ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
KHOA XÂY DỰNG THỦY LỢI – THỦY ĐIỆN
LÊ VĂN HỢI – NGUYỄN VĂN HƯỚNG

THỦY CÔNG
TẬP I

gọi là công trình thuỷ lợi.
Căn cứ vào mục đích chủ yếu trên, ta xây dựng các công trình Thuỷ lợi bao gồm các
lĩnh vực sau đây :
1. Thuỷ điện : lợi dụng năng lợng của nớc sông biển để phát điện
2. Thuỷ nông : dùng biện pháp thuỷ lợi để phát triển nông nghiệp (nh tới, tiêu,
chống xói mòn, chống chua mặn, và chống bạc màu)
3. Giao thông thuỷ : cải thiện và lợi dụng sông, hồ , biển để phát triển giao thông
thuỷ.
4. Cấp thoát nớc cho các cơ sở sản xuất công nghiệp và vùng dân c
5. Trị thuỷ: chỉnh trị các dòng sông- chống lụt, chống xói lỡ và bồi lắng trên các
hệ thống sông
6. Nuôi trồng thuỷ sản: làm hồ nuôi cá, cấp nớc cho nuôi trồng thuỷ sản, đờng
cá đi
Ngoài ra thuỷ lợi còn có nhiệm vụ khác nh cải tạo môi trờng môi sinh, tạo nên
các khu an dỡng, khu nghỉ mát ò2. Đặc điểm của công trình Thuỷ lợi và vấn đề lợi dụng
tổng hợp

Đặc điểm của công trình thuỷ lợi là làm việc trong nớc nên chịu mọi tác dụng của
nớc nh tác dụng cơ học, hoá lý, thấm, tác dụng của vi sinh vật và dân sinh kinh tế.
A. Đặc điểm của công trình thuỷ lợi
1. Tác dụng của nớc đối với công trình thuỷ lợi:

2
a. Tác dụng cơ học của nớc
Công trình thuỷ lợi chịu tác dụng của áp lực thuỷ tĩnh và động. Ngoài ra cần phải kể
đến áp lực sóng khi xuất hiện sóng và tác động của nớc khi có động đất. Dòng chảy
qua công trình tháo (đập tràn, cống tháo nớc) mang xuống hạ lu một năng lợng

côn trùng gặm đá và bê tông của công trình
2. Điều kiện thiết kế và xây dựng thi công
Hình 1-1: Biện pháp giảm thấm và tiêu năng hạ lu công trình trên nền đất
1-Thân đập; 2-Cửa van; 3-Sân trớc; 4-Sân tiêu năng; 5-Sân sau; 6, 7, 8-Cừ
- Điều kiện thiết kế: Các điều kiện tự nhiên (địa hình, địa chất, khí hậu, thuỷ văn) và
dân sinh kinh tế có tác dụng quyết định đến việc chọn hình thức, kết cấu, kích thớc và bố
trí các công trình trong hệ thống. Do đó điều kiện thiết kế ảnh hởng đến giá thành cho
nên ngời thiết kế phải thận trọng phân tích các điều kiện một cách kỷ lởng. Hơn nữa
điều kiện địa hình, địa chất, thuỷ văn và dân sinh kinh tế ở các vùng xây dựng hết sức
khác nhau vì vậy việc thiết kế công trình thuỷ lợi không thể theo một mẩu mực định sẵn
nào.
- Điều kiện thi công: Thi công công trình thuỷ lợi vô cùng phức tạp vì diện thi công rộng,
địa hình phức tạp, nớc xuyên bị nớc uy hiếp, phải dẫn dòng thi công để làm công tác hố

3
móng- xây dựng công trình. Mặt khác việc thi công công trình thuỷ lợi phải đảm bảo liên
tục, đúng tiến độ vì vậy đòi hỏi phơng án xữ lý thi công phức tạp và tốn kém. Khối lợng
công trình thuỷ lợi rất lớn nên vốn đầu t lớn và thời gian thi công rất dài vì vậy ngời thi
công phải có phơng án chuẩn bị nguyên vật liệu một cách đầy đủ, chính xác cho mọi thời
kỳ.
3. ảnh hởng của công trình thuỷ lợi đối với khu vực lân cận
Có thể nói không có loại công trình nào khi xây dựng xong lại làm thay đổi lớn điều
kiện kinh tế và thiên nhiên của khu vực nh công trình thuỷ lợi.
- Khi có công trình thuỷ lợi sẽ hình thành những khu vực công nghiệp, thành phố,
đờng giao thông và khu dân c mới
- Các công trình dâng nớc tạo hồ chứa làm ngập lụt cả một vùng rộng lớn ở thợng lu
và làm thay đổi khí hậu ở trong vùng. Mực nớc ngầm cùng đợc dâng lên ảnh hởng
đến sinh trởng cây trồng trong vùng tạo điều kiện phát triển kinh tế tốt hơn
4. Những hậu quả to lớn do công trình thuỷ lợi bị h hỏng
Các công trình thuỷ lợi nhất là với đập dâng nớc giữ một khối lợng nớc rất lớn

