Lộ trình dời đô của
Lý Thái Tổ Cuối năm 967, Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong nạn 12 sứ quân, xây dựng
nền thống nhất quốc gia. Năm sau, năm 968, ông lên ngôi hoàng đế,
đóng đô ở Hoa Lư. Thực ra Hoa Lư thuở đó tuy giao thông thủy bộ
cũng thuận lợi nhưng chưa phải là 1 trung tâm kinh tế hoặc văn hóa
lớn. Mói đó là 1 vùng núi non hiểm trở, thuận tiện cho việc phòng giữ,
tự vệ về mặt quân sự hơn là hoạt động kinh tế. Và Đinh Bộ Lĩnh đã
chọn nơi ấy làm kinh đô.

Triếu Đinh rồi triều Lê sau 50 năm xây dựng chính quyền đã củng cố
vững vàng chế độ trung ương tập quyền, ổn định được đời sống chính
trị. Nền kinh tế bước đầu phát triển. Do không bị xáo trộn về chiến
tranh nên sản xuất nông nghiệp được mở rộng (nhà nước cũng
khuyến khích nghề nông, vua Lê Đại Hành từng đích thân đi cày
ruộng tịch điền ở núi Đọi và núi Bàn Hải). Các nghề thủ công cổ
truyền như nghề gốm, nghề dệt, nghề đúc đồng cũng phát triển.
Nhiều công trình đào kênh, khai sông để mở mang về giao thông
đường thủy - và cả để tưới nước, tiêu nước cho đồng ruộng - đựoc
tiến hành, nhờ đó thuyền bè qua lại giữa khoảng lưu vực sông Hồng,
sông Mã, sông Lam được thuận tiện. Những con đường bộ cũng được
mở thêm, bồi đắp và trên những trục chính có đặt hệ thống trạm dịch.
Các con đường thủy bộ ấy thực sự đã tạo điều kiện cho mở rộng thêm
mối giao lưu kinh tế trong nước. Cho nên có thể nói rằng sang đời Lý
(tức từ năm 1009) công việc xây dựng đất nước bắt đầu bước vào quy
mô lớn, đặt nền tảng vững chắc và toàn diện cho sự phát triển của

có rồng vàng hiện ra trên thuyền ngự, dó đó đổi gọi là thành Thăng
Long”.

Như thế thì lần dời đô của vùa Lý đã đi theo đường thủy và đi vào cuối
mùa hè. Chọn lộ trình và thời điểm như vậy hẳn là ông lợi dụng mùa
nước lên để không lo bị mắc cạn, cũng như lợi dụng mùa gió nồm để
buồm được no gió, đỡ nhiều công chèo chống.

Nhưng, ông và xa giá hoàng tộc, quan quân, tóm lại là bốc cả một
triều đình ra Bắc theo những nẻo đường nào? Đành là đường thủy
nhưng sông nước ra sao? Gần đây trên báo chí và một số cuộc hội
thảo đã tững có những ý kiến về vấn đề này. Có một điều mọi người
nhất trí là chắc chắn đoàn thuyền ngự phải từ Thành Ngoại ra
sông Hoàng Long rồi ra sông Đáy, cụ thể là tới ngã ba Gián
Khẩu. Tới đây mới nảy sinh những ý kiến khác nhau về lộ trình dời
đô. Có 4 giả thuyết:

1. Theo đường biển:
Một vài người nếu ý kiến là để phô trương thanh thế, đoàn thuyền
ngự sẽ từ ngã ba Gián Khẩu đi xuôi ra cửa sông Đáy tứ cửa Đại Ác
(sau đổi ra là Đại An) rồi men theo bờ biển ngược qua cửa Lạch Giang
(cửa sông Ninh Cơ), đi dọc bờ biển Hải Hậu, Giao Thủy tới cửa Ba Lạt
rồi vào sông Hồng ngược lên Đại La.

2. Theo đường sông 1:
Một vài người đề xuất ý kiến là từ ngã ba Gián Khẩu, đoàn thuyền ngự
cũng xuôi dòng Đáy, nhưng đến Độc Bộ tức chỗ giao nhau giữa sông
Đáy VÀ Sông Vị Hoàng (còn gọi là sông Nam Định hoặc sông Đào) thì
đi vào sông này, ngược lên nơi nay là thành phố Nam Định rồi ra sông
Hồng để lên Đại La.