BÀI TIỂU LUẬN NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
Đề Tài: Ngôn ngữ báo chí trong thể loại phóng sự trên báo mạng điện tử
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn lựa đề tài
1. Vấn đề ngôn ngữ báo chí
Ngôn ngữ báo chí có những đặc điểm, quan hệ, qui phạm riêng của nó phục vụ
cho cách thức tiếp cận hiện thực của báo chí. Việc khảo sát ngôn ngữ báo chí
cần đặt cái khung của những tính chất đặc thù của báo chí để từ đó tìm ra cách
viết rất riêng của báo chí trong việc chiếm lĩnh thực tại, trong kiểu tổ chức tác
phẩm.
Ngôn ngữ báo chí là một khái niệm nghiệp vụ tương đương với khái niệm tin,
phóng sự, phỏng vấn… Ngôn ngữ báo chí phải đáp ứng những đòi hỏi của
nghiệp vụ về phẩm chất, về hiểu biết mà ở những ngành khác không cần thiết
như vậy.
Để nắm bắt được đặc điểm ngôn ngữ trong báo chí đòi hỏi chúng ta phải có sự
đào sâu tìm hiểu vấn đề này.
2. Vấn đề ngôn ngữ phóng sự
Phóng sự là một thể loại báo chí thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, phản
ánh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình
phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó qua cái tôi trần thuật
vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc với bút pháp giàu chất văn học bằng phương
tiện ngôn ngữ khác nhau.
Với ưu thế phản ánh hiện thực sâu sắc và có sức “công phá” lớn, phóng sự
hiện nay chiếm một lượng khá lớn thời gian phát sóng của truyền hình, từ
những phóng sự dài kỳ như một thiên