CHIẾN THẮNG NHƯ NGUYỆT
MÙA XUÂN NĂM 1077

Hai tháng trôi qua. Quân Tống càng ngày càng bị tiêu hao về số
lượng, và đặc biệt nghiêm trọng là càng ngày càng bị mệt mỏi, hoang
mang. Tin tức thủy quân, niềm hy vọng và chờ đợi của chúng vẫn mờ
mịt. Lương thực thiếu thốn, ăn uống không đủ. Thời tiết lại bắt đầu
chuyển từ xuân sang hè, không thích hợp với người phương bắc. Nhà
Tống đã sai chọn một số bài thuốc chữa lam chướng chế thành tễ và
phái một số lương y chuyên trị bệnh lam chướng đi theo quân viễn
chinh. Nhưng khí hậu ẩm thấp và các thứ bệnh nhiệt đới vẫn hoành
hành quân Tống, làm cho nhiều người ốm đau và một số chết. Vua
Tống lo lắng sai lập đàn cầu cúng, nhưng làm sao ngăn nổi bệnh tật?

Mệt mỏi và căng thẳng. Thế suy, lực giảm. Quân Tống bị dồn vào một
tình thế khốn quẫn, tiến thoái đều khó. Tiến công thì từ hai tháng
trước đây đã là cố gắng tuyệt vọng cua quân địch. Rút lui thì nhục
nhã và mang tội với triều đình. Đóng quân lại chờ đợi thì thủy binh
không thấy tăm hơi mà bộ binh và kỵ binh thì có nguy cơ mòn mỏi,
tan rã. Chính vào lúc đó, vào khoảng cuối mùa xuân năm l077, Thái
úy Lý Thường Kiệt đã kịp thời nắm lấy thời cơ, lãnh đạo quân dân ta
chuyển sang phản công chiến lược đánh tan quân xâm lược.

Quân địch tuy đã suy yếu và gặp nhiều khó khăn, nhưng số lượng vẫn
đông. Chúng vẫn đóng quân trên một trận tuyến kéo dài khoảng 30

Yêm giữ biên thùy phía bắc chống lại nước Hạ. Trong hàng ngũ tướng
soái nhà Tống, Quách Quỳ được coi là người "lão luyện việc biên
thùy", tính thận trọng. Vua Tống phong Quỳ làm An Nam đạo hành
doanh đô tổng quản kinh lược chiêu thảo sứ giữ chức chánh soái.
Trước ngày xuất quân, vua Tống đặc biệt tiếp Quỳ tại điện Diên Hòa.
Quỳ xin đem theo tất cả bộ thuộc của mình gồm các võ tướng và
quân sĩ ở châu Phu Diên (Thiểm Tây) là nơi Quỳ cầm quân. Quách Quỳ trực tiếp chỉ huy đạo quân chủ lực tiến theo đường
thiên lý. Đạo quân này giữ vai trò mũi tiến công chủ yếu trong kế
hoạch xâm lược của địch. Do đó, khối quân của Quách Quỳ hẳn tập
trung kháđông, phải khoảng trên một nửa quân số của địch, nghĩa là
trên 5 vạn quân. Dưới trướng của Quách Quỳ có phó đô tổng quản
Yên Đạt và những bộ tướng thân cận ở Phu Diên như Diêu Tự, Trương
Thế Cự, Khúc Chẩn, Vương Mẫn

Hiện nay, tài liệu văn tự cũng như kết quả khảo sát thực địa không
cho biết, trong khu vực đóng quân, Quách Quỳ tổ chức phòng ngự
tạm thời như thế nào. Chỉ biết khu vực đóng quân của Quách Quỳ
nằm giữa ba mặt uy hiếp của quân ta: trước mặt (phía nam) là chiến
tuyến Như Nguyệt và trại quân ta ở Thị Cầu; bên trái (phía đông) là
đại đội thủy binh của Hoằng Chân, Chiêu Văn ở Vạn Xuân; sau lưng
(phía bắc) là đạo quân của phò mã Thân Cảnh Phúc đang hoạt động
ráo riết ở động Giáp. Với tính cẩn thận, dè dặt vốn có và trong tình
thế khó khăn của quân Tống lúc bấy giờ, chắc chắn Quách Quỳ lo
phòng thủ chặt chẽ để sẵn sàng đối phó với quân ta. Không có thành
lũy bảo vệ, quân địch lợi dụng địa hình bố trí doanh trại theo lối dã
chiến. Hơn nữa Quỳ còn "bí mật phòng bị" để đợi quân ta đánh lên thì
tiêu diệt.