Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
Tiểu luận chủ nghĩa xã hội đề tài gia đình

Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
1
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
MỤC LỤC
A.Lời mở đầu
B.Nội dung
I.Một số quan niệm chung về gia đình và gia đình Việt Nam hiện nay.
1.Khái niệm gia đình.
2.Gia đình Việt Nam : Truyền thống hay hiện đại?

II. Mối quan hệ cá nhân - gia đình trong bối cảnh Việt Nam đi vào công
cuộc hội nhập ,công nghiệp hóa-hiện đại hóa
1.Quá trình hội nhập và vấn đề gia đình ở châu Á.
2. Sự phát triển của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và
cuộc sống của gia đình Việt Nam hiện nay.
3.Những biến đổi trên đã ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các thành viên
gia đình Việt Nam hiện nay.
III.Chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước và định hướng về gia đình
Việt trên con đường tiến lên mô hình Chủ Nghĩa Xã Hội
1. Sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về vấn đề gia đình.
2. Trích văn bản quyết định của thủ tướng chính phủ về việc phê duyệt
chiến lược xây dựng gia đình Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010.
3. Nguyên nhân của những hiện tượng đi xuống trong văn hóa gia đình.
IV.Định hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong hoàn cảnh mới.
1. Chính sách của Đảng về định hướng xây dựng gia đình tương lai.
2. Suy nghĩ về việc xây dựng đạo đức gia đình tiến bộ, lành mạnh.
C.Lời Kết

ra.

Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
3
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
B/NỘI DUNG:
I. Một số quan niệm chung về gia đình và gia đình Việt Nam hiện nay

1 Khái niệm gia đình :

Gia đình là một tổ chức xã hội được hình thành từ khá sớm trong lịch sử
của loài người. Ngay từ buổi đầu của lịch sử, khi con người tách khỏi giới
động vật và tự tổ chức cuộc sống với tư cách là một cộng đồng độc lập, thì
cũng là lúc con người tự tổ chức cuộc sống theo các mô hình cộng đồng nhỏ
- hình thức sơ khai của gia đình. Lúc đầu gia đình chỉ bao gồm các thành
viên có quan hệ trực huyết với nhau, chủ yếu là những người mẹ cùng các
con, cháu (gia đình mẫu hệ). Sau đó thì được mở rộng bao gồm thêm các
thành viên khác có thể có cùng huyết thống song cũng có thể không cùng
huyết thống.
Về quy mô gia đình, lúc đầu số lượng các thành viên gia đình tương đối
đông có khi lên tới hàng trăm người. Về sau, do yêu cầu thích ứng với cuộc
sống ngày càng phát triển của xã hội loài người nên số lượng các thành viên
gia đình giảm dần. Gia đình hiện đại ngày nay, số thành viên có khi chỉ có từ
1 - 3. Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình, đồng thời
các quan điểm cơ bản về gia đình dường như cũng chưa có sự thống nhất,
thậm chí có sự trái ngược nhau.
Theo Từ điển tiếng Việt: “Gia đình là tập hợp những người cùng sống
chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan
hệ hôn nhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái”.

công nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự tốt xấu của
mỗi gia đình đều có ảnh hưởng tới sự ổn định của xã hội, tới sự chuyển đổi
nền kinh tế từ kế hoạch hoá sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
mà chúng ta đang tiến hành. Tất nhiên, gia đình mới mà chúng ta xây dựng
là một gia đình hòa thuận dựa trên cơ sở dân chủ: vợ chồng, cha con anh em
tôn trọng lẫn nhau, cùng nhau bàn bạc và quyết định những vấn đề lớn của
gia đình. Gia đình mới mà chúng ta xây dựng cũng đòi hỏi vợ chồng phải có
lòng chung thuỷ, làm cha, mẹ phải có đức nhân từ, làm con phải có đức hiếu
kính, làm anh em phải có sự thương yêu nhường nhịn. Hạt nhân của mỗi gia
đình ấy chính là vợ và chồng.
Theo tác giả Levy Strauss: gia đình là một nhóm xã hội học được quy
định bởi 3 đặc điểm thường thấy:
+ Hôn nhân
+ Quan hệ hôn nhân
+ Các ràng buộc và trách nhiệm giữa các thành viên trong gia dinh.
Liên Hợp Quốc định nghĩa: gia đình là một nhóm người có quan hệ họ
hàng cùng sống chung và có ngân sách chung.
Ở phương Tây, những năm gần đây xuất hiện nhiều dạng gia đình biến
thái khiến cho định nghĩa về gia đình đều trở nên bất cập. Chẳng hạn: Các
tác giả Jame W. Vander Zanden - cho biết: “Một cuộc thăm dò mới đây cho
thấy 45% người Mỹ ngày nay cho rằng một đôi không cần kết hôn mà cùng
chung sống với nhau thì được coi là một gia đình đích thực, 33% coi các đôi
cùng giới tính có nuôi nấng con cái là gia đình, còn 20% thì coi các cặp đồng
giới tính chung sống với nhau là một gia đình”. Đây có thể coi là một sự mở
rộng thái quá trong quan niệm về gia đình mà người Việt Nam khó chấp
nhận.
Đối với người á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng, gia đình là
một giá trị xã hội quan trọng vào bậc nhất. Nếu ở châu Âu gia đình nhiều khi
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân

Trong dân gian, gia đình truyền thống được coi là đại gia đình mà các
thành viên liên kết với nhau bằng chuỗi quan hệ huyết thống. Trong gia đình
này có thể cùng chung sống từ 3 thế hệ trở lên: ông bà - cha mẹ - con cái mà
người ta quen gọi là "tam, tứ, ngũ đại đồng đường". Kiểu gia đình này khá
phổ biến và tập trung nhiều nhất ở nông thôn Bắc Bộ. Nền kinh tế tiểu nông
là cơ sở phát sinh và tồn tại của nó. Về mặt tâm lý, người Việt Nam luôn có
xu hướng quần tụ con cái xung quanh mình. Bởi thế, các đại gia đình cùng
sống dưới một mái nhà hoặc vài nhà kế nhau cũng là hình thức tổ chức gia
đình phổ biến ở đô thị. Vào những năm 60 trở về trước ở Hà Nội kiểu đại gia
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
6
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
này vẫn còn thường thấy. Gia đình truyền thống có các ưu điểm như có sự
gắn bó cao về tình cảm theo huyết thống, bảo lưu được các truyền thống văn
hóa, tập tục, nghi lễ, phát huy tốt các gia phong, gia lễ, gia đạo. Các thành
viên trong gia đình có điều kiện giúp đỡ nhau về vật chất và tinh thần, chăm
sóc người già và giáo dưỡng thế hệ trẻ. Đó là những giá trị rất căn bản của
văn hóa gia đình mà chúng ta cần kế thừa và phát huy. Tuy nhiên, nhược
điểm của loại gia đình này là ở chỗ trong khi giữ gìn các truyền thống tốt
đẹp thì cũng bảo trì luôn cả những tập tục, tập quán lạc hậu, lỗi thời. Bên
cạnh đó, sự khác biệt về tuổi tác, lối sống, thói quen cũng đưa đến một hệ
quả khó tránh khỏi là mâu thuẫn giữa các thế hệ: giữa ông bà - các cháu,
giữa mẹ chồng - nàng dâu Bên cạnh việc duy trì được tinh thần cộng đồng,
gia đình truyền thống phần nào cũng hạn chế sự phát triển tự do của mỗi cá
nhân. Trong điều kiện của xã hội hiện đại "1 ngày bằng 20 năm" loại gia
đình này có vẻ thiếu cơ động và chậm thích ứng. Điều này giải thích tại sao
số lượng gia đình truyền thống kiểu đại gia đình giảm đáng kể và không còn
là khuôn mẫu của gia đình ngày nay.
Ở đây, một câu hỏi được đặt ra: vậy gia đình Việt Nam ngày nay có phải

Cá nhân tính được đề cao. Trong xã hội hiện đại, mức độ độc lập cá nhân
được coi là một yếu tố biểu hiện chất lượng cuộc sống gia đình. Tính độc lập
cá nhân được gia đình tạo điều kiện nuôi dưỡng, phát triển sẽ tạo ra phong
cách sống, tính cách, năng lực sáng tạo riêng khiến cho mỗi người đều có
bản sắc. Đó cũng chính là con người mà sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại
hóa của Đảng ta đang cần đến.
Cố nhiên, gia đình hạt nhân cũng có những điểm yếu nhất định. Chẳng
hạn, do mức độ liên kết giảm sút và sự ngăn cách không gian giữa các gia
đình nên khả năng hỗ trợ lẫn nhau về vật chất và tinh thần bị hạn chế. ảnh
hưởng của thế hệ tới nhau ít đi cũng làm giảm khả năng bảo lưu các giá trị
văn hóa truyền thống trong gia đình. Dù vậy, gia đình hạt nhân vẫn là loại
hình khá phổ biến ở nước ta hiện nay và đó cũng là loại gia đình thịnh hành
trong các xã hội công nghiệp - đô thị phát triển. Có nghĩa - đó cũng là kiểu
gia đình của tương lai.
Trong quá trình hội nhập quốc tế, các quốc gia kém hoặc đang phát triển,
các dân tộc nói chung và các loại hình gia đình nói riêng đang đứng trước
nguy cơ bị đồng nhất hoá, bị làm suy kiệt những hệ thống giá trị và chuẩn
mực văn hoá riêng của cộng đồng mình, gia đình mình. Vì những lẽ đó mà
vấn đề củng cố, phát triển gia đình đã và đang trở thành mối quan tâm
chung của cộng đồng quốc tế.
II/ Mối quan hệ cá nhân - gia đình trong bối cảnh Việt Nam đi vào công
cuộc hội nhập ,công nghiệp hóa-hiện đại hóa
1. Quá trình hội nhập và vấn đề gia đình ở châu Á:
Tại các quốc gia mới giàu có ở châu Á, đời sống gia đình hiện nay đang
gặp phải những vấn đề đã từng xảy ra trong xã hội phương Tây. Trong các
cuộc thảo luận về các “giá trị châu Á”, mối quan hệ trong gia đình thường là
trọng điểm tranh luận. Ông Lý Quang Diệu (cựu Thủ tướng Singapore) là
người cổ vũ nhiệt thành cho nét đặc thù châu Á đã đưa ra nhận xét: Sự sụp
đổ các cấu trúc gia đình là nguyên nhân của các vấn đề nan giải trong xã hội
phương Tây. Ngược lại, sức mạnh kinh tế châu Á bắt nguồn từ những người

