Tiểu luận triết học
"Mối quan hệ giữa cá
nhân và xã hội"

1
MỤC LỤC
Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ ..............................................................................................1
"M i quan h gi a cá nhân v xã h i"ố ệ ữ à ộ ..............................................................1
..............................................................................................................................1
M C L CỤ Ụ .............................................................................................................2
L I M U Ờ ỞĐẦ ......................................................................................................3
N I DUNGỘ ...........................................................................................................5
I. CON NG I TRONG TRI T H C MÁC - LÊNINƯỜ Ế Ọ .........................................5
1. B n ch t con ng iả ấ ườ .........................................................................................5
2. M i quan h gi a cá nhân v xã h i.ố ệ ữ à ộ ............................................................9
3. Cá nhân v qu n chúng nhân dân trong l ch sà ầ ị ử...........................................11
II. V N CON NG I TRONG S NGHI P I M I VI T NAMẤ ĐỀ ƯỜ Ự Ệ ĐỔ Ớ Ở Ệ .....15
1. Khái ni m nhân t con ng i, chi n l c con ng iệ ố ườ ế ượ ườ ................................15
2. Chi n l c con ng i trong s nghi p i m i Vi t Nam.ế ượ ườ ự ệ đổ ớ ở ệ ...................16
K T LU NẾ Ậ .....................................................................................................19
Em xin chân th nh c m n!à ả ơ ..........................................................................19
TÀI LI U THAM KH OỆ Ả ................................................................................20
2
LỜI MỞ ĐẦU
Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của kinh tế tri thức, đòi hỏi mỗi con người phải
được đào tạo trình độ học vấn, năng lực ; tu dưỡng rèn luyện phẩm chất đạo đức, ý
thức lao động tốt hơn để có thể đáp ứng những yêu cầu của sự biến đổi khoa học
công nghệ hết sức nhanh chóng.
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước với những mục tiêu dân giàu, nước mạnh,
xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, hiện nay, con người và nguồn nhân lực được
coi là nhân tố quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triển nhanh, hiệu quả và bền

chung của mọi sinh vật trên trái đất. Bản chất đó là bản tính tự nhiên, là những nhu
cầu thuộc về sự duy trì thể xác và dục vọng để phát triển giống nòi; hoặc tìm kiếm
bản chất con người trong khuôn khổ cá nhân riêng lẻ, nghĩa là con người bị tách khỏi
mối quan hệ xã hội hiện thực của nó. Tính chất siêu hình của các quan điểm này về
bản chất của con người biểu hiện ở chỗ, con bản chất là cái vốn có trừu tượng và quy
nó về bản tính tự nhiên, tách khỏi xã hội và trở nên bất biến.
Với quan điểm duy vật triệt để và phương pháp biện chứng, C.Mác và Ph.Ăngghen
đã tạo ra một bước ngoặt trong việc nhận thức bản chất con người. Các ông xuất phát
từ con người thực tiễn, con người hiện thực, con người cải tạo thế giới và thông qua
hoạt động vật chất con người. Đó là một động vật có tính xã hội với tất cả những nội
dung văn hoá - lịch sử của nó. Như vậy, các ông không xem xét bản chất con người
một cách cô lập và phiến diện mà đặt nó trong mối quan hệ với tự nhiên, xã hội và
con người. Con người sống dựa vào tự nhiên như hết thẩy mọi sinh vật khác. Nhưng
con người sở dĩ trở thành con người chính là ở chỗ nó khonog chỉ sống dựa vào tự
nhiên, Ph.Ăngghen là người đầu tiên đã chỉ ra được bước chuyển biến từ vượn thành
5
người là nhờ có lao động. Quá trình con người cải tạo tự nhiên cũng là quá trình con
người trở thành con người. Ph.Ăngghen nói "lao động sáng tạo ra con người là theo ý
nghĩa ấy".
Khác với tự nhiên, xã hội không thể có trước con người mà đã ra đời cùng với con
người, xã hội cũng con người, xã hội cũng không phải là cái gì trừu tượng, bất biến
mà mỗi hình thái kinh tế - xã hội chỉ thích hợp với mỗi phương thức sản xuất nhất
định.Nhân tố quyết định phương thức sản xuất phát triển lại là lực lượng sản xuất,
bao gồm con người và công cụ lao động. Như thế, không phải cái gì khác mà chính là
con người, cùng với những công cụ do họ chế tạo ra, đã quyết định sự thay đổi bộ
mặt xã hội. Vậy xã hội đã sản xuất ra con người với tính cách là con người như thế
nào thì con người cũng sản xuất ra xã hội như thế.
Trong khi phê phán những quan điểm của Phoiơbắc, xuất phát từ những cá thể cô lập
C.Mác đã đưa ra luận điểm nổi tiếng về bản chất con người: "Bản chất con người
không phải là cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của

xã hội "vốn có" của con người đó và quy định những đặc điểm cơ bản chi phối mọi
hành vi của người đó. Còn tất cả những hành vi của người đó bộc lộ ra bên ngoài là
những hiện tượng biểu hiện bản chất của họ. Sự thể hiện bản chất của con người
không phải theo con đường thẳng, trực tiếp, mà thường là gián tiếp, quanh co qua
hàng loạt mâu thuẫn giữa cá nhân và xã hội, giữa kinh nghiệm và nhận thức khoa
học, giữa lợi ích trước mắt và lâu dài; giữa bản năng sinh vật và hoạt động có ý thức
giữa di truyền tự nhiên và văn hoá xã hội… Trong diễn biến đầy mâu thaũan đó, bản
chất thể hiện ra như một xu hướng chung, xét đến cùng mới thấy sự chi phối của xu
hướng đó.
Con người là một thực thể sinh vật - xã hội. Thông qua hoạt động thực tiễn, con
người làm biến động đời sống xã hội đồng thời cũng biến đổi chính bản thân mình.
Điều đó cũng có nghĩa là con người tiếp nhận bản chất xã hội của mình thông qua
hoạt động thực tiễn.
Như vậy, bản chất con người không phải là trừu tượng mà là hiện thực, không phải là
tự nhiên mà là lịch sử, không phải là cái vốn có trong mỗi cá thể riêng lẻ mà là tổng
hoà của toàn bộ quan hệ xã hội. Đây là phát hiện có giá trị to lớn của Mác về bản chất
con người.
7
Thừa nhận ý nghĩa quyết định của mặt xã hội đối với việc hình thành bản chất con
người, song không có nghĩa là, chủ nghĩa Mác- Lênin coi nhẹ mặt tự nhiên, phủ nhận
cái sinh vật trong yếu tố cấu thành bản chất con người. Bởi vì theo C. Mác "giới tự
nhiên là thân thể của con người, thân thể mà với nó con người phải ở lại trong quá
trình thường xuyên giao tiếp để tồn tại. Nói rằng đời sống thể xác và tinh thần của
con người gắn liền với giới tự nhiên, nói như thế chẳng qua chỉ có nghĩa là giới tự
nhiên gắn liền với bản thân giới tự nhiên, vì con người là một bộ phận của giới tự
nhiên".
Con người và con vật đều có những nhu cầu như ăn uóng, tính dục…, nhưng C. Mác
đã từng vạch ra tính chất khác nhau của những nhu cầu ấy: con người hoạt động theo
bản năng, con người hành dộng theo ý thức. Và chính mặt xã hội của con người đã
làm cho mặt sinh vật trong con người phát triển ở trình độ cao hơn những động vật