Đề bài: Sự khác biệt giữa lý thuyết và thực tế viết tít trên báo hiện
nay.
Bài làm
1. Lý thuyết về nội dung và những yêu cầu về tít trên báo chí
Trong các giáo trình giảng dạy về báo chí thường đưa ra khái niệm, nội
dung và yêu cầu về tít trên báo chí như sau:
Tít (Đầu đề) là tên gọi của tác phẩm, là cơ sở để phân biệt bài báo này
với bài báo khác, giúp người đọc dễ dàng xác định mức độ quan trọng của
thông tin và chọn đọc.
Có thể nói tít là câu quan trọng nhất trong một bài viết trên báo, dù là một
tin ngắn hay một phóng sự. Tít cho độc giả biết chuyện gì đã xảy ra và vì sao
độc giả phải quan tâm tới nó. Tít là phần độc giả đọc trước tiên. Nếu tít hay,
độc giả có thể sẽ tiếp tục đọc bài báo. Nếu tít hỏng, toàn bộ bài báo công phu
rất có thể sẽ bị bỏ qua.
* Chức năng chủ yếu của tít:
• Thu hút sự chú ý vào trang giấy
• Cung cấp thông tin chính trong một cái liếc mắt
• Giúp độc giả lựa chọn bài
• Khiến độc giả muốn đọc
• Tổ chức trang
• Sắp xếp thông tin
* Thủ thuật đặt tít:
- Dùng thủ pháp khác thường: “Kỵ sĩ trên mái nhà”
- Thủ pháp nghịch lý: “Những xác chết biết nói”
- Thủ pháp trích dẫn: trích dẫn lời của các nhân vật phỏng vấn hoặc
các nhân vật có uy tín xuất hiện trong bài viết.
- Thủ pháp chơi chữ: “Thanh Hóa: đầu tư từ đâu?”
- Thủ pháp nói bóng gió: “Vành móng ngựa…”
- Thủ pháp nhân cách hóa: lấy đồ vật hay khái niệm để thay thế con
người, nói về con người.
- Thủ pháp nhại lại: nhại khéo lại tên sách, tên phim, tên bài hát thành

Tránh dùng hai từ khi có thể dùng một từ. Các nhà báo cũng thường có xu
hướng dùng những từ bóng bảy để gây ấn tượng cho độc giả. Cần tránh dùng
từ bóng bảy khi có thể dùng từ đơn giản mà hiệu quả vẫn vậy. Trên thực tế,
hầu hết độc giả là những người bình thường và bận rộn, họ muốn đọc ngôn
từ đơn giản, dễ hiểu và không phải mất thời gian để nghĩ về chúng.
- Tránh dùng các câu sáo rỗng. Nên nhớ độc giả không hề quan tâm tới
trình độ sử dụng ngôn ngữ của phóng viên mà họ quan tâm tới bản thân tin
tức.
- Tránh chơi chữ, vì nó có thể phản tác dụng, đặc biệt đối với các đầu đề
tin (đối với bài, hoặc một số phóng sự đặc biệt thì có thể chơi chữ). Nhưng
nếu muốn chơi chữ thì phải đảm bảo dùng đúng cách.
- Hãy độc đáo khi dùng từ. Có một số từ thường được báo chí sử dụng quá
nhiều trong tít. Nên tránh dùng những từ như vậy thì tít sẽ độc đáo hơn.
- Nên tránh dùng các từ viết tắt và nhiều dấu chấm, phẩy trong tít vì trông
rối mắt và khó hiểu.
- Dùng động từ chủ động thay vì bị động. Điều này giúp tít ngắn gọn hơn
và mạnh hơn.
- Viết đơn giản và đảm bảo rằng tít có nghĩa rõ ràng. Tránh đưa những
thông tin phức tạp và các con số không cần thiết vào tít.
- Nhờ đồng nghiệp góp ý kiến và nghiêm túc tiếp thu ý kiến của họ. Nếu
họ thấy rằng tít bài rất hay nhưng chẳng có nghĩa gì thì nhiều khả năng độc
giả cũng cảm thấy như vậy.
Tính chính xác
- Tít phải chính xác. Chính xác ở đây bao hàm cả về nội dung, chính tả,
ngữ pháp… Nếu tít của bài báo sai, độc giả sẽ nghĩ rằng toàn bộ bài báo
cũng sai.
- Trước hết, phải đảm bảo chắc chắn rằng nội dung của tít là chính xác.
Ngày tháng, số liệu, sự kiện… phải chính xác tuyệt đối như thông tin nêu
trong bài.
- Kiểm tra và kiểm tra lại tất cả, kể cả chính tả, đặc biệt là họ tên. Khi đã

thì các tít báo nói quá hoặc đề cập chỉ một phần nhỏ nội dung trong tác
phẩm. Mang tính gợi sự tò mò, giật gân, câu khách hơn là thể hiện nội dung
của tác phẩm:
Ví dụ: Phóng sự Nữ “bưởng trưởng” bãi vàng 21 tuổi (VTCNews)
Tít này mang tính hấp dẫn cao, vì bưởng trưởng tại các bãi vàng thường là
đàn ông, thường là những tay giang hồ có số má. Do đó khi có một người
phụ nữ làm bưởng trưởng thì đây là một điều đặc biệt. Tuy nhiên nội dung
bài viết thì hầu như không giống với những gì mà tít đưa ra. Khi đọc tít
người đọc sẽ nghĩ ngay đến đây là một phóng sự chân dung về cô gái này.
Nhưng trong bài viết thì phần đầu giới thiệu về trẻ em lao động tại bãi vàng,
phần giữa đề cập một vài chi tiết đến cô gái này, phần cuối là tác hại của
việc khái thác vàng tràn lan, ảnh hưởng đến sinh thái, môi trường. Thực tế
thì độc giả đã bị hụt hẫng và có cảm giác bị lừa khi đọc bài viết này. Và đây
cũng là hiện tượng khá phổ biến.
Ví dụ : 15 tuổi nghiện… thuốc tránh thai (Vietnamnet)
Thực sự đây là một cái tít rất hấp dẫn. Nhưng nội dung trong bài thì khác
hẳn. Đây là việc các thiếu nữ sử dụng thuốc tránh thai để trị mụn, chứ không
hề liên quan đến việc nghiện như tít đã đưa.
+ Tính chính xác
Trên báo hiện nay chúng ta có thể thấy nhiều tít viết không chính xác,
không liên quan đến nội dung của bài viết.
Ví dụ: Những "hot boys", "hot girls" tại Oscar 2009 (Vietnamnet)
Hot boy và hot girl là những từ tiếng anh được sử dụng rất phổ biến trên
các trang báo, có nghĩa là những chàng trai, cô gái nổi tiếng trong một lĩnh
vực nào đó, thu hút được sự quan tâm chú ý của nhiều người. Hot boys
và hot girls trong tít bài báo này dùng để chỉ những nghệ sĩ nổi tiếng đến
dự lễ trao giải Oscar 2009. Ở đây tác giả chưa dùng đúng từ bởi lẽ hot
boys, hot girls ở dạng số nhiều, đã là những chàng trai, cô gái. Vì vậy việc
xuất hiện từ “những” ở đầu câu là hoàn toàn sai.
+ Tít báo theo lối mòn