nhuận tối đa; thậm chí, có một số trường hợp còn bất chấp cả luật pháp nhà
nước và chà đạp lên đạo đức thông thường. Đồng thời, cạnh tranh cũng làm
nảy sinh nhiều sáng kiến ở người lao động, nhà kinh doanh để đáp ứng yêu
cầu sản xuất và thị trường tiêu thụ. Sự thay đổi về công việc, về nghề nghiệp
của một bộ môn bộ phận lao động diễn ra liên tục, kịp thời tạo điều kiện cho
họ và gia đình có thể sống và làm việc có hiệu quả nhất.
b/ Ảnh hưởng của văn hóa thế giới thâm nhập vào Việt Nam cùng với sự
gia tăng cường giao lưu quốc tế, như tham quan, du lịch. Sách báo…hoặc sự
phát triển các phương tiện thông tin đại chúng đã quốc gia như truyền hình,
mạng Internet… Văn hóa Âu Mỹ, văn hóa các nước phát triển, lối sống, nếp
sống của họ được du nhập bằng nhiều con đường khác nhau và có ảnh
hưởng lớn đến nhân dân ta, đặc biệt là lớp trẻ.
Hiện nay, trong xã hội, nguyên tắc tự do dân chủ được đề cao; quyền lợi cá
nhân, lợi ích cá nhân, tư duy cá nhân được nêu lên hàng đầu. Đồng thời,
cũng có sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân ích kỷ đặt cái tôi lên trên hết.
Trong hôn nhân đã nảy sinh khuynh hướng chủ nghĩa thực dụng; không ít
người lấy nhau, bỏ nhau vì động cơ tiền tài, địa vị, danh vọng. Tỷ lệ ly hôn,
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
9
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
ly thân của các gia đình ở nước ta có xu hướng tăng lên hàng năm. Đồng
thời, đã định hình thành quan niện dễ dãi trong quan hệ tình dục nam nữ, gắn
với sự chung sống tạm bợ, không tính đến chuyện hôn nhân nghiêm túc và
lâu dài. Đó là những biểu hiện của lối sống bắt chước phương Tây: Nam nữ
ăn ở với nhau, chán thì chia tay; nếu nữ có thai thì đi nạo, phá thai, hay có
con thì tự nuôi…
Chủ nghĩa độc thân cũng phát triển trong nam nữ thanh niên nước ta hiện
nay. Sống độc thân nhưng khi cần vẫn có quan hệ tình dục với nam hay nữ,
vì họ không coi trọng quan hệ tình dục nam nữ phải gắn với hôn nhân, lập

Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
10
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
sai phải thuyết phục bằng lỹ lẽ, không thể áp đặt một cách vũ đoan, gia
trưởng.
3.3 Hiện nay, trong gia đình, uy quyền độc đoán của người gia trưởng,
người chủ gia đình đang dần được dẹp bỏ. Những gia đình vẫn cần có người
làm chủ, cả cha mẹ đều là những người làm chủ gia đình. Gia đình có người
làm chủ thì trật tự kỷ cương sống mới có nề nếp, không thể ai muốn làm gì
thì làm. Nếp sống vô trật tự, bừa bãi của các thành viên sẽ phá vỡ sự hòa
thuận, êm ấm của gia đình.
Vì vậy, không nên hiểu lầm là đề cao tự do dân chủ trong gia đình đồng
nghĩa với không có người làm chủ. Trái lại, nhất thiết phải có người lãnh
đạo đức độ mới huy động được ý chí, sức lực, sự đoàn kết của các thành
viên cho mục đích chung là xây dựng sự bền vững, ấm no, hạnh phúc của
gia đình.
3.4 Về mối quan hệ bình đẳng, dân chủ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ
trong trách nhiệm nuôi dạy con cái. Người mẹ ngày nay phần lớn đi làm
kiếm tiền nuôi con cái như người cha. Đồng thời, người mẹ thường phải làm
nhiều việc nội trợ gia đình, chăm sóc con cái, đặc biệt lúc con còn nhỏ tuổi.
Cách đối xử bình đẳng, dân chủ giữa vợ và chồng là yêu cầu của thời đại,
đồng thời là tâm gương hàng ngày diễn ra trước mắt con cái. Cần tạo điều
kiện để con cái biết ơn, thương yêu, gần gũi cả cha và mẹ. Nhiều gia đình,
do thái độ không đúng của người cha khiến con cái yêu thương mẹ, mà rất
sợ cha. Chúng tìm thấy sự che chở ở người mẹ, mà không phải ở người cha
hay ngược lại. Cũng có những gia đình do sự đối xử không bình đẳng giữa
các con, đặc biệt giữa con trai và con gái, con cả và con út cũng để lại những
ấn tượng không tốt đối với con cái, sự so đo tị nạnh và ghen ghét giữa anh
em với nhau ngay trong một gia đình. Đó là lỗi tại cha mẹ.
3.5 Chủ nghĩa cá nhân ích kỷ đang phát triển trong quan hệ vợ chồng,

