TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(31).2009
1
CẤU TRÚC CỦA HỆ THỐNG KHEN THƯỞNG TRONG TỔ CHỨC VÀ
MỤC TIÊU CỦA PHONG TRÀO THI ĐUA TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC
REWARDING SYSTEM STRUCTURE AND OBJECTIVES OF EMULATION
MOVEMENT IN UNIVERSITIES

Lê Đình Sơn
Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Thi đua - khen thưởng được xem là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của tổ
chức . Công tác thi đua - khen thưởng trong các trường đại học ngày càng được cải tiến hoàn
thiện hơn. Tuy nhiên, trong một số cơ sở giáo dục đại học hiện nay, cách đánh giá, tiêu chí
đánh giá, kết quả khen thưởng thi đua chưa thể hiện được lợi ích phát triển của nhà trường và
mỗi cá nhân. Trên cơ sở phân tích c
ấu trúc của hệ thống khen thưởng trong tổ chức, bài viết
dưới đây sẽ đề cập đến một vấn đề cốt lõi của thi đua - tính hướng đích của phong trào thi đua
trong trường đại học.
ABSTRACT
Emulation reward can be regarded as an important force in promoting the development
of an organization. It has been more and more improved nowadays. However, in some higher
education establishments, the methods and criteria of assessment, and the impacts of
emulation reward can not show the development benefits of the institutions and their individuals.
Based on the structure analysis of an institutional reward system, this paper addresses some
core issues of emulation: goal-oriented emulation movements in universities.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục đích thi đua ái quốc
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đề xướng phong trào thi đua yêu nước. Cách đây
61 năm, theo sáng kiến của Người, ngày 27.3. 1948, BCH Trung ương Đảng ra chỉ thị
phát động phong trào thi đua ái quốc. Ngày 01.5.1948, Bác Hồ ra lời kêu gọi thi đua yêu

thi đua tiếp tục phát huy tác dụng hoặc ngược lại. Trên thế giới, kể cả các quốc gia, các
tổ chức không phát động thi đua như chúng ta cũng rất chú trọng đến việc khen thưởng,
xem đó là động lực quan trọng thúc đẩy sự nỗ lực.
Có thể khái quát mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hệ thống khen
thưởng qua sơ đồ dưới đây:

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC HỆ THỐNG KHEN THƯỞNG TRONG TỔ CHỨC

K
ẾT
Q
UẢ MONG Đ
Ợ
I
CÁC CHU
ẨNMỰCKHENTH
Ư
ỞNG

- Thừa nhận về mặt xã hội (danh hiệu, bằng khen, huân chương, ).
- Khuyến khích về vật chất, tài chính (tiền thưởng, tăng lương, ).
- Thỏa mãn nhu cầu tâm lý (sự thừa nhận, tôn trọng trong tập thể, sự tự tưởng
thưởng).
Những phân tích trên đây cho thấy, kết quả mong đợi của thi đua - khen thưởng
rất rộng, nếu không tính đến tính nhiều mặt của kết quả thì sẽ hạn chế tác dụng của thi
đua. Mục đích, mục tiêu cần đạt đến của phong trào thi đua chính là ở đây, chứ không
phải chỉ là bằng khen và những tấm huân chương. Chính kết quả mong đợi là yếu tố
khách quan đặt ra yêu cầu cụ thể về chuẩn mực khen thưởng. Khi xác định các chuẩn
mực khen thưởng không thể không tính đến các tiêu chí phân phối. Kết quả là người đạt
thành tích trong thi đua sẽ nhận được một hoặc cùng lúc các kiểu khen thưởng. Điều
đáng lưu ý là các kiểu khen thưởng, tiêu chí phân phối và các chuẩn mực khen thưởng
tuy chịu sự chi phối của kết quả mong đợi, nhưng lại có tác động ngược đáng kể đến kết
quả mong đợi. Nội dung cấu trúc hệ thống khen thưởng thể hiện rằng thi đua chỉ đạt
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(31).2009
4
được kết quả mong đợi nếu các thành tố của hệ thống có sự tương thích. Khi tổ chức
phong trào thi đua, nhà quản lý cần tính đến tác động ngược của các yếu tố liên quan
đến việc đánh giá, tôn vinh đối với mục tiêu thi đua.
3. Mục tiêu của phong trào thi đua trong trường đại học
3.1. Mục tiêu chung của ngành giáo dục
Thông tư số 21/2008/TT-BGDĐT ngày 22.4.2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
[1] đã nêu rõ mục tiêu công tác thi đua, khen thưởng "nhằm tạo động lực động viên,
khuyến khích và tôn vinh các tập thể, cá nhân phát huy truyền thống yêu nước, hăng hái
thi đua "Dạy tốt - Học tốt", năng động, lao động sáng tạo, vươn lên hoàn thành tốt
nhiệm vụ được giao, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển của ngành
giáo dục".
Như vậy, mục đích của thi đua trong giáo dục là nhằm góp phần thực hiện thắng
lợi các mục tiêu phát triển của ngành giáo dục. Các mục tiêu cụ thể hiện nay là đổi mới
về quản lý giáo dục, đào tạo đạt chuẩn, gắn với nhu cầu xã hội, triển khai rộng rãi hoạt