- Việc khai thác triệt để nguồn nớc theo nguyên tắc lợi dụng tổng hợp vô cùng phức tạp
vì cùng một lúc không thể thoả mản đợc nhu cầu dùng nớc của nhiều ngành [ vídụ: khi
tới thì mất nớc, không đảm bảo phát điện bình thờng hoặc không đủ nớc để đảm bảo
vấn đề giao thông ] khi đó phải dựa vào nguyên tắc u tiên cho ngành trọng điểm và chú
ý thích đáng đến các ngành khác.
- Việc lợi dụng tổng hợp còn phụ thuộc vào chế độ xã hội và mức độ phát triển kinh tế
của từng nớc. [ vì việc khai thác nguồn nớc đụng chạm đến rất nhiếu ngành kinh tế
khác nhau của một nớc] ò 3 Phân loại và các giai đoạn thiết kế công trình thuỷ
I. Phân loại
Để phục vụ những mục đích khác nhau và tuỳ theo điều kiện tự nhiên ở các vùng xây
dựng khác nhau, thực tế có rất nhiều loại công trình thuỷ công và kết cấu của chúng cũng
rất khác nhau. Để tiện cho việc nghiên cứu ta cần phân loại các công trình thuỷ lợi theo
một số đặc tính:
1. Theo các ngành phục vụ gồm có
+ Công trình thuỷ nông
+ Công trình thuỷ điện
+ Công trình vận tải thuỷ
+ Công trình cấp thoát nớc
+ Công trình phục vụ thuỷ sản
2 Theo chức năng cụ thể của công trình
+ Công trình dâng nớc: Ngăn dòng chảy- dâng nớc ( ví dụ: đập ngăn sông, cống
điều tiết nớc, cống ngăn triều, đê biển, đê sông)
+ Công trình lấy nớc: lấy nớc từ sông, hồ phục vụ cho ngành dùng nớc (các cống
lấy nớc, trạm bơm )
+ Công trình tháo nớc: dùng để tháo nớc từ hồ chứa, từ đồng ra sông ( ví dụ: các
đờng tràn lũ, cống tháo nớc, cống tiêu)
+ Công trình dẫn nớc: Dùng để dẫn nớc từ nơi này đến nới khác (kênh, xi phông,

+ Công trình gỗ
+ Công trình dùng vật liệu tổng hợp
6. Theo năng lực phục vụ hoặc theo đặc tính kỹ thuật của các hạng mục công trình
Đây là cách phân loại quan trọng nhất, công trình thuỷ lợi đợc phân thành năm cấp
tuỳ theo quy mô, địa điểm xây dựng công trình, mức độ ảnh hởng của chúng đến phát
triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòngcũng nh tác động tiêu cực đến tài nguyên, môi
trờng, tổn thất về ngời và tài sản do sự rủi ro có thể gây ra. Sự khác nhau của mỗi cấp
thiết kế đợc thể hiện bằng hệ số an toàn chung của công trình và qui định về khảo sát
thiết kế.
+ Phân cấp theo đặc tính kỹ thuật của các hạng mục công trình (TCXD VN285 :
2002)
Cấp thiết kế
Loại công trình Loại
đất
nền
I II III IV V
1. Đập vật liệu đất, đất - đá
có chiều cao lớn nhất, m
A
B
C
>100
>75
>50
>70ữ100
>35ữ75
>25ữ50
>25ữ70
>15ữ35
>15ữ25

A
B
C
>40
>30
>25
>25ữ40
>20ữ30
>18ữ25
>15ữ25
>12ữ20
>10ữ18
>8ữ15
>5ữ12
>4ữ8
8
5
4
4. Hồ chứa có dung tích,
10
6
m
3
>1000
>200ữ1000 >20ữ200 >1ữ20 1

