Hiện tượng truyện cũ viết lại
trong văn học Trung Quốc hiện đại
(Nhìn từ lí thuyết liên văn bản)
Tân Tây du ký của Trần Cảnh Triều có dáng dấp của “tiểu thuyết hoạt kê” (gây
cười), thực chất hình thức bên ngoài là hoang đản, song nội dung bên trong lại gần với
hiện thực, gắn bó với hiện thực. Tác giả sử dụng bút pháp khôi hài để biểu đạt những
vấn đề xã hội hết sức nghiêm túc, cấu tứ tác phẩm mới lạ, ngôn ngữ mang đặc điểm u
mua hài hước. Bốn thầy trò Đường Tăng bước từ thế giới hoang đường ra thế giới hiện
thực, họ được nhà văn Trần Cảnh Triều “trần tục hóa”, họ “sinh hoạt” như những người
dân bình thường vào thời đại đó. Tác phẩm của Trần Cảnh Triều bảo lưu toàn bộ nhân
vật chính của nguyên tácTây du ký, khoác cho họ tấm áo hiện đại và đặt họ vào trong bối
cảnh “tân biên”, với những tình tiết “tân biên”, mang lại cho người đọc cảm nhận hoàn
toàn mới. Hiệu quả nghệ thuật và mức độ thành công của Tân Tây du ký, tất nhiên, còn
tùy thuộc vào đánh giá của độc giả.
Qua một số trường hợp nêu trên, có thế thấy rõ: hoạt động viết lại, sáng tạo lại co
giãn ở các tác giả khác nhau. Viết lại, cố sự tân biên thực chất là một quá trình quá độ,
quá trình đó bao hàm cả yếu tố văn hóa dân tộc, văn hóa thời đại và kinh nghiệm, tình
cảm của bản thân tác giả. Do vậy nếu người viết thiếu đi ý thức tự giác văn hóa, thì tác
phẩm của họ chỉ là thuần túy mô phỏng chứ không phải là “viết lại”.
Tác giả Chu Minh Truyền đã tổng kết lại nguyên tắc và phương pháp sáng tác của
thể cố sự tân biên như sau:
1/ Lấy nguyên tác làm cơ sở, kết hợp với sáng tạo của bản thân người viết. Trong
quá trình làm mới các nguyên tác, cần lấy việc bảo tồn diện mạo cơ bản của nguyên tác
làm tiền đề, từ đó tiến hành “gia công” nghệ thuật.
2/ Cải biến tình tiết truyện cũ, đồng thời kết hợp với nội dung hiện thực.

căn cứ đó như sau:
Thứ nhất, do nội hàm đề tài phong phú đa dạng: thể cố sự tân biên dựa trên các
tác phẩm cổ điển, sự thực lịch sử, các nhân vật nổi tiếng và các hình tượng điển hình
trong các tác phẩm kinh điển, trong đó tiềm ẩn những tư liệu phong phú về ý thức thẩm
mĩ và tâm lý văn hóa của dân tộc. Những đề tài như vậy luôn chứa đựng nội hàm văn
hóa sâu xa và là tiền đề cho các nhà văn sau này xây dựng các tác phẩm mới.
Thứ hai, do có sự cộng hưởng tình cảm đặc biệt: các câu chuyện mà thể cố sự tân
biên dựa vào thường là những câu chuyện đã được lưu truyền rộng rãi, được nhiều người
biết đến. Khi đọc các tác phẩm mới được viết lại từ các truyện cũ, người đọc có thể tìm
thấy một sự cộng hưởng riêng.
Thứ ba, do có khả năng tạo không gian sáng tạo rộng lớn: yếu tố quan trọng nhất
của “tân biên” rõ ràng là sự sáng tạo, làm mới lại các chất liệu sẵn có từ văn bản gốc
(văn bản thứ nhất), đây cũng là yếu tố quyết định sự thành công của văn bản mới. Mặt
khác, sự mở rộng của đề tài gốc, sự phái sinh của chi tiết, sự phong phú của tính cách
nhân vật trong truyện cũ đều cung cấp không gian sáng tạo rộng lớn cho “tân biên”.
Ngoài ra, yếu tố “thương mại” cũng là một trong những lý do thúc đẩy các nhà
văn “tân biên” lại truyện cũ. Một số tác giả“mượn tiếng” của các tác phẩm kinh điển để
viết lại, nhằm thu hút sự tò mò của độc giả, từ đó nâng cao doanh số tiêu thụ sách. Số tác
phẩm kiểu “ăn theo” này tuy không nhiều nhưng cũng phần nào tác động đến sự phát
triển của thể cố sự tân biên.
Viết lại truyện cũ cũng không phải là hiện tượng chỉ có ở Trung Quốc, ở phương
Tây gần đây, người ta đã khá quen thuộc với hiện tượng viết lại truyện cổ tích và những
câu chuyện thần kì với kết thúc mang màu sắc hiện đại, độc giả vẫn đọc lại những câu
chuyện tưởng như đã rất cũ bằng một niềm hứng thú mới.
Trong một nghiên cứu mới đây của tác giả Vanessa Joosen
(15)
, hình thức viết lại
truyện cổ tích được sử dụng khá hiệu quả cho việc giáo dục trẻ em ở phương Tây.
“Ngày xửa ngày xưa, các câu chuyện thần kỳ được viết cho cả trẻ em và người già. Chỉ
đến thế kỷ trước thì những câu chuyện này mới được xem là chỉ phù hợp với trẻ em và