danh hiệu "Lao động tiên tiến". Vì thế, dù có tiêu chuẩn qui định chung, nhưng trong
nhiều trường đại học cán bộ, viên chức chỉ cần làm việc bình thường, không có vi phạm
là đạt được. Dạng thứ hai là nghiên cứu các tiêu chuẩn thi đua trong văn bản chung, xây
dựng cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá để áp dụng riêng cho cơ sở giáo dục. Tất nhiên,
triển khai áp dụng các quy định cụ thể phù hợp với tình hình thực tế của mỗi trường là
cần thiết. Nhưng vấn đề ở chỗ cách đánh giá, tiêu chí đánh giá được cụ thể hóa có đáp
ứng được yêu cầu mong đợi hay không, có phù hợp với tình hình, đặc thù của nhà
trường hay không.
Qua nghiên cứu nhiều văn bản, tài liệu về thi đua của các trường đại học và khảo
sát thực tế, có thể thấy ở một số trường đại học các tiêu chí cụ thể hóa tiêu chuẩn danh
hiệu "Chiến sĩ thi đua cơ sở" thiết kế chưa toàn diện. Có trường sử dụng kết quả nghiên
cứu khoa học của cán bộ, viên chức như một căn cứ chủ yếu đánh giá thành tích đối với
danh hiệu này. Ưu điểm là lựa chọn được mũi nhọn cần khuyến khích. Nhưng hạn chế
là những mặt công tác khác cũng rất quan trọng thì lại chưa được quan tâm đánh giá.
Kết quả mới chỉ tôn vinh được một bộ phận cán bộ khoa học tiêu biểu. Có nơi các tiêu
chí khác được định lượng qua thang điểm, nhưng tính khả thi không cao, việc chấm
điểm dựa nhiều vào cảm tính. Cũng có trường hợp thang điểm đánh giá thành tích thi
đua nhiều mặt được nghiên cứu khá công phu, nhưng lại chỉ có thể áp dụng cho cán bộ
giảng dạy, không đo lường được đối với cán bộ khu vực phòng ban, phục vụ. Đặc biệt,
các văn bản triển khai công tác thi đua - khen thưởng trong nhiều trường đại học không
xác định rõ một cách chính danh các mục tiêu của phong trào thi đua.
5. Kết luận và khuyến nghị
Để công tác thi đua - khen thưởng thực sự góp phần thúc đẩy quá trình phát triển
nhà trường, động viên cán bộ, viên chức nỗ lực phấn đấu, tích cực nghiên cứu khoa học,
đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc, vượt khó
vươn lên hoàn thành xuất sắc kế hoạch, nhiệm vụ đặt ra, để thi đua thực sự "cải tạo con
người", giúp mỗi người trưởng thành hơn về chuyên môn, nghiệp vụ thì trước hết các
nhà quản lý trường đại học phải quan tâm nghiên cứu xác định rõ ràng mục tiêu phong
trào thi đua của nhà trường trong từng giai đoạn, năm học.
Cách đánh giá, tiêu chí đánh giá thành tích thi đua phải được thiết kế phù hợp với