Ung th có phải bệnh di truyền?
Ung th và sự điều khiển chu trình tế bào
Nội dung
Các dạng biểu hiện của bệnh ung th
Khái niệm về các gen gây ung th
21
Khái niệm về các gen gây ung th
(oncogene)
Khái niệm về các gen ức chế khối u
(tumor suppressor genes)
Các cơ chế di truyền liên quan đến
sự phát sinh ung th
Khái niệm về các gen gây ung th
Các nghiên cứu về di truyền phân tử gần đây cho thấy, phần
lớn các dạng ung th là do sai hỏng của gen.
Tuy vậy, thông thờng phải có vài sai hỏng xảy ra đồng thời.
Các gen khi đột biến có liên quan trực tiếp đến sự phát sinh
ung th đợc chia làm hai nhóm:
1) Các gen gây ung th (oncogene): là các gen khi đột biến trực
tiếp có tác động thúc đẩy sự phân chia tế bào.
22
+ Ví dụ: retrovirut và các oncogene ở virut, proto-oncogene, sự
sắp xếp lại NST,
2) Các gen ức chế khối u (tumor suppressor gene): là các gen khi
đột biến mất khả năng ức chế sự phân chia tế bào.
+ Ví dụ: pRB, p53, pAPC, phMSH2, pBRCA1/2,
3) Các gen gây đột biến (mutator gene): thờng là đột biến ở các
gen làm nhiệm vụ sao chép hoặc sửa chữa ADN.
+ Ví dụ: mutD của yếu tố

của ADN polymerase III

nhng mấy khả năng gây khối u. Gen v-src, vì vậy, đợc gọi là
gen gây khối u.
Đến nay đã tìm thấy trên 20 gen gây khối u ở retrovirut, ký
hiệu chung là v-onc, vd: gen v-sis có nguồn gốc từ virut lây
nhiễm tế bào sarcoma ở khỉ sản sinh yếu tố sinh trởng PDGF
một cách không kiểm soát, dẫn đến sự phát triển khối u.
Oncogene
Retrovirut và các gen gây khối u ở virut
Các gen gây khối u khác có thể mã hóa cho các protein hoặc
giống yếu tố sinh trởng, hoặc giống thụ thể của chúng. Ví dụ,
gen v-erbB tìm thấy ở virut gây tăng hồng cầu ở chim mã hóa
cho một loại protein giống thụ thể của yếu tố sinh trởng EGF,
hoặc gen v-fms tìm thấy ở virut sarcoma ở mèo mã hóa cho
protein thụ thể yếu tố sinh trởng CSF-1.

Cả
hai
thụ
thể
nêu
trên
đều
có
đặc
điểm
chung
là
các
protein
24

mang cả các intron. Vì vậy, ngời ta cho rằng v-src có thể có
nguồn gốc từ chính các tế bào chủ nhng đã loại bỏ các intron.
25
Các gen đồng đẳng của tế bào chủ giống với các gen gây ung
th ở virut đợc gọi là tiền gen ung th (proto-oncogen), ký
hiệu là c-onc (tơng ứng với v-src là c-src).
Bằng phơng pháp lai phân tử sử dụng các v-onc làm mẫu dò,
ngời ta xác định đợc các c-onc từ các loại tế bào chủ khác
nhau. Đáng chú ý, nhiều c-onc ở động vật có xơng sống có
tính bảo thủ cao, nh c-abl, c-erbB, c-fps, c-raf, và c-myb.