29
TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 52, 2009 NGHIÊN CỨU THU NHẬN GIAO TỬ
VÀ PHÔI CÁ CH
ẠCH (Misgurnus anguillicaudatus) MỘT TẾ BÀO
Trần Quốc Dung

Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế
TÓM TẮT
Cá chạch là loài cá nước ngọt. Không như các loài cá khác, chúng đẻ trứng suốt từ
mùa xuân cho đến mùa thu. Vì vậy, cá chạch được sử dụng làm đối tượng nghiên cứu chuyển
gen trong các phòng thí nghiệm. Để làm chủ thời gian chuyển gen vào phôi cá đang phát triển
thì thụ tinh nhân tạo là một bước bắt buộc trong kỹ thuật vi tiêm. Cá chạch đực và cái được
phân biệt bằng cách dựa vào sự khác biệt hình thái của vây ngực. Sau khi gây kích thích bằng
hormone qua đêm, trứng thành thục và tinh dịch được thu nhận từ cá bố mẹ. Thụ tinh nhân tạo
được tiến hành trong đĩa Petri với tỉ lệ 100 µl tinh dịch/100 trứng. Kết quả nghiên cứu cho thấy
kích thích sinh sản nhân tạo bằng cách tiêm não thùy thể cá chép hai lần vào xoang thân và thụ
tinh nhân tạo bằng phương pháp thứ ba (vừa lấy trứng vừa lấy tinh dịch) cho hiệu quả tốt hơn.
Từ khoá: Misgurnus anguillicaudatus, não thùy thể cá chép, thụ tinh nhân tạo, vi tiêm.
I. Mở đầu
Cá ch
ạch (Misgurnus anguillicaudatus) thuộc lớp Cá chạch, là cá nước ngọt. Ở
n
ước ta, cá chạch là loài cá rất thường gặp ở các ao, hồ, kênh mương, đồng ruộng
Khác v
ới các loài cá khác, cá chạch đẻ trứng suốt từ mùa xuân đến mùa thu. Do vậy,
chúng

ượng tiêm cho cá đực bằng nửa cá cái.
+ Ph
ương pháp tiêm: tiêm vào xoang thân và tiêm bắp thịt
+ S
ố lần tiêm: tiêm một lần và tiêm hai lần. Với cách tiêm hai lần thì lần đầu
được tiêm vào buổi trưa, lần thứ hai vào hai giờ sáng để điều khiển cá đẻ lúc rạng đông.

Hình 1: Cá chạch (Misgurnus anguillicaudatus)
+ Th
ụ tinh nhân tạo: thụ tinh khô với 4 phương pháp khác nhau.
Ph
ương pháp 1: sau khi lấy trứng, cho tinh dịch đã lấy sẵn vào cốc nhỏ có nước
mu
ối sinh lý (lượng nước muối sinh lý gấp 10 lần tinh dịch) lắc đều, rồi tưới đều lên
tr
ứng.
Ph
ương pháp 2: đổ tinh dịch đã hòa với nước muối sinh lý vào khay thụ tinh sau
đó cho trứng vào, lắc nhẹ khay thụ tinh làm cho trứng và tinh trùng sớm tiếp xúc với
nhau.
Phương pháp 3: vừa lấy trứng vừa lấy tinh dịch. Trong khi lấy trứng thì đồng
th
ời có một số người khác lấy tinh dịch và tưới nhanh vào trứng.
Ph
ương pháp 4: lấy trứng trước, lấy tinh dịch sau. Sau khi lấy trứng, trực tiếp
vu
ốt ngay tinh dịch của cá đực vào trứng.
B
ất kỳ áp dụng phương pháp nào, sau khi đã trộn lẫn tinh dịch với trứng cũng
c

nghi
ệm
Tiêm 1 l
ần Tiêm 2 lần
Số cá
kích
thích
(con)
S
ố cá
cho
tr
ứng
(con)
T
ỉ lệ
cá cho
tr
ứng
(%)
Tỉ lệ
tr
ứng
n
ở
(%)
S
ố cá
kích
thích

l
ần là 78,52% (từ 53,84 - 100%) và 80,67% (từ 69,00 - 91,00%). Như vậy, tỉ lệ cho
tr
ứng và tỉ lệ nở của cá chạch được tiêm hai lần đạt 142,71% và 113,09% so với tỉ lệ
cho tr
ứng và tỉ lệ nở của cá chạch tiêm một lần. Kết quả này cho thấy hiệu quả kích
thích sinh s
ản cá chạch bằng cách tiêm não thùy thể cá chép hai lần cao hơn cách tiêm
m
ột lần. Như chúng ta đã biết, quá trình thành thục của trứng từ cuối giai đoạn IV
chuy
ển sang giai đoạn V cần có một thời kỳ quá độ. Do đó, trong trường hợp sử dụng
cách tiêm m
ột lần toàn bộ lượng thuốc, nhìn chung, nhất định sẽ có ảnh hưởng không
t
ốt, tạo nên những phản ứng sinh lý vội gấp, cơ năng sinh dục không được điều hòa, như
có hi
ện tượng bụng cá phình lên quá nhanh, quá to làm giảm tỉ lệ cho trứng và tỉ lệ nở.
H
ơn nữa, dùng cách tiêm hai lần còn có thể coi lần tiêm thứ nhất là lần sát hạch cuối
cùng
để lựa chọn cá bố mẹ thành thục.
32
3.2. Vị trí tiêm não thùy thể cá chép
V
ề phương pháp tiêm cá thì hiện nay có hai cách tiêm: tiêm vào xoang thân và
tiêm vào b

n
ở
(%)
S
ố cá
được
tiêm
(con)
S
ố cá
cho
tr
ứng
(con)
T
ỉ lệ
cá cho
tr
ứng
(%)
T
ỉ lệ
tr
ứng
n
ở
(%)
1 10 7 70,00 79,00 10 6 60,00 80,00
2 6 4 66,66 85,00 6 4 66,66 82,00
3 12 8 66,66 72,00 12 5 41,66 68,00

Đợt
thí nghi
ệm
S
ố trứng thụ
tinh (cái)
Số trứng nở
(cái)
Tỉ lệ nở
(%) Ph
ương pháp 1

1
2
3
4
5
100
100
100
100
100
76
68
71
65
82

100
69
72
78
64
75
69,00
72,00
78,00
64,00
75,00

∑
=
500
∑
=
358
=x
71,60 Phương pháp 3

1
2
3
4
5
100

3
4
5
100
100
100
100
100
83
69
74
78
75
83,00
69,00
74,00
78,00
75,00

∑
=
500
∑
=
379
=x
75,80
Trứng và tinh dịch được thu nhận vào đầu chu kỳ sáng để tiến hành thụ tinh
nhân t
ạo với tỉ lệ 100 µl tinh dịch/100 trứng. Kết quả thụ tinh nhân tạo cá chạch theo các

- Trong các ph
ương pháp thụ tinh nhân tạo, phương pháp 3 (vừa lấy trứng vừa
l
ấy tinh dịch) cho hiệu quả thu nhận phôi cá chạch một tế bào cao nhất. 34
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Văn Cường, Vũ Văn Diễn, Nguyễn Kim Độ, Nguyễn Thị Diệu Thúy, Quyền
Đình Thi, Trần Quốc Dung, Tạo cá chuyển gen hormone sinh trưởng người, Kỷ yếu
Hội nghị Công nghệ sinh học toàn quốc 9-10/12/1999. NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà
Nội, (1999), 1429-1437.
2. Trần Quốc Dung, Nghiên cứu chuyển gen hormone sinh trưởng người vào cá chạch
(Misgurnus anguillicaudatus) bằng vi tiêm, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trường Đại học
Sư phạm Hà Nội, 2001.
3. Trần Quốc Dung, Quyền Đình Thi, Nguyễn Thị Diệu Thúy, Nguyễn Văn Cường, Đặng
Hữu Lanh, Tinh sạch và đánh giá sơ bộ gen hormone sinh trưởng người để chuyển vào
cá vàng và cá chạch, Tạp chí Di truyền học và Ứng dụng, Số 2, (1999), 39-44.
4. Trần Quốc Dung, Vũ Văn Diễn, Nguyễn Kim Độ, Quyền Đình Thi, Nguyễn Thị Diệu
Thúy, Nguyễn Văn Cường, Đặng Hữu Lanh, Tạo cá chạch mang gen hormone sinh
trưởng người, Tạp chí Sinh học, 21(3) (1999), 24-28.
5. Nguyễn Kim Độ, Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trần Quốc Dung, Kết
quả nghiên cứu khử màng chorion của phôi giai đoạn một tế bào chun bị cho kỹ thuật
vi tiêm vào cá chạch Misgurnus anguillicaudatus, Kỷ yếu Viện Công nghệ sinh học,
Trung tâm KHTN và CNQG, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, (1997), 267-272.
6. Nguyen Kim Do, Nguyen Van Cuong, Nguyen Thi Dieu Thuy, Tran Quoc Dung, Some
results on generation of transgenic animal: Fish by methallothionein human growth
hormone (MThGH) gene microinjection, Proceedings, third Asian Symposium of
Korean Society of Animal Reproduction, Korea 11-14/12/1997, (1997), 108-114.
7. Chung Lân, Lý Hữu Quảng, Trương Tùng Đào, Lưu Gia Chiếu, Trần Phấn Xương

(collect eggs and milt at the same time) are better.
Keywords: Misgurnus anguillicaudatus, carp pituitary, artificial fertilization,
microinjection.