Trang 1
TIỂU LUẬN
MÔN: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
Đề tài: “Kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ
nghĩa ở nước ta”.

LỜI NÓI ĐẦU
Sau 1986 nước ta đã chuyển mô hình kinh tế từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao
cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó là một quá trình thể hiện
sự đổi mới về tư duy và ngày càng hoàn thiện cả về lý luận cũng như thực tiễn xây dựng
chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Đây cũng là một quá trình về sự nhận thức đúng
hơn các quy luật khách quan, chuyển từ một nền kinh tế mang nặng tính chất hiện vật
sang nền kinh tế hàng hoá với nhiều thành phần, khôi phục các thị trường để từ đó các
quy luật thị trường phát huy tác dụng điều tiết hành vi các tác nhân trong nền kinh tế thay
cho phương pháp quản lí bằng các công cụ kế hoạch hoá trực tiếp mang tính pháp lệnh,
xoá bỏ bao cấp tràn lan của nhà nước để các doanh nghiệp tự chủ, tự chịu trong sản xuất
kinh doanh. Nhà nướcthực hiện quản lí nền kinh tế thông qua pháp luật và điều tiết thông
qua các chính sách và các công cụ kinh tế vĩ mô.
Chuyển sang nền kinh tế thị trường là chuyển sang nền kinh tế năng động, có cơ
chế điều chỉnh linh hoạt hơn, thúc đẩy sự phân phối, sử dụng các nguồn lực và các tác
nhân của nền kinh tế hoạt động hiệu quả
Mặt khác sự chuyển từ mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa là vấn đề còn mới trong lịch sử kinh tế nước ta. Nên
việc nghiên cứu những vấn đề cơ bản về kinh tế thị trường là sự cần thiết.

Trang 2
NỘI DUNG
I. Sự cần thiết khách quan phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN
1. Khái niệm

cuộc xây dựng chủ nghiã xã hội.
Nó tồn tại khách quan vì vẫn còn cơ sở cho sự tồn tại và phát triển. Đó là sự phân
công lao động xã hội không mất đi mà còn chuyên môn hoá sản xuất ngày càng sâu. Nó
diễn ra không những trong từng địa phương, một nước mà còn trong sự phân công hợp tác
quốc tế.
Trong thời kỳ quá độ và ngay cả dưới chủ nghĩa xã hội vẫn tồn tại những hình thức
sở hữu khác nhau về sở hữu tư liệu sản xuất tức là vẫn còn sự tách biệt nhất định về kinh
tế giữa các chủ thể kinh tế. Ngay cả các doanh nghiệp cùng dựa trên một quan hệ sở hữu
như doanh nghiệp nhà nước, nhưng cũng chưa thể phân phối sản phẩm cho nhau mà
không tính toán hiệu quả kinh tế vẫn phải sử dụng quan hệ hàng hoá - tiền tệ để tính toán
hiệu quả kinh tế bởi vì:
Kinh tế phát triển tạo sự tách biệt quyền sử dụng và quyền sở hữu tư liệu sản xuất.
Các doanh nghiệp nhà nướccó cùng sở hữu nhưng quyền sử dụng lại khác nhau. Vì vậy
các doanh nghiệp nhà nước có sự tách biệt tương đối về kinh tế, có quyền tự chủ sản xuất
kinh doanh
Do nhiều yếu tố tác động (trình độ, cơ sở vật chất - kỹ thuật, trình độ tay nghề của
người lao động) mà giữa các doanh nghiệp nhà nước có sự khác nhau về hiệu quả sản
xuất kinh doanh. Do vậy giữa doanh nghiệp nhà nước có sự tách biệt về kinh tế. Vì vậy sử
dụng quan hệ hàng hoá - tiền tệ là cần thiết.
Nó cũng cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa vì chủ nghĩa tư bản đã
biết sử dụng vai trò to lớn của nền kinh tế thị trường để tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Chúng ta cũng phải biết khai thác, sử dụng vai trò to lớn của kinh tế thị trường hay những
mặt tích cực của nó như thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, giảm chi
phí sản xuất, thúc đẩy phân công lao độnh xã hội và hạn chế các mặt trái, khuyết tật của
Trang 4
kinh tế thị trường để tăng trưởng phát triển kinh tế. Sự hình thành này còn phù hợp với
thời kỳ quá độ với nhiều hình thức tổ chức kinh tế mang tính chất quá độ.
II. Những đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta.
1. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình tổng quát của