6
Chú thích :
1. Đất nền chia thành ba nhóm điển hình :
Nhóm A : Nền là đá

300 20
<50ữ10
<300ữ50<20ữ10
<10ữ2
<50ữ5 <10ữ2
<2ữ0,2
<5ữ0,2
Tài nguyên đất;
Tài nguyên rừng;
Nông nghiệp và nông thôn;
Công nghiệp;
Năng lợng;
Giao thông vận tải;
Nuôi trồng thủy sản;
Các ngành liên quan khác.
- Khai thác và sử dụng tổng hợp, bảo vệ bền vững tài nguyên nớc, phòng tránh có
hiệu quả lũ lụt và tác hại do nớc gây ra;
- Gắn thủy lợi với giao thông, với xây dựng nông thôn và đô thị;
- Gắn tài nguyên nớc với tài nguyên rừng, tài nguyên đất khoáng sản, khí hậu,
nhu cầu và khả năng phát triển cây trồng và vật nuôi;
- Đáp ứng yêu cầu bền vững và mỹ quan;
- Bảo vệ môi trờng sinh thái;
- áp dụng công nghê, kỹ thuật tiên tiến;
- Tuân thủ các tiêu chuẩn, quy phạm, các định mức kinh tế kỹ thuật;
- Sử dụng vốn đầu t có hiệu quả nhất.
1.2 Báo cáo nghiên cứ khả thi (BCNCKT)
1. Báo cáo nghiên cứu khả thi :
- Làm căn cứ cho việc ra quyết định tiến hành công tác chuẩn bị thực hiện đầu t;
- Làm căn cứ pháp lý về kinh tế-kỹ thuật đối với việc lập Thiết kế kỹ thuật- tổng
dự toán hoặc Thiết kế kỹ thuật- thiết kế bản vẽ thi công;
- Làm cơ sở để lập hồ sơ mời thầu và dự thầu công tác T vấn thiết kế;
- Làm cơ sở để lập kế hoạch đấu thầu xây lắp.
2. Khi lập BCNCKT cần phải nghiên cứu các luận cứ về kinh tế-kỹ thuật-xã hội-môi
trờng trong vùng có liên quan đến dự án, xem xét tính khả thi của dự án để làm cơ
sở cho việc lựa chọn và quyết định chủ trơng đầu t, thể hiện trên các mặt chủ yếu
sau đây :
- Sự cần thiết phải đầu t;

2.Giai đoạn lập thiết kế công trình thủy lợi
Trong giai đoạn này có thể làm theo hai giai đoạn sau :
2.1 Thiết kế kỹ thuật - tổng dự toán
- Trên cơ sở thiết kế sơ bộ đã đợc phê duyệt, cần bổ sung các tài liệu cơ bản, đề xuất
và tính toán các phơng án để cụ thể và chi tiết hóa một bớc các giải pháp công
trình nhằm đáp ứng các yêu cầu sau : chọn tuyến công trình và phơng án bố trí
tổng thể tối u các hạng mục công trình chính tại đầu mối, trên tuyến dẫn và các
công trình khác.
+ Chọn phơng án tối u về chủng loại, số lợng và bố trí thiết bị.
+ Chọn quy mô và các hình thức bố trí kết cấu công trình tối u cho các hạng mục
công trình chính thuộc đầu mối, tuyến đờng dẫn, công trình phòng hộ và khu tái
định c (nếu có).
+ Cụ thể hóa các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trờng nhằm khắc phục các hạn
chế các tác động xấu, phát huy hiệu quả các tác động tích cực.
+ Xác định chính xác chủng loại, số lợng, vị trí các hạng mục công trình đ
ợc đầu
t. Chi tiết hóa các kết cấu chịu lực chính đáp ứng yêu cầu đấu thầu xây lắp.
+ Chọn biện pháp và tiến độ hợp lý để xây dựng, khai thác và bảo trị một cách có
hiệu quả công trình, hạn chế gây ra các tác động tiêu cực về mặt môi trờng.
+ Xác định chính xác khối lợng chính các loại vật liệu , vật t, thiết bị và tổng dự
toán công trình theo các lô thầu đợc định hớng trong Quyết định đầu t.
- Phải phù hợp với nội dung, tiêu chuẩn kỹ thuật và cấp công trình trong BCNCKT đã
đợc cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Tổng dự toán phải đợc lập trên cơ sở định mức, đơn giá, chế độ, chính sách hiện
hành liên quan đến chi phí đầu t xây dựng và không đợc vợt tổng mức đầu t đã
ghi trong Quyết định đầu t.
2.2 Thiết kế bản vẽ thi công

9
- Thiết kế bản vẽ thi công cần phải nghiên cứu và tính oán để cụ thể và chi tiết các

10