săn sóc con, vẫn là bố, là mẹ của các con.
Ở nước ta, sau những vụ ly hôn, nhiều đôi vợ chồng đã không thực hiện
điều nói trên. Có người bố chỉ gửi cho con số tiền phụ cấp hàng tháng đã tự
cho là tốt lắm rồi. Nhiều ông bố khác còn đi biệt tăm không đoái hoài đến
con cái sau ly hôn. Có người mẹ, sau ly hôn, lại không chấp nhận sự săn sóc
của người bố đối với con cái mà gây khó khăn, trở ngại. Trong khi đó, quyền
của trẻ em phải được cả bố lẫn mẹ săn sóc, yêu thương, mặc dù họ đã chia
tay nhau. Thiết nghĩ rằng cần có sự nhắc nhở, giáo dục các cặp vợ chồng sau
ly hôn.
b/ Các vụ ly hôn tăng, đồng thời các vụ tái hôn cũng nhiều. Trong các gia
đình tái kết hôn lại nảy sinh nhiều quan hệ phức tạp mới giữa các thành viên
gia đình, như giữa bố dượng với con riêng của vợ, giữa mẹ ghẻ với con riêng
của chồng, giữa các con có nguồn gốc cha mẹ khác nhau. Giữa anh em
không cùng cha, cùng mẹ dễ có sự so đo, tị nạnh.
Những quan hệ gia đình rất phức tạp, tế nhị. Những người chủ gia đình
nếu không biết cách xử lý, không chú ý giáo dục con cái thì luôn xảy ra mâu
thuẫn, đầu độc cuộc sống chung của gia đình. Đã có những cặp vợ chồng tái
kết hôn sau lại xin ly hôn để anh và con anh đi một đường, tôi và con tôi đi
một nẻo khác!
c/ Những gia đình đơn thuần gồm 2 thế hệ nhưng con cái chỉ sống với mẹ
hoặc với bố. Chủ yếu là sống với mẹ, vì người phụ nữ góa thường không kết
hôn lại, ở vậy nuôi con. Còn nam giới góa vợ lập gia đình lại sớm và tỷ lệ
cao hơn so với nữ góa chồng.
Có những người phụ nữ đi xin con vì không có khả năng lấy chồng, hoặc
những người lỡ có con sau những cuộc sống chung tạm bợ, người đàn ông
khi có con, bỏ mặc họ…
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
12
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN

hoạt.
Hiện nay, ở Việt Nam, đã có một số gia đình công chức cao cấp, nhà buôn
giàu có thuê những căn hộ riêng cho con cái ở, mặc dù chúng còn đang học
hành, còn sống phụ thuộc vào cha mẹ về tài chính. Và, nhiều bậc cha mẹ đã
bị “sốc” trước những sự cố, như sự sa sút đạo đức, tư cách của con cái khi
chúng trở thành những kẻ hư hỏng, chơi bời và phạm tội.
Thật ra, việc thanh niên muốn sống độc lập, không sống chung với cha mẹ
cũng là điều dễ hiểu, vì chúng muốn tự tổ chức cuộc sống cá nhân theo ý
mình. Nhưng liệu chúng đã đủ bản lĩnh để sống riêng chưa, nhất là khi vẫn
tiếp tục phụ thuộc cha mẹ về tài chính?
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
13
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
Hiện nay, xu hướng kết hôn, lập gia đình muộn khiến một số con cái tuy
trưởng thành nhưng vẫn sống với cha mẹ, chưa tách được khi chưa xây dựng
cuộc sống gia đình riêng rẽ, tự chủ.
c/ Quá trình xã hội hóa trẻ em, đó là quá trình cá thể hóa con người, hình
thành nhân cách cá nhân, hình thành cái tôi riêng biệt. Ngày nay, một yêu
cầu bức xúc đặt ra là phải vun đắp cái tôi sáng tạo, độc lập suy nghĩ. Trước
sự đòi hỏi tăng lên của quyền tự quyết cá nhân, gia đình cần cố gắng thỏa
mãn trong điều kiện cho phép, tuy theo lứa tuổi. Bởi vì, điều đó ảnh hưởng
đến sự hình thành đầu óc suy nghĩ độc lập, sáng tạo của con cái cũng như
lòng yêu thương, tin cậy của chúng đối với cha mẹ.
Gia đình ngày nay đang đứng trước những đòi hỏi ngày càng cao của con
cái, do sự phát triển của xã hội thông tin. Thời đại ngày nay, có báo chí của
trẻ em bên cạnh báo chí của người lớn. Đồng thời, ti vi, máy tính điện tử,
các phương tiện thông tin đại chúng khác đã cung cấp nhiều thông tin đa
dạng cho các lứa tuổi. Trẻ em có thể xem các loại thông tin, các câu chuyện
trên truyền hình như người lớn, dường như có sự hòa lẫn, không còn sự phân

