CHIẾN THẮNG NHƯ NGUYỆT
MÙA XUÂN NĂM 1077

Ở những chỗ đó quân ta không cần thiết phải đắp lũy, lập bãi
chướng ngại, mà có thê tận dụng địa hình để bảo vệ chiến tuyến và
ngăn chặn quân địch vượt sông. Như vậy chiến lũy và bãi chướng ngại
có lẽ không phải kéo suốt bờ nam sông Như Nguyệt mà tập trung Ở
những bến đò, đường giao thông, những nơi quân địch có khả năng
vượt sông, quan trọng nhất là đoạn Như Nguyệt, Thị Cầu, Vạn Xuân
(Nhân dân nhiều xã ven sông thuộc huyện Yên Phong nói rằng: tục
truyền xưa kia sông Cầu chưa có đê, sau khi Lý Thường Kiệt đắp lũy
chống quân Tống, nhân dân mới theo đó đắp thảnh đê. Điều này phù
hợp với tài liệu Đại Việt sử lược chép rằng "Năm Anh Vũ Chiến Thắng
thứ hai (1071), tháng 9 đắp đê ở sông Như Nguyệt, dài 67.360 bộ".
Như vậy trước cuộc kháng chiến chống Tống, sông Cầu chưa có đê
nên Lý Thường Kiệt không thể lợi dụng để làm chiến lũy mà phải tổ
chức quân dân khẩn trương đắp lũy ở những nơi cần thiết. Di tích của
chiến lũy hiện nay chưa phát hiện được. Có thể những đoạn chiến luỹ
đó về sau được nối liền và đắp thêm thành đêở bờ nam sông Cầu. Một
số nơi, ngoài đê, có những gờ đất cao như: dải đất hình con rắn ở ven
làng Phương La Đông, dải đất con rồng ven làng Vọng Nguyệt (theo
cách nói của nhân dân). Nhưng đó có phải là di tích chiến luỹ đời Lý
không thì cũng chưa xác minh được. Vấn đề cấu trúc, phạm vi, độ
cao, dấu vết của chiến lũy sông Như Nguyệt còn phải tiếp tục nghiên
cứu thêm.)

các đường thủy vùng đông - bắc. Từ Vạn Xuân, thủy binh của ta có
thể ngược dòng Lục Nam, sông Thương, sông Cầu tiến sâu vào địa
bàn vùng đông - bắc, có thể xuôi sông Bạch Đằng, sông Thái Bình ra
biển, có thể theo sông Đuống về Thăng Long. Lực lượng thủy binh
đóng ở Vạn Xuân do hai hoàng tử Hoằng Chân và Chiêu Văn chỉ huy,
có đến trên 400 thuyền chiến và hơn hai vạn quân (Trong cuộc phản
công sau này, có lần Hoằng Vân và Chiêu Văn đã dùng 400 chiến
thuyền chở vài vạn quân đổ bộ lên bờ bắc, đánh vào doanh trại quân
Tống. Như vậy, số thuyền chiến phải có trên 400 chiếc và số quân
phải có trên hai vạn). Nhiệm vụ của đoàn binh thuyền này là sẵn sàng
cơ động tiếp ứng cho mọi mặt trận khi cần thiết và đặc biệt quan
trọng là phối hợp với chủ lực bộ binh bảo vệ chiến tuyến sông Như
Nguyệt và tổ chức phản công, thực hành những trận quyết chiến.

Đại bộ phận bộ binh do Lý Thường Kiệt trực tiếp chỉ huy, đóng tập
trung ở phủ Thiên Đức, phía sau chiến tuyến. Địa điểm đóng quân là
một vị trí cơ động có thể khống chế mọi ngả đường tiến về Thăng
Long và kịp thời chi viện cho các hướng trên chiến tuyến mỗi khi bị
tiến công. Nhiệm vụ của đại quân là sẵn sàng sứ dụng binh lực tập
trung tổ chức phản kích đánh bại mọi mũi tiến công của địch và giữ
vai trò lực lượng chủ yếu trong cuộc phản công chiến lược sau này.

Theo truyền thuyết dân gian một số vùng thì đại bản doanh của Lý
Thường Kiệt đóng ở xã Yên Phụ. Xã này nằm trên con đường từ bến
đò Như Nguyệt về Thăng Long, cách Như Nguyệt khoảng 6 ki-lô-mét,
không cách xa những con đường bộ khác về Thăng Long, lại có núi
Thất Diệu gồm bảy ngọn núi thấp nổi lên giữa cánh đồng bằng phẳng.
Vị trí và địa hình đó có thể thích hợp với nơi đóng đại bản doanh của
Lý Thường Kiệt.