Địa hình và vai trò của nó trong
địa lý thổ nhưỡng
Địa hình là hình thái bề mặt của đất. Nó ảnh hưởng tới sự phân bố lại
năng lượng và vật chất trong và trên bề mặt đất tới điều kiện khí hậu
cụ thể của từng vùng.

PHÂN LOẠI ĐỊA HÌNH
Trước khi phân tích ảnh hưởng của địa hình tới sự hình thành đất,
chúng ta xét khái quát sự phân loại địa hình để có những khái niệm
cơ bản khi xét vấn đề trên.

Phân loại địa hình có nhiều cách và dựa vào nhiều đặc điểm khác
nhau. Ở đây ta chỉ xét một số phân loại cơ bản.
1. Dựa vào hình thái bề mặt người ta chia địa hình ra thành:
a) Địa hình đồng bằng (hay địa hình bằng phẳng): Ở đây hình thái bề
mặt đất ít bị phân cách, bề mặt đất tương đối đồng đều, không chênh
lệch nhau nhiều.
b) Địa hình đồi núi: Ở đây bề mặt đất bị phân cách nhiều do sự chênh
lệch về độ cao giữa đồi, núi và thung lũng.
Trên địa hình đồng bằng và đồi núi có các dạng địa hình lồi (như đồi,
gò, đống) và địa hình lõm (hay trũng) như thung lũng, vạt đất sâu.
2. Dựa vào độ cao (độ cao tuyệt đối và độ cao tương đối) địa hình
được chia ra:
Trong điều kiện cụ thể của nước ta về phương diện hình thành đất
địa hình có thể chia làm 3 vùng:
- Vùng núi hay vùng thượng du ở độ cao > 500m so với mặt biển.
- Vùng đồi gò hay trung du ở độ cao 50-500m.
- Vùng đồng bằng ở độ cao < 50m.
Địa hình vùng đồi núi đặc trưng cho địa hình xói mòn, còn địa hình
đồng bằng đặc trưng cho địa hình bồi tụ.
3. Dựa vào phạm vi ảnh hưởng và mức độ tác dụng của địa hình đối

bức xạ mặt trời không giống nhau.

c) Địa hình nhỏ là dạng rất bé của địa hình như gò, đống, gố trũng.
Nó là nguyên nhân gây ra những dạng đất không đồng nhất chủ yếu
do chế độ nước khác nhau.
Sự hình thành trong địa hình liên quan với quá trình địa chất ngoại
sinh tạo ra sự nâng lên hoặc lõm xuống những bộ phận nhỏ của mặt
đất.
ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỊA HÌNH TỚI SỰ HÌNH THÀNH ĐẤT.
Địa hình ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành đất. Điều kiện khí hậu
cụ thể của một vùng, thành phần thực vật, sự vận chuyển các hợp
chất hoà tan và phần tử rắn đều chịu ảnh hưởng của địa hình. Nói
một cách khái quát là địa hình ảnh hưởng tới sự phân bố lại vật chất,
nhiệt độ và nước trong đất.

1. Địa hình ảnh hưởng tới sự vận chuyển các phần tử rắn của đất.
Tuỳ theo địa hình cao hay thấp, bằng phẳng hay gồ ghề, độ dốc nhiều
hoặc ít mà các vật liệu rắn vô cơ và hữu cơ được tích luỹ tại chỗ hoặc
bị rửa trôi do dòng nước mặt.
Ở những chỗ bằng phẳng, trên đường phân thuỷ, ở đâu các sản phẩm
phong hoá và hình thành đất không bị rửa trôi và bào mòn hoặc bị
rửa trôi và bào mòn không đáng kể tạo nên vỏ phong hoá tại chỗ. Và
đất được hình thành ở đây gọi là đất tại chỗ hoặc đất địa thành.
Còn ở những địa hình thấp, trũng tích luỹ các sản phẩm phong hoá
và hình thành đất do dòng nước mặt mạng tới từ những vùng xung
quanh hoặc từ xa tạo thành vỏ phong hoá tái trầm tích. Và, đất được
hình thành ở đây gọi là đất thuỷ thành.

Số lượng và chất lượng của vật liệu bị dòng nước mặt lôi cuốn đi phụ
thuộc vào độ dốc của địa hình, lượng nước và tốc độ dòng chảy. Độ