®¹i häc cÇn th¬
®¹i häc cÇn th¬ ®¹i häc cÇn th¬
®¹i häc cÇn th¬ -

- khoa n«ng nghiÖp
khoa n«ng nghiÖp khoa n«ng nghiÖp
khoa n«ng nghiÖp gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y trùc tuyÕn
§−êng 3/2, Tp. CÇn Th¬. Tel: 84 71 831005, Fax: 84 71 830814
Website: email: ,
BÖNH CHUYªN KHOA
BÖNH CHUYªN KHOABÖNH CHUYªN KHOA
BÖNH CHUYªN KHOA

CH−¬NG 23:
BÖNH H¹I C©Y TIªU Giáo Trình Bệnh cây Chuyên Khoa
287

II. CÁCH PHÒNG TRỊ BỆNH.

- Phun phòng trò bệnh do nấm Rhizoctonia hoặc do vi khuẩn Pseudomonas bằng
thuốc Copper B. Phun phòng trò bệnh do nấm Phytophthora bằng thuốc Aliette 0,4%,
phun đònh kỳ 15 ngày/lần.

- Nếu rụng lóng do thiếu Kích thích tố tăng trưởng thì bổ sung. Giáo Trình Bệnh cây Chuyên Khoa
288
BỆNH TIÊU ĐIÊN I. TRIỆU CHỨNG và TÁC NHÂN GÂY BỆNH.

Trên lá non có những đốm nhỏ màu vàng, bệnh lan dần lên đọt mỗi lúc càng
nặng hơn. Bệnh nặng, đọt và các lá non nhỏ lại, quăn queo, dây tiêu cằn cổi, năng
suất kém.

Bệnh chưa được xác đònh rõ tác nhân gây ra. Bệnh có thể do virus hoặc do
mycoplasma và có thể có một loài Rầy xanh truyền bệnh; tuyến trùng Xiphinema cũng
có thể là nguyên nhân lây lan bệnh; cũng có thể do thiếu nguyên tố vi lượng Mg.

II. CÁCH PHÒNG TRỊ BỆNH.

Khi bệnh mới bắt đầu xuất hiện, trộn đất với phân tro rồi bón thêm vào gốc tiêu.
Nếu bệnh do thiếu Mg, thì cần phát hiện bệnh sớm và phun dung dòch Mg. Ngăn ngừa
Rầy xanh và tuyến trùng.



Các lá dưới bò vàng và héo dần lên các lá trên, dây bò héo đột ngột. Trong dây
tiêu có màu đen, rể cũng có màu đen. Bệnh do nấm !IFusarium!i sp. gây ra, nấm bệnh
lưu tồn chủ yếu trong đất và tấn công vào rể, thường là ở rể của những dây bò suy yếu
do tuyến trùng gây hại hoặc ở rể có vết thương. Nấm phát triển bên trong rể và lan
dần lên trên.

II. CÁCH PHÒNG TRỊ BỆNH.

Chủ yếu là khâu phòng bệnh, bằng cách vun mô cao, bón phân chuồng hoai
mục. Phòng trò tuyến trùng ở rể bằng cách rải thuốc Basudin vào gốc. Tránh gây vết
thương cho rể khi vun xới gốc. Bệnh tương đối khó trò vì khi cây biểu hiện triệu chứng
ra ngoài thì bệnh đã trầm trọng. BỆNH HÉO DÂY I. TRIỆU CHỨNG và TÁC NHÂN GÂY BỆNH.

Bệnh do hai loài nấm gây ra với triệu chứng thay đổi tùy theo tác nhân.

- Héo dây do nấm !ISclerotium!i sp. : cây bò héo dần dần, nên bệnh còn có tên là
bệnh "héo chậm". Lá vàng, vết bệnh màu nâu xuất hiện ở phần thân cách mặt đất
khoảng 1-2 dm. Bệnh nặng, nhu mô nơi vết bệnh rả ra.

- Héo dây do nấm Botryobasidium rolfsii : bệnh thường phát triển vào mùa mưa, có
hiện tượng héo như trên nhưng không có vết bệnh trên thân. Các rể non bò thối đen,
bệnh nặng, cả bộ rể bò thối.


chăm sóc tốt và tăng cường phân bón đầy đủ hơn.

