Vang ở Phú Ninh
Nguyên liệu là cành cây to, sau khi cưa về, chia thành từng khúc, bỏ vỏ. Có thể xử lí
bằng các cách: chẻ nhỏ, bào, xay thành bột mịn.
* Thiết bị, dụng cụ và hóa chất
- Các dụng cụ chiết rắn - lỏng, máy đo quang phổ hấp thụ tử ngoại - khả kiến UV-VIS
Helios, máy đo sắc kí lỏng kết hợp với khối phổ LC-MS Agilent
- Tủ sấy, lò nung, cân phân tích, bếp điện, bếp cách thuỷ và các dụng cụ hỗ trợ khác.
- Các dung môi hữu cơ: n-hexan, chlorofom, aceton, methanol, ethanol, diethyl ete loại
tinh khiết phân tích của PROLABO, một số hoá chất vô cơ và các hóa chất hỗ trợ khác.
2.2. Chọn điều kiện chiết các hợp chất hóa học từ gỗ vang
Sử dụng phương pháp chiết rắn - lỏng với các dung môi khác nhau: CH
3
OH, C
2
H
5
OH
và H
2

OH:H
2
O với tỉ lệ
1:3; tốc độ pha động: 0,4ml/phút; bước sóng hấp thụ = 284nm.

3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
3.1. Thành phần dịch chiết với dung môi CH
3
OH
Sắc ký đồ của dịch chiết với dung môi CH
3
OH được trình bày trên hình 2.

Hình 2. Sắc kí đồ LC-MS của dịch chiết với dung môi CH
3
OH

Ứng với mỗi pic trên sắc ký đồ, có khối phổ đồ tương ứng của mỗi chất. So sánh sắc kí
đồ - khối phổ thu được với thư viện chuẩn cho thấy dịch chiết là một hỗn hợp nhiều cấu tử.
Tuy nhiên, chúng tôi chỉ thống kê các cấu tử với hàm lượng đáng kể. Thành phần hoá học của
dịch chiết bằng dung môi CH

16.0
C
16
H
14
O
5
(M=286)
Brazilin hoặc: 3,7-Dihydroxy-3-(4-hydroxy
benzyl)-4-chromanone-(R)
9.39
3.26
3
12.4
12.9
C
16
H
14
O
6

(M=302)
Hematoxylin hoặc: 1,4-Dihydrospiro
[benzofuran-3(2H),3'-(3H-2]benzofuran]-1',6,6'.
21.47
0.85
4
12.7
C


3.2. Thành phần hóa học của dịch chiết với dung môi C
2
H
5
OH
Sắc ký đồ của của dịch chiết với dung môi C
2
H
5
OH được thể hiện trên hình 3. Hình 3. Sắc kí đồ LC-MS của dịch chiết với dung môi C
2
H
5
OH Tương tự như trên, thành phần hoá học của dịch chiết bằng dung môi C
2
H
5
OH với một
số cấu tử chính có thời gian lưu và tỉ lệ phần trăm được trình bày trong bảng 2.

Bảng 2. Thành phần hoá học của dịch chiết với dung môi C
2
H

14
O
5
(M=286)
Brazilin hoặc:3,7-Dihydroxy-3-(4-hydroxy
benzyl)-4-chromanone-(R)
14,87
3
10.2
M=321
Chưa định danh
10,92
4
13.2
M=330
Brazilide A
10,31
5
13.6
M=351
Chưa định danh
8,28
6
14.3
C
16
H
14
O
6

một số cấu tử chính với hàm lượng đáng kể được trình bày trong bảng 3.
Bảng 3. Thành phần hoá học của dịch chiết với dung môi H
2
O
STT
Thời gian
lưu (phút)
Công thức phân
tử
Định danh
Tỉ lệ
%
1
7.1

C
16
H
12
O
5
(M=
284)
Brazilein
3.87
2
9.2

C
16

Hematoxylin
3.16
6
15.2
C
16
H
12
O
6

(M=300)
Hematein
2.94
7
16.0
M=678
Chưa định danh
3.05
8
22.8
M=471
Chưa định danh
0.27

Kết quả trong bảng 1 cho thấy trong dịch chiết với dung môi là CH
3
OH rượu thu được
các hợp chất chính là: brazilin và đồng phân với tổng hàm lượng là 12.65%; heamatoxylin và
đồng phân với tổng hàm lượng là 22.32%; brazilide A:15.5%; một số hợp chất đã định danh

các dung môi phân cực khác nhau.
2. Bằng phương pháp sắc ký lỏng - khối phổ LC-MS kết hợp phương pháp đo UV-VIS
đã xác định được thành phần hóa học trong dịch chiết từ cây gỗ Vang với các dung môi
CH
3
OH, C
2
H
5
OH và H
2
O. Dịch chiết là một hỗn hợp nhiều cấu tử, với các cấu tử chính là: 7-
hydroxy-3-(4-hydroxybenzylidene)-4-chromanone; brazilin và đồng phân, brazilein,
hematoxylin và đồng phân, hematein, Brazilide A, Protonsappanin E1. TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Trịnh Đình Chính, Nguyễn Thị Bích Tuyết, Giáo trình hợp chất tự nhiên, Huế, 2003.
[2] Đào Hùng Cường, Cơ sở lý thuyết hóa học hữu cơ, NXB Đà Nẵng, 1992.
[3] Nguyễn Đình Triệu (2001), Các phương pháp phân tích vật lý và hóa lý, tập 1, NXB Khoa học và
Kỹ thuật, Hà Nội.
[4] Sách đỏ Việt Nam, phần thực vật NXB Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, 1996.
[5] Min Ye, Wei-dong Xie, Fan Lei, Zhen Meng, Yu-nan Zhao, Hui Su, Li-jun Du, Brazilein, an
important immunosuppressive component from Caesalpinia sappan,International
Immunopharmacology, Volume 6, Issue 3, 2006.
[6] Xiaoling Yan, Wei Wang, Dongming Xing, Yunan Zhao and Lijun Du, Development and
optimization of a method for the analysis of Brazilein by HPLC with electrochemical detection,
Journal of Chromatography A, 2005.
[7] Y.O.You, S.L. Jeong, H.H.Yu, S.H. Han, S.J.Seo, Y.H. Kim, K.J. Kim, Antibacterial effects of