chủ yếu và những của cải của đất nước.
3.2. Nhiều thành phần kinh tế cùng nhau phát triển.
Trên cơ sở nhiều quan hệ sở hữu có nhiều thành phần kinh tế tham gia vào sản xuất
và lưu thông hàng hoá trên thị trường tức là có nhiều chủ thể kinh tế với nhiều nguồn lực
như sức lao động, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tham gia vào sản xuất hàng hoá lưu
thông trên thị trường. Mỗi thành phần kinh tế chỉ là một bộ phận cấu thành kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
Bởi vì:
Mỗi chế độ xã hội đều phải dựa trên một cơ sở kinh tế nhất định, nền kinh tế nước
ta phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, như vậy kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ
đạo nhằm tạo nền tảng.
Kinh tế nhà nước nắm giữ những ngành, những vị trí trọng yêú trong nền kinh tế
nên việc xác lập vai trò của kinh tế nhà nước là vấn đề có tính nguyên tắc để đảm bảo nền
kinh tế phát triển theo địng hướng xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế nhà nước đại diện cho một phương thức sản xuất tiến tiến cho nền kinh tế
dựa trên chế độ công hữu.
Tóm lại: Trong thời kì quá độ lên CNXH ở Việt Nam tồn tại nhiều thành phần kinh
tế trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo và cùng với các thành phần kinh tế khác
phát triển.
3.3. Nhiều hình thức phân phối.
Nếu kinh tế thị trường trong chủ nghĩa tư bản có nhiều hình thức phân phối trong
đó phân phối cho tư bản là chủ yếu thì trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam do có nhiêù quan hệ sở hữu khác nhau nên cũng có nhiều hình thức
phân phối như phân phối theo lao động, phân phối ngoài thù lao lao động thông qua các
Trang 6
quỹ phúc lợi xã hội và tập thể và phân phối theo nguồn lực đóng góp. Trong đó phân phối
theo lao động là chủ yếu bởi vì:
Phân phối theo lao động là việc trả công cho người lao động căn cứ vào số lượng
và chất lượng lao động vì số lượng nó biểu hiện ở thời gian lao động và số lượng sản
phẩm. Chất lượng lao động thể hiện ở trình độ thành thạo của người lao động và tính chất

Thông qua mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài để biến nguồn lực bên ngoài
thành nguồn lực bên trong tạo điều kiện cho phát triển phát triển rút ngắn.
Mở rộng quan hệ dưới nhiều hình thức như hợp tác, liên doanh, liên kết nhưng
phải dựa trên nguyên tắc giữ vững độc lập và tự chủ hai bên cùng có lợi.
3.6. Nền kinh tế hàng hoá nước ta vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí
của nhà nước. Đó là sự kết hợp cả sự điều tiết của cả bàn tay vô hình lẫn bàn tay hữu hình
nhằm tận dụng được ưu điểm của cả hai sự điều tiết. Đồng thời khắc phục được hạn chế
của cả hai mô hình điều tiết.
* Nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường.
Trước đây chúng ta vận động theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp. Đặc trưng
của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp là: nhà nước giao kế hoạch cho các doanh nghiệp
với một hệ thống chỉ tiêu mang tính pháp lệnh, nhà nước cấp phát vật tư, tiền vốn theo chỉ
tiêu. Như vậy, nhà nước cho phép phân bổ nguồn lao động theo kế hoạch. Các cơ quan
cấp trên quảnlý chỉ đạo kinh doanh nhưng không chịu trách nhiệm về các khuyết điểm
của mình. Cấp phát giao nộp theo quản lý, lãi nhà nước thu, lỗ nhà nước bù. Nhà nước
thực hiện bao cấp qua giá và phân phối nền kinh tế bằng hiện vật hoá, tức là quan hệ hàng
hoá, tiền tệ bị xem thường, bộ máyquản lý cồng kềnh kém hiệu quả. Tóm lại, nền kinh tế
theo cơ chế này làm cho nền kinh tế phát triển trì trệ, là nguyên nhân cho chủ nghĩa xã hội
lâm vào khủng hoảng. Vì thế phải xoá bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, sử dụng cơ chế thị
trường có sự quản lí vĩ mô của nhà nước.
Cơ chế thị trường là tổng thể các nhân tố các mối quan hệ, các quy luật kinh tế,
môi trường và động lực nó chi phối sự vận động của kinh tế hàng hoá.
Các nhân tố hàng hoá và dịch vụ, đằng sau là người lao động, người sản xuất, người
tiêu dùng từ đó hình thành các mối quan hệ.
Các mối quan hệ: quan hệ hàng hoá - tiền tệ, quan hệ mua bán biểu hiện trên thị
trường là quan hệ cung - cầu liên quan đến giá cả.
Trang 8
Các quy luật vốn có của kinh tế hàng hoá mà chúng ta đã nghiên cứu đó là quy luật
cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luật giá trị ,quy luật lưu thông tiền tệ. Nó tác động và
chi phôi sự vận động của kính tế hàng hoá.