Sau khi bò tuyến trùng tấn công, rể bò tổn thương, mở đường cho các vi sinh vật
khác phụ nhiểm thêm, như các giống nấm có sẵn trong đất: Fusarium, Rhizoctonia,
Pythium, Phytophthora, làm cây càng suy yếu hơn. II. TÁC NHÂN GÂY BỆNH.

Bệnh do tuyến trùng Meloidogyne spp., trong đó, hai loài phổ biến nhất là: M.
incognita và M. arenaria. Loài incognita thường tạo ra các bướu rể có kích thước rất to
(có thể đạt gần 2cm với hàng chục con trưởng thành trong mỗi bướu, đây là kết quả
Giáo Trình Bệnh cây Chuyên Khoa
291
được quan sát ở một số vườn tiêu của huyện Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh) so với bướu
rể tạo ra do loài arenaria được quan sát ở Hà Tiên và Phú Quốc.
Mầm bệnh có vòng đời ngắn (3 tuần - 2 tháng), thay đổi tùy theo cây ký chủ và
môi trường sống. Nhiệt độ đất tối hảo cho tuyến trùng phát triển là 20-30 độ C. Loài
incognita có khả năng chòu đựng điều kiện nhiệt độ cao hơn loài arenaria: trên 32 độ
C, loài arenaria sẽ giảm khả năng đẻ trứng và tạo bướu nhỏ lại, còn loài incognita thì
vẫn tiếp tục sinh sản được ở nhiệt độ đất lên đến trên 35,5 độ C.

Tuyến trùng có khả năng gây hại cho cây từ khi mới nở từ trứng. Trứng được đẻ
trong mô rể cây hoặc trong đất: nếu ấu trùng nở trong mô rể cây, sẽ chích hút tại chỗ;
còn nếu nở từ trứng trong đất thì ấu trùng sẽ di chuyển tìm rể cây để tấn công. Khi
còn ở trong đất, ấu trùng không ăn uống gì cả mà vẫn có thể sống được trong nhiều
tháng.

Sau khi xâm nhập vào rể, ấu trùng di chuyển đến gần trụ trung tâm, cố đònh tại
đó rồi bắt đầu chích hút. Trước khi chích hút dòch cây, tuyến trùng thường tiết ra một

II. TÁC NHÂN GÂY BỆNH.

Bệnh do tuyến trùng Pratylenchus spp. gây ra. Tuyến trùng nầy thuộc nhóm nội
ký sinh di động (migratory endoparasites).

Chúng chích hút rể non, lấy chất dinh dưỡng của cây, sống và sinh sản trong vỏ
rể cây. Về kích thước, đây là tuyến trùng nhỏ nhất trong nhóm tuyến trùng sống nhờ
vào cây, thành trùng dài: 500-800 micron.

Một số loài như: P. brachyurus, P. zeae thì phổ biến và hiện diện với mật số
cao trong đất cát, nhất là ở các vùng nóng. Các loài khác như: P. hexincisus, P.
penetrans thì lại phổ biến trong đất nặng và nhiều ở vùng ôn đới.

Tuyến trùng nầy có phổ ký chủ rất rộng, ngoài cây tiêu, chúng còn tấn công cây
bắp, cây ngủ cốc khác, mía,, rau cải, thuốc lá, cà chua, khoai tây, dâu tây, cây ăn trái,
cây thông và nhiều loài cỏ.

Ngoài việc gây tác hại trực tiếp, khi tuyến trùng chích hút rể, cũng chính là lúc
chúng mở đường cho các vi-sinh-vật khác tấn công vào cây, làm rể bò thối càng nhanh
hơn.

III. CÁCH PHÒNG TRỊ BỆNH.

Áp dụng các biện pháp giống như đối với bệnh Bướu rể cây tiêu. BỆNH THỐI RỂ do TUYẾN TRÙNG XIPHINEMA
(Dagger nematodes)

Bệnh do tuyến trùng Xiphinema spp. gây ra. Tuyến trùng nầy thuộc nhóm ngoại