THEO DÕI CHUYỂN DẠ ĐẺ THƯỜNG

Tuyến áp dụng.
Tất cả các tuyến.
Người thực hiện.
Bác sĩ chuyên khoa sản, nữ hộ sinh,hoặc cán bộ y tế được bổ túc về sản
khoa.

1. Các nguyên tắc chăm sóc trong khi chuyển dạ.
- Tốt nhất bà mẹ phải được theo dõi chuyển dạ tại cơ sở y tế. Người nữ hộ
sinh cần giải thích những ích lợi của việc đẻ tại cơ sở y tế để được chăm sóc chu
đáo. Trong trường hợp không thể đến được cơ sở y tế, nên mời cán bộ đã được đào
tạo về đỡ đẻ đến đỡ tại nhà.
- Phải theo dõi chuyển dạ bằng biểu đồ chuyển dạ một cách toàn diện, có hệ
thống, phải thành thạo các thao tác chuyên môn, phải biết ghi và phân tích được
một biểu đồ chuyển dạ, phát hiện các yếu tố bất thường trong chuyển dạ, để kịp
thời xử trí (thuốc, thủ thuật, phẫu thuật hay chuyển tuyến) đảm bảo an toàn cho mẹ
và con.
- Nếu sản phụ được quyết định đẻ tại cơ sở y tế xã, người nữ hộ sinh cần phải
chuẩn bị những dụng cụ tối thiểu cần thiết và đảm bảo vô khuẩn cùng với những
dụng cụ để chăm sóc sơ sinh ngay sau đẻ. Nếu sản phụ đẻ tại nhà phải chuẩn bị
nước sạch và sử dụng gói đỡ đẻ sạch (hoặc bộ dụng cụ đã được hấp vô khuẩn
trong túi đỡ đẻ cấp cứu).
- Khi đỡ đẻ, đỡ rau, kiểm tra rau, làm rốn sơ sinh phải thao tác đúng qui trình.
Một số trường hợp phải bóc rau nhân tạo, kiểm soát tử cung, khâu tầng sinh môn
cũng phải thao tác đúng qui trình và đảm bảo vô khuẩn mới hy vọng góp phần hạ
tỷ lệ năm tai biến sản khoa.
- Tận tình, kiên nhẫn và tỉ mỉ là những đức tính cần thiết của người chăm sóc
chuyển dạ.
- Trong khi theo dõi quá trình chuyển dạ, cán bộ y tế cần động viên, hỗ trợ về
tinh thần giúp cho sản phụ giảm bớt lo lắng.

o
C, nếu ở tuyến xã, giảm nhiệt độ
bằng các phương tiện đơn giản (ví dụ chườm mát ), chuyển tuyến khi xử trí
không kết quả.
+ Cho sản phụ uống đủ nước.
+ Quan sát diễn biến toàn thể trạng: nếu bà mẹ mệt lả, kiệt sức, vật vã, khó
thở cần có xử trí thích hợp và chuyển tuyến (đối với tuyến xã) và xử trí tích cực
tùy theo nguyên nhân (đối với các tuyến trên).
2.1.2. Theo dõi cơn co tử cung.
- Theo dõi độ dài một cơn co và khoảng cách giữa 2 cơn co.
- Trong pha tiềm tàng đo 1 giờ/lần trong 10 phút, pha tích cực 30 phút/lần
trong 10 phút.
- Với tuyến xã, cơn co tử cung quá ngắn ( 60 giây) hoặc rối loạn (tần số 4)
đều phải chuyển tuyến (xem bài “Sử dụng thuốc giảm co”). Với các tuyến trên,
phải tìm nguyên nhân gây rối loạn cơn co để có thái độ xử trí thích hợp.
2.1.3. Theo dõi nhịp tim thai.
- Nghe tim thai ít nhất 1 giờ/lần ở pha tiềm tàng, 30 phút/lần ở pha tích cực.
Nghe tim thai trước và sau vỡ ối hay khi bấm ối.
- Thời điểm nghe tim thai là sau khi hết cơn co tử cung. Đến giai đoạn rặn đẻ
nghe tim thai sau mỗi cơn rặn.
- Đếm nhịp tim thai trong 1 phút, nhận xét nhịp tim thai có đều hay không?
- Nhịp tim thai trung bình từ 120 - 160 lần/phút. Nếu nhịp tim thai trên 160
lần/phút hoặc dưới 120 lần/phút hoặc không đều, ở tuyến xã phải hồi sức và
chuyển tuyến (xem bài “Thai suy”). Tại các tuyến trên phải tìm nguyên nhân để
xử trí.
2.1.4. Theo dõi tình trạng ối.
- Nhận xét tình trạng ối mỗi lần thăm âm đạo (4 giờ/lần) và khi ối vỡ.
- Bình thường đầu ối dẹt, nước ối có thể trong hay trắng đục.
- Nếu nước ối mầu xanh, mầu đỏ hoặc nâu đen, hôi, đa ối, thiểu ối ở xã đều
phải chuyển tuyến. Ở tuyến trên tìm nguyên nhân để xử trí thích hợp.

Cơn co tử cung 1 giờ/lần 30 phút/lần
Tình trạng ối 4 giờ/lần 2 giờ/lần
Độ lọt của ngôi (nắn ngoài) 1 giờ/lần 30 phút/lần
Chồng khớp (qua thăm trong) 4 giờ/lần 2 giờ/lần
Độ mở cổ tử cung (qua thăm trong) 4 giờ/lần 2 giờ/lần 2.2. Với cuộc chuyển dạ có dấu hiệu bất thường.
- Về nguyên tắc không được theo dõi chuyển dạ và đỡ đẻ tại tuyến xã.
- Người hộ sinh tại các tuyến trên trong trường hợp này phải theo dõi theo y
lệnh của thầy thuốc. Ví dụ khi sản phụ chuyển dạ bị sốt cao thì sau khi đã dùng
các biện pháp hạ nhiệt bao nhiêu phút sau phải đo lại nhiệt độ; hoặc khi sản phụ
chuyển dạ với tình trạng tăng huyết áp thì ngoài việc theo y lệnh dùng thuốc hạ áp,
người hộ sinh phải theo dõi huyết áp theo y lệnh của thầy thuốc (không thể cứ 4
giờ/lần như nói ở phần trên). Các dấu hiệu bất thường khác trong chuyển dạ (như
nhịp tim thai, cơn co tử cung, độ mở của cổ tử cung) cũng tương tự như vậy.
- Khi theo dõi chuyển dạ, trong và sau mỗi lần thăm khám, người hộ sinh
phải nói cho sản phụ biết tình hình cuộc chuyển dạ lúc đó để họ yên tâm.
3. Chỉ định chuyển tuyến (đối với xã, phường và huyện không có phẫu thuật).
- Mạch: trên 100 lần/phút, dưới 60 lần/phút.
- Huyết áp: huyết áp tâm thu trên 140 mmHg hoặc dưới 90 mmHg. Huyết áp
tâm trương trên 90 mmHg hoặc dưới 60 mmHg.
- Nhiệt độ: 38
o
C trở lên.
- Toàn trạng: rất mệt mỏi, khó thở, da xanh, niêm mạc nhợt.
- Có dấu hiệu suy thai: nước ối có lẫn phân su hoặc máu, nhịp tim thai nhanh
(trên 160 lần/phút), chậm (dưới 120 lần/phút) hoặc không đều (lúc nhanh lúc
chậm).
- Các dấu hiệu nhiễm khuẩn ối.