Địa hình và vai trò của nó trong
địa lý thổ nhưỡng

Do địa hình cao thấp khác nhau, nên mặc dầu lúc đầu lượng nước
mưa đồng đều ở khắp mọi nơi, nhưng sau đó nước chảy từ nơi cao
đến nơi thấp. Kết quả là nơi thấp được phân phối nước nhiều hơn
nơi cao.
Nước di chuyển từ nơi cao đến nơi thấp, từ tầng đất mặt xuống tầng
đất sâu không chỉ lôi cuốn những phần tử đất đá rắn, mà còn hoà tan
lôi cuốn cả những hợp chất dễ hoà tan, nhất là các nguyên tố kiềm và
kiềm thổ bị rửa trôi theo dòng nước mặt hoặc nước thấm sâu.
3. Nhiệt độ và độ ẩm liên quan với độ cao tuyệt đối của địa hình.

Nhiệt độ không khí trong vùng núi thường giảm theo độ cao. Tuy
nhiên quy luật giảm nhiệt độ này có thể khác nhau và phụ thuộc vào
độ cao của núi, hướng của sườn núi đối với bức xạ mặt trời và luồng
vận chuyển của không khí, vào dạng địa hình và thời gian trong năm.
Do những dạng trao đổi nhiệt khác nhau trong khí quyển (như hấp
thụ và phản xạ nhiệt, bốc hơi nước và ngưng tụ hơi nước) nên nhiệt
độ của không khí giảm trung bình từ 0,5 đến 0,60 mỗi khi độ cao
nâng lên 100m.
Độ cao của địa hình không chỉ ảnh hưởng tới sự thay đổi của nhiệt
độ mà còn làm thay đổi độ ẩm của khí quyển và của đất.
Ví dụ, ở vùng nhiệt đới ẩm của chúng ta, khi độ cao của địa hình càng
lớn thì không những nhiệt độ càng giảm, mà độ ẩm của không khí và
của đất cũng tăng. Theo O.A. Đrozdova, ở những vùng núi có rừng
khi độ cao tăng lên 100m thì lượng mưa trung bình trong năm cũng
tăng lên 100mm.

4. Địa hình ảnh hưởng tới sự phân bố lại năng lượng mặt trời và
nước mưa.

chất vô cơ và hữu cơ hoà tan, nước từ những địa hình cao (địa hình
xói mòn) vận chuyển xuống do nước mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn
của nước ngầm. Địa hình thấp đã tạo nên những loại đất thung lũng,
đất đọng mùn sâu ở vùng đồi núi và đất bãi bồi và phù sa ở vùng
đồng bằng. Thành phần, tính chất và cấu tạo của những loại đất này
phụ thuộc vào nhiều những vật chất bồi đắp của những địa hình cao
lân cận.

Địa hình thấp hoặc trũng lượng nước được tập trung nhiều từ các
vùng cao xung quanh hoặc gần mạch nước ngầm. Nếu không được
thoát nước đất ở đây dễ bị úng nước, các quá trình khử phát triển là
tạo thành đất lầy, đất than bùn hoặc đất gây yếu hoặc mạnh.

Nếu mạch nước ngầm gần mặt đất sẽ ảnh hưởng lớn đến thành phần
và tính chất của đất. Thành phần các hợp chất hoá học hoà tan trong
nước ngầm sẽ thấm trực tiếp vào tầng đất mặt hoặc theo các mao
quản leo lên tầng đất mặt. Khi nước bốc hơi những thành phần đó
còn lại trong đất. Quá trình mặn hoá đất do nước ngầm mặn chính là
do nguyên nhân trên.
6. Ý nghĩa của địa hình đối với công tác bản đồ nói chung và bản đồ
đất nói riêng.
Địa hình là yếu tố hình thành đất quan trọng. Địa hình còn tác động
với những yếu tố hình thành đất khác trong một vùng nhất định. Địa
hình tạo ra những điều kiện cụ thể về khí hậu, thực vật, chế độ nước
v.v… đã tạo ra quy luật biến đổi của đất trong một cảnh quan cụ thể.

Mối liên hệ chặt chẽ của địa hình với quy luật phân bố đất cho phép.
Docychaev nêu ra quy luật về mối tương quan giữa hình thái bề mặt
(địa hình) với đặc điểm đất của một vùng nhất định. Quy luật này là
nguyên tắc quan trọng nhất cho công tác bản đồ địa lý và bản đồ đất.