+ Quản lí tài sản quốc gia như đất đai, rừng, biển… nhằm khai thác nó hợp lí.
+ Nhà nước phải thực hiện chức năng xây dựng hệ thống pháp luật để tạo ra môi
trường pháp lý cho các thành phần kinh tế hoạt động.
Để thực hiện các chức năng trên thì nhà nước phải sử dụng một hệ thống các công
cụ như:
+ Sử dụmg pháp luật để quản lí kinh tế - xã hội, kiểm tra việc thi hành luật.
+ Sử dụng hế hoạch hoá nền kinh tế.
+ Sử dụng chính sách tài chính, chính sách tiền tệ. Coi đó là hai công cụ quản lý vĩ
mô mạnh mẽ.
3.6. Kinh tế thị trường nước ta từ một trình độ kinh tế kém phát triển.
Nước ta đi nên chủ nghĩa bỏ qua sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, có nghĩa là bỏ
qua một cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, từ một nước nửa thuộc địa phong kiến lại bị ảnh
hưởng của chiến tranh kéo dài.
III. Thực trạng và giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa
1. Thực trạng nền kinh tế nước ta hiện nay
Kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay còn kém phát triển thể hiện trên nhiều mặt,
Sự phân công lao động chưa phát triển, các loại thị trường chưa hình thành đồng bộ, cơ sở
vật chất kỹ thuật còn lạc hậu, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, sức cạnh tranh hàng hoá còn
yếu.
2. Mục tiêu phấn đấu
* Mục tiêu phấn đấu đến 2010:
Theo văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 9 nêu ra mục tiêu phấn đấu như
sau:
- Mục tiêu tổng quát đến 2010: Đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển. Phát
triển nguồn lực con người, năng lực khoa học và công nghệ, nâng cao kết cấu hạ tầng và
phát triển tiềm lực kinh tế.
Trang 10
- Mục tiêu cụ thể năm 2010:
+ Đưa GĐP năm 2010 lên ít nhất gấp đôi năm 2000.