đình mình và cho toàn xã hội. Kết quả của quá trình phấn đấu không ngơi
nghỉ là về phương diện vật chất,gia đình Việt Nam ngày nay sung túc hơn,
đáp ứng tốt hơn nhu cầu ăn, mặc, ở của các thành viên. Về phương diện
tinh thần, sự bình đẳng, dân chủ và nhu cầu phát triển toàn diện của mỗi cá
nhân được đề cao hơn. Nhìn chung, văn minh, tiến bộ là điều mà ai cũng
nhận thấy trên quy mô cả nước cũng như trong từng gia đình. Tuy
nhiên,kinh tế thị trường không chỉ mang lại toàn những điều tốt lành. Mãnh
lực ma quái của đồng tiền, của lối sống thực dụng đã gây ra không ít bi kịch
trong các gia đình, nhấn chìm rất nhiều số phận trong vòng xoáy nghiệt ngã
của nó. Đã có sự xói mòn đáng kể những truyền thống quý báu trong nhiều
gia đình người Việt như lòng hiếu thảo, sự thủy chung, tình tương thân
tương ái Tệ nạn xã hội, đặc biệt là mại dâm, ma túy gia tăng, ly thân, ly dị
ngày càng phổ biến khiến nhiều người lo ngại cho tương lai của gia đình
Việt Nam. Sự lo ngại đó là có cơ sở bởi nếu không có những can thiệp kịp
thời ở tầm vĩ mô của Nhà nước thì gia đình sẽ chệch hướng và mất đi những
nét tốt đẹp làm nên một phần bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt
Nam. Với vai trò là nền tảng của xã hội, sự suy thoái của gia đình cũng gây
ra những bất ổn của cộng đồng và có thể làm suy vi cả quốc gia dân tộc.
“Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, trong vòng 5 năm qua, các tòa
án địa phương trong cả nước thụ lý và giải quyết sơ thẩm 352.047 vụ việc
hôn nhân và gia đình. Trong đó có 186.954 vụ việc về hôn nhân và gia đình
có hành vi đánh dập, ngược đãi, chiếm 53,1% trong các nguyên nhân dẫn
đến ly hôn. Riêng năm 2005, có tới 39.730 vụ ly hôn do bạo lực gia đình
trong tổng số 65.929 vụ án về hôn nhân và gia đình, chiếm 60,3%. Theo báo
cáo của Ủy ban các vấn đề xã hội của quốc hội, cứ 2-3 ngày có 1 người bị
chết liên quan đến bạo lực gia đình. Bạo lực gia đình đang diễn ra ở nhiều
nơi, ở mọi đối tượng và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng”
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
15

lọc các giá trị tiên tiến của gia đình trong xã hội phát triển; thực hiện quy
mô gia đình ít con (mỗi cặp vợ chồng có một hoặc hai con); thực hiện đầy
đủ các quyền và trách nhiệm của các thành viên trong gia đình, đặc biệt
là trách nhiệm của các thành viên trong gia đình đối với trẻ em, phụ nữ
và người cao tuổi.
Các chỉ tiêu cơ bản cần đạt được vào năm 2010:
Chỉ tiêu 1: Tăng tỷ lệ gia đình đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa lên 80%.
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
16
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
Chỉ tiêu 2: Mỗi cặp vợ chồng có một hoặc hai con.
Chỉ tiêu 3: Tăng tỷ lệ nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn được trang bị
kiến thức về hôn nhân và gia đình lên 80%.
Chỉ tiêu 4: Tăng tỷ lệ người cao tuổi trong gia đình được con, cháu chăm
sóc, phụng dưỡng theo quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình lên
90 - 100%; trong trường hợp người cao tuổi không còn người chăm sóc,
phụng dưỡng theo quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hoặc có
người chăm sóc, phụng dưỡng theo quy định của pháp luật hôn nhân và
gia đình nhưng không đủ khả năng chăm sóc, phụng dưỡng thì được Nhà
nước, cộng đồng hỗ trợ nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật hiện
hành.
Chỉ tiêu 5: Tăng tỷ lệ gia đình thực hiện tốt trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc
và giáo dục trẻ em lên 90 - 100%.
- Mục tiêu 2: Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, trách nhiệm của gia
đình và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách, pháp luật hôn nhân và
gia đình, bình đẳng giới; tăng cường phòng ngừa, ngăn chặn sự xâm
nhập của các tệ nạn xã hội vào gia đình; tăng cường phòng, chống bạo
lực trong gia đình; khuyến khích phát huy các phong tục, tập quán tốt đẹp
và vận động người dân xoá bỏ các hủ tục, tập quán lạc hậu trong hôn

