8

Con người tồn tại qua những cá nhân người, mỗi cá nhân người là một chỉnh thể
đơn nhất gồm một hệ thống những đặc điểm cụ thể không lặp lại, khác biệt với
những cá nhân khác về cơ chế, tâm lý, trình độ…
Xã hội bao giờ cũng do các cá nhân hợp thành. Những cá nhân này sống và hoạt
động trong những nhóm cộng đồng, tập đoàn xã hội khác nhau do điều kiện lịch sử
quy định. Trong mối quan hệ với giống loài, tức là trong mối quan hệ với xã hội, cá
nhân biểu hiện ra với tư cách sau:
- Cá nhân là phương thức tồn tại của giống loài "người". Không có con người nói
chung, loài người nói chung tồn tại cảm tính.
- Cá nhân là cá thể người riêng rẽ, là phần tử tạo thành cộng đồng xã hội, là một
chỉnh thể toàn vẹn có nhân cách.
- Cá nhân được hình thành và phát triển chỉ trong quan hệ xã hội. Nhưng xã hội thay
đổi theo tiến trình lịch sử cá nhân là một hiện tượng có tính lịch sử. Mỗi thời kỳ lịch
sử có một "kiểu xã hội của cá nhân" mang tính định hướng về thế giới quan,
phương pháp luận cho hoạt động của con người trong thời kỳ lịch sử cụ thể đó.
Nếu như cá nhân là khái niệm phân biệt sự khác nhau giữa cá thể với giống loài, sự
khác biệt biểu hiện ra bên ngoài của cá nhân này với cá nhân khác thì nhân cách là
khái niệm để chỉ sự khác biệt những yếu tố bên trong riêng biệt với toàn bộ hoạt
động sống của nó, của cá nhân này với cá nhân khác. Nhân cách là nội dung, trạng
thái, tính chất, xu hướng bên trong riêng biệt của mỗi cá nhân. Đó là thế giới của
"cái tôi" do tác động tổng hợp của các yếu tố cơ thể và xã hội riêng biệt tạo nên.
Mỗi cá nhân "dấn thân" vào cuọc sống, tiếp thu và chuyển những giá trị văn hoá của
xã hội vào bên trong mình, thực hiện quá trình so sánh lọc bỏ, tự đánh giá, tự tạo
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

9

nên thế giới riêng của mình. Đâylà quá trình kép, xã hội hoá cá nhân và cá nhân hoá

cách tước đoạt tự do của người khác. Tự do cá nhân của giai cấp thống trị được đảm
bảo bằng cách tước đoạt tự do của giai cấp bị trị. Cho nên, quá trình đấu tranh của
giai cấp và quần chúng lao động là quá trình giành tự do của họ đã bị giai cấp thống
trị cướp đoạt. Tự do của con người không tách rời những điều kiện xã hội, không
tách rời trình độ của con người chinh phục thiên nhiên. Chỉ đến chủ nghĩa xã hội và
chủ nghĩa cộng sản con người mới thực sự có tự do. ở đây, tất cả những vấn đề về
lực lượng sản xuất, quan hệ kinh tế, hệ thống chính trị, đấu tranh giai cấp… đều
được thực hiện theo mục đích phát triển tối đa năng lực con người và vì con người.
Trước đây C.Mác và Ph. Ănghen đã chỉ ra rằng, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã
làm phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc, và
"sản xuất vật chất đã như thế thì sản xuất tinh thần cũng không kém như thế". Chủ
nghĩa tư bản hiện đại đang đẩy mạnh quá trình này, nhưng về thực chất đó vẫn là sự
mở rộng quan hệ bóc lột và nô dịch con người sang các dân tộc khác. Nó tạo ra một
số nước tư bản phát triển cao, giàu có, thì đồng thời cũng làm cho châu Phi đói,
châu á nghèo, châu Mỹ Latinh nợ nần chồng chất.
Chủ nghĩa xã hội thực hiện quá trình quốc tế hoá đời sống nhân loại để mỗi dân tộc
có điều kiện tiếp cận nhanh chóng những giá trị tiến bộ của nhân loại, làm cho con
người phát triển nhân cách phong phú, biết đấu tranh chống những quan hệ không
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