- Tiếp tục đổi mới và lành mạnh hoá hệ thống tài chính - tiền tệ, tăng tiềm lực và
khả năng tài chính quốc gia, thực hành triệt để tiết kiệm; tăng tỷ lệ chi ngân sách đầu tư
phát triển, duy trì ổn định các cân đối vĩ mô, phát triển thị trường vốn đáp ứng nhu cầu
phát triển kinh tế - xã hội.
- Tiếp tục đổi mới, tạo chuyển biến cơ bản, toàn diện về phát triển giáo dục đào
tạo, khoa học và công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực với cơ cấu hợp lí, triển
khai thực hiện chương trình phổ cập trung học cơ sở, ứng dụng nhanh công nghệ tiến,
hiện đại, từng bước phát triển kinh tế tri thức.
- Đẩy mạnh công cuộc cải cách hành chính, đổi mới và nâng cao hiiêụ lực của bộ
máy nhà nước. Đẩy lùi tình trạng quan liêu, tham nhũng. Thực hiện tốt dân chủ, nhất là
dân chủ ở xã, phường và các đơn vị cơ sở.
- Thực hiện nhiệm vụ củng cố cuốc phòng và an ninh, bảo đảm trật tự kỷ cương
trong các hoạt động kinh tế, xã hội.
- Các chỉ tiêu định hướng phát triển kinh tế chủ yếu:
+ Đưa GDP năm 2005 gấp hai lần so với năm 1995. Nhịp độ tăng trưởng GDP
bình quân hàng năm thời kỳ năm năm 2001-2005 là 7,5%; trong đó nông, lâm, ngư
nghiệp tăng 4,3%, công nghiệp và xây dựng tăng 10,8%, dịch vụ tăng 6,2% .
+ Giá trị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp tăng 4,8%/năm.
+ Giá trị sản xuất ngành công nghiịep tăng 13%/năm.
+ Giá trị dịch vụ tăng 7,5%/năm.
+ Tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 16%/năm.
+ Cơ cấu ngành kinh tế trong GDP đến 2005 dự kiến:
Tỷ trọng nông, lâm ngư nghiệp 20-21%.
Tỷ trọng công nghiệp và xây dựng khoảng 38-39%.
Tỷ trọng các ngành dịch vụ 41-42%.
Trang 12
3. Ưu thế và hạn chế của kinh tế thị trường
3.1. Ưu thế:
- Thúc đẩy quá trình xã hội hoá sản xuất nhanh chóng, làm cho phân công lao động
phát triển, chuyên môn hoá sản xuất ngày càng sâu sắc, hình thành các mối quan hệ kinh

khoán nhằm huy động vốn.
- Quản lý chặt chẽ thị trường đất đai và thị trường nhà ở. Xây dựng thị trường
thông tin, thị tường khoa học công nghệ. Việc hoàn thiện các thị trường phải đi đôi với
xây dựng khuôn khổ pháp lí và thể chế, tăng sự kiểm tra, giám sát của nhà nước.
* Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại, chỉ có mở cửa và hội nhập nền
kinh tế mới thu hút được vốn, kỹ thuật và công nghệ hiện đại để khai thác thế mạnh đất
nước.
Thực hiện đẩy mạnh xuất khẩu, giảm nhập siêu, ưu tiên nhập tư liệu sản xuất. Thu
hút vốn nước ngoài hướng vào những ngành, những lĩnh vực, những sản phẩm có công
nghệ tiên tiến, có tỷ trọng xuất khẩu cao.
* Giữ vững ổn định chính trị và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Giữ vững ổn định chính trị nhằm tạo sự yên tâm đầu tư cho các nhà kinh doanh.
Muốn như vậy phải nâng cao sự lãnh đạo của đảng, vai trò chỉ đạo của kinh tế nhà nước,
phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật vừa làm công cụ cho nhà nước quản lí nền kinh tế
vừa tạo hành lang pháp lý cho các nhà kinh doanh, buộc họ chấp nhận sự điều tiết của nhà
nước.
* Xoá bỏ triệt để cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp hoàn thiện cơ chế quản lý
kinh tế của nhà nước.
Nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý của nhà nước cần, nâng cao năng lực của
các cơ quan hành pháp, lập pháp tư pháp. Cải cách nền hành chính quốc gia. Nhà nước
thực hiện phát triển định hướng phát triển kinh tế, có chính sách thống nhất, hạn chế khắc
phục những tiêu cực của cơ chế thị trường, quản lý tài sản công cộng, tôn trọng quyền tự
chủ của các nhà sản xuất, kinh doanh, cải tổ các chính sách tài chính, tiền tệ, chính sách
tiền lương và giá cả.
Trang 14
KẾT LUẬN

Sau năm 1986 nưới ta đã chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang
nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự chuyển đổi mô hình kinh tế này là