của tệ nạn xã hội vào gia đình giai đoạn 2005 - 2010.
e) Đề án nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình
giai đoạn 2005 - 2010.”
Như vậy chúng ta đã thấy rõ,về tầm vĩ mô Nhà nước và Đảng ta đã sớm
đề ra các đề án nhằm giải quyết các mặt về chính sách củng như luật pháp
đối về vấn đề gia đình,luôn đặt lên hàng đầu mối quan tâm về xã hội thông
qua gia đình với tiêu chí gia đình là tế bào của xã hội.Nhưng tại sao những
bất cập trong mô hình gia đình mới vẩn xẩy ra một cách phổ biến trong xã
hội hiện nay,phải chăng xuất hiện những tồn tại mới chưa được khắc phục
hay chính là những mâu thuẫn đã tồn tại từ trước đến nay vẩn chưa được
giải quyết.Sau đây chúng ta sẻ đi phân tích về một số các nguyên nhân nổi
trội hiện nay
3. Nguyên nhân của những hiện tượng đi xuống trong văn hóa gia đình
Trước hết là những vấn đề liên quan đến luật pháp. Những quy định của luật
pháp là cơ sở chính hình thành đạo đức gia đình. Nhà nước ta đã ban hành
Luật hôn nhân - gia đình mới (năm 2000) quy định mối quan hệ đạo đức gia
đình: trách nhiệm, quyền lợi của cha mẹ đối với con cái và ngược lại, trách
nhiệm giữa vợ và chồng và cả khung hình phạt đối với những người phạm
luật. Song, trên thực tế,công việc tuyên truyền, giáo dục hôn nhân và gia
đình chưa được thực hiện thường xuyên và rộng rãi, đặc biệt ở miền núi,
vùng sâu, vùng xa ". Vì vậy, có thể nói, hiện tượng "mù pháp luật" đã xảy
ra. Người phạm pháp (đánh đập vợ, con, ngược đãi cha mẹ già…) lại không
hiểu hành vi của mình là phạm tội, người bị hại lại cam chịu cho rằng đó là
số phận. Tuy nhiên, phải thấy rằng, việc tuân thủ pháp luật của một số người
chưa nghiêm chỉnh. Có người biết quy định của luật là hôn nhân một vợ một
chồng nhưng vẫn vi phạm. Ở thành phố Hồ Chí Minh có 4418 vụ kiện chồng
có vợ hai ở Kiên Giang bình quân mỗi năm xảy ra 1498 vụ.
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
18

người Việt Nam trưởng thành. Hôn nhân được kỳ vọng là nơi nâng đỡ đời
sống vật chất và tinh thần của các cá nhân.
Tỷ lệ hơn 95 % số người được hỏi cho biết họ kết hôn lần đầu. Và đa số
người dân đều có ý thức đăng ký kết hôn.
Về quan niệm quan hệ tình dục trước hôn nhân, đại bộ phận người được hỏi
trả lời không chấp nhận chung sống với nhau mà không kết hôn. Họ coi đây
là lối sống buông thả, đi ngược lại với giá trị văn hóa truyền thống. Chỉ có
một tỷ lệ rất nhỏ (dưới 4%) chấp nhận quan hệ tình dục trước hôn nhân.
Tuy vậy do kinh tế, xã hội phát triển quá nhanh nên gia đình Việt Nam cũng
có nhiều thay đổi. Hiện nay, về cơ bản chủ hộ các gia đình hiện đại ở Việt
Nam là người vợ, người chồng hay cả hai. Quyền quyết định công việc gia
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
19
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
đình không phải do người chồng “độc tôn” như trước mà tùy thuộc vào loại
công việc. Ở thành thị có xu hướng vợ và chồng cùng quyết định. Điều đó
cho thấy mức độ bình đẳng giới trong mỗi gia đình ngày càng tăng. Việc
sinh đẻ nhiều con, và sinh con trai không còn quan trọng như trước.
“Các chuyên gia cảnh báo tỷ lệ ly hôn của Việt Nam thấp nhưng ngày càng
tăng theo năm. Đặc biệt bạo lực gia đình cũng đang tăng dần. Một vấn đề
xã hội khác cũng được đặt ra là do mải làm ăn kinh tế, nhiều bậc cha mẹ
ngày càng xao lãng chăm sóc con cái. Tình trạng vị thành niên và thanh
niên có xu hướng quan hệ tình dục trước hôn nhân ngày càng gia tăng. Mà
nguyên nhân chủ yếu là do: những đối tượng này thiếu sự quan tâm của gia
đình, thiếu hụt trong giáo dục sức khỏe sinh sản, và có nhiều điều kiện để
tiếp xúc với văn hóa phẩm không lành mạnh”
Trong xu thế hội nhập quốc tế, Đảng và Nhà nước ta xác định rõ những định
hướng cơ bản cho gia đình Việt Nam phát triển bền vững bằng các chủ
trương, chính sách. Nghị quyết Đại hội Đảng CSVN lần thứ X nêu rõ:"

Nam xã hội chủ nghĩa. Cấp ủy và chính quyền các cấp phải đưa nội dung
công tác xây dựng văn hóa gia đình và gia đình văn hóa vào chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội và chương trình kế hoạch công tác hằng năm của các
bộ, ngành, địa phương.
Thứ hai, tiếp tục giáo dục, kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền
thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam gắn với xây dựng những giá trị tiên tiến
của gia đình trong xã hội phát triển, từ đó đề cao trách nhiệm của mỗi gia
đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng nhân cách cho mỗi thành viên trong
gia đình. Giáo dục văn hóa gia đình là xây dựng con người Việt Nam với
những phẩm chất cao quý theo nội dung Nghị quyết Trung ương 5 (khóa
VIII) về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản
sắc văn hóa dân tộc", có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát
khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới có lối sống lành
mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ
cương phép nước.
Thứ ba, chú trọng các biện pháp nhằm duy trì và nâng cao chất lượng
phong trào xây dựng gia đình văn hóa và nội dung các tiêu chí công nhận
danh hiệu gia đình văn hóa, tránh xu hướng chạy theo thành tích, phản ánh
không thực chất phong trào và chất lượng gia đình văn hóa. Các tiêu chí
xây dựng gia đình văn hóa phải phù hợp và có ý nghĩa thiết thực với đời
sống của nhân dân, công tác bình xét danh hiệu gia đình văn hóa phải được
tiến hành theo tiêu chí thống nhất, trên nguyên tắc công bằng, dân chủ, đáp
ứng được nguyện vọng, tâm tư, tình cảm, tạo được sự đồng tình hưởng ứng
của nhân dân. Tiếp tục nghiên cứu xây dựng các mô hình gia đình văn hóa
trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những giá trị mới tiên tiến
cần tiếp thu và dự báo những biến đổi về gia đình trong thời kỳ mới, đề xuất
hướng giải quyết những thách thức trong lĩnh vực gia đình. Đây cũng là một
trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của phong trào xây
dựng gia đình văn hóa.

Đây là trách nhiệm của các cơ quan hưu quan và của các nhà nghiên cứu
hiện nay.
Những nội dung của đạo đức gia đình ngày nay cần phải kế thừa những quy
tắc truyền thống, như tôn kính, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ, đề cao việc tu
dưỡng bản thân, xây dựng gia đình hạnh phúc. Đồng thời, trong nội dung
đạo đức gia đình cũng cẩn tiếp thu những phẩm chất đạo đức tiến bộ, như tư
tưởng bình đẳng, công bằng, chính trực, tình nghĩa, tự do kết hôn, hôn nhân
một vợ một chồng. Như vậy, rõ ràng là trong nội dung của đạo đức gia đình,
chúng ta phản đối những phong tục lạc hậu, như thói gả bán hôn nhân, trọng
nam khinh nữ, đa thê, đồng thời cũng không chấp nhận hiện tượng nam nữ
chung sống không kết hôn, ly hôn không chính đáng. Xây dựng hệ thống
đạo đức gia đình tiến bộ, lành mạnh cần phải chống sự xâm nhập của chủ
nghĩa sùng bái tiền - vàng, chủ nghĩa cá nhân, tự do tình dục hay không
chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ, người già cả, ốm đau trong gia đình.
Có một thực tế hiện nay là, nhiều gia đình lúng túng trong việc dạy con cái
như thế nào? Hướng con cái vào những giá trị đạo đức cổ truyền thì xem ra
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
22
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
lỗi thời, hướng con cái vào các giá trị của giai đoạn trước đổi mới xem ra
không phù hợp, hướng vào các giá trị hiện đại thì chưa thật rõ. Cho nên, có
những gia đình chỉ biết dạy con “ngoan”, thành người “tử tế” mà thôi, một
bộ phận dạy con cái theo kiểu “tùy thời”, còn một bộ phận phó thác cho xã
hội hoặc bất lực, hoặc dạy một cách tiêu cực. Vì vậy, việc nghiên cứu giáo
dục văn hóa, đạo đức gia đình và xã hội đang đặt ra trước Đảng, Nhà nước,
các cơ quan hữu trách và cả xã hội.
Chúng tôi thấy, cần phải chú ý đến những kinh nghiệm truyền thống của ông
cha về xây dựng văn hóa, đạo đức trong gia đình. Đó là sự gương mẫu của
ông bà, cha mẹ về đạo đức. Ông bà, cha mẹ và người lớn trong gia đình phải

Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
23
Tiểu Luận Xã Hội Chủ Nghĩa - Lớp Vật Lý Kỹ Thuật - K51 - ĐHBKHN
Chúng ta cũng biết rằng, trong xã hội cổ truyền, nhiều gia đình, dòng họ “thế
gia vọng tộc” rất chú ý đến giáo dục gia phong, cho nên các thế hệ con em
của họ nối tiếp nhau làm rạng rỡ cho gia tộc và đất nước. Còn trong xã hội
của chúng ta có rất nhiều gia đình “thế gia vọng tộc” mới nổi lên, lại không
chú ý giáo dục gia phong đã dẫn đến những bi kịch gia đình, thậm chí dẫn
đến hậu quả tan nát gia đình. Đó là nỗi đau không chỉ cho các gia đình đó
mà còn là nỗi buồn cho cả xã hội.
Truyền thống giáo dục, sự tự giáo dục của mỗi cá nhân, mỗi thế hệ và giáo
dục liên thông, vận thông giữa các thế hệ trong gia đình của cha ông cũng
cần được kế thừa và phát huy.
Về sự tự giáo dục của mỗi cá nhân, mỗi thế hệ, cha ông đã đúc kết từ mối
quan hệ rất biện chứng của sự hình thành nhân cách.
Về sự tự giáo dục của mỗi cá nhân, mỗi thế hệ, cha ông đã đúc kết từ mối
quan hệ rất biện chứng của sự hình thành nhân cách.
"Sinh con rồi mới sinh cha
Sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông"
(Ca dao)
Như vậy, sự hình thành nhân cách “con, cháu” và “cha, ông” đều bắt đầu
cùng một lúc. Do vậy mỗi cá nhân, mỗi thế hệ phải tự ý thức về vị thế của
mình trong gia đình. Muốn cho gia đình tam đại đồng đường, tứ đại đồng
đường hạnh phúc hòa thuận thì ông phải ra ông, cha phải ra cha, con phải ra
con. Mỗi người phải tự hoàn thiện nhân cách cho xứng đáng với vị thế của
mình trong gia đình.
Song, nếu quá nhấn mạnh điều đó có thể dẫn đến sự tách biệt giữa các thế hệ
và xung đột thế hệ trong gia đình, nên ông cha ta đã bổ sung bằng sự giáo
dục liên thông, vận thông giữa các thế hệ. Đó là cần tạo ra sự hài hòa giữa
các thế hệ, sự thông cảm giữa các thế hệ để họ cùng nhau chia sẻ và nâng đỡ

tượng chấp hành pháp luật không nghiêm chỉnh, đặc biệt là những hành vi vi
phạm luật hôn nhân gia đình, luật bảo vệ, chăm sóc trẻ em, luật thừa kế tài
sản
Bảo đảm cho những chính sách xã hội được thực hiện công bằng và có hiệu
quả trên các lĩnh vực: y tế, sức khỏe, văn hóa, giáo dục, vệ sinh môi trường,
sức khỏe sinh sản… bằng cách lồng ghép các chương trình mục tiêu. Chính
sách tín dụng, ưu đãi cho người nghèo, chuyển giao công nghệ, tạo việc làm,
hướng nghiệp… tạo điều kiện cho các gia đình có đời sống vật chất bớt khó
khăn, thì mới có thể làm tốt việc xây dựng quan hệ gia đình và đạo đức trong
gia đình tốt đẹp.
Tổ chức tốt các dịch vụ xã hội để giảm nhẹ lao động trong gia đình cho phụ
nữ và trẻ em, tạo điều kiện rảnh rỗi nhiều hơn cho họ tham gia vào sinh hoạt
xã hội, văn hóa tinh thần, giáo dục con cái, nâng cao tri thức, thẩm mỹ, thể
lực. Tạo cho mỗi gia đình có điều kiện vật chất tối thiểu (gia tài), chỗ ở (gia
cư), môi trường sống (gia cảnh) làm cơ sở cho việc giáo dục gia đình (gia
đạo, gia huấn) tạo một nền nếp đạo đức gia đình (gia phong). Cương lĩnh
xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Đảng ghi
rõ: Các chính sách của Nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình ấm no,
hòa thuận, tiến bộ.
Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền
Sinh viên: Chu Đức Anh - Nguyễn Trung Quân
25