11

có tính người trong cuộc sống nhân loại. Đó là đặc trưng của chủ nghĩa nhân đạo xã
hội chủ nghĩa trong quan hệ giữa cá nhân và xã hội.
3. Cá nhân và quần chúng nhân dân trong lịch sử
Lịch sử chẳng qua là hoạt động của con người theo đuổi mục đích của mình. Nhưng
lịch sử không diễn ra qua hoạt động của từng cá nhân cô lập, tách rời mà phải thông
qua hoạt động của quần chúng đông đảo theo những mục đích nhất định. Khái niệm
quần chúng nhân dân có tính lịch sử, nghĩa là ở các chế độ xã hội khác nhau thì kết
cấu quần chúng nhân dân cũng khác nhau và luôn luôn biến đổi theo sự phát triển

lớp người chuyên về sáng tạo tinh thần tư tưởng, những hoạt động này của họ cũng
chỉ diễn ra được trên cơ sở đời sống tinh thần và sáng tạo của quần chúng. Quần
chúng nhân dân là người trực tiếp sáng tạo ra văn học nghệ thuật. Hoạt động thực
tiễn của quần chúng là cái gốc, là nguồn vô tận cho văn học nghệ thuật sáng tạo,
đồng thời quần chúng nhân dân còn là người thưởng thức, phê phán, kiểm nghiệm
các giá trị đó. Trong lịch sử phát triển của xã hội, không có văn học dân gian thì
cũng không thể có văn học bác học, không có kinh nghiệm của đa số người lao
động thì cũng không có các khoa học. Đây là hai mặt không thể tách rời của đời
sống tinh thần trong xã hội.
- Hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân là cái nôi, là cơ sở cho sự hình
thành các nhân vật ưu tú của xã hội. Sức mạnh và tài năng của lãnh tụ cũng chỉ
được phát huy trong phong trào quần chúng, gắn bó mật thiết với quần chúng. Một
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

13

nhân dân anh hùng, một đại chúng cách mạng năng động sẽ là cơ sở để sản sinh ra
những anh hùng, những anh tụ tiêu biểu của mình.
Như vậy, xét tất cả các mặt trong đời sống xã họi từ kinh tế đến chính trị, từ thực
tiễn đến tinh thần tư tưởng, khi quần chúng nhân dân đóng vai trò quyết định lịch
sử. Song, theo quan niệm duy vật lịch sử, quần chúng nhân dân và cá nhân lãnh tụ
trong lịch sử không tách rời nhau. Cá nhân lãnh tụ là những người có năng lực và
phẩm chất tiêu biểu nhất trong phong trào quần chúng, được quần chúng tin yêu.
Vai trò to lớn của họ trong quá trình phát triển lịch sử được thể hiện ở những điểm
sau:
- Lãnh tụ là người đúc kết trí tuệ, nhu cầu nguyện vọng của quần chúng để định
hướng cho hoạt động của quần chúng. Cá nhân ưu tú là con đẻ của quần chúng và
chỉ có những cá nhân như thế mới "sống mãi" với lịch sử.
- Lãnh tụ do có trình độ nhận thức cao, họ nhìn xa trông rộng, thấy được xu hướng
tất yếu khách quan của lịch sử, từ đó, họ đưa ra những dự đoán khoa học thiên tài và

nhất định có những cánhân đại diện cho các lực lượng tiến bộ và những cá nhân
cầm đầu các lực lượng xã hội phản động.
Công lao to lớn của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I. Lênin và lãnh tụ vô sản vĩ đại khác là
ở chỗ, các ông đã chỉ cho giai cấp vô sản và quần chúng bị áp bức hiểu được nhiệm
vụ lịch sử của họ, sức mạnh vĩ đại của họ và con đường đi đến tự giải phóng khỏi
mọi ách áp bức bóc lột. Giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam vô cùng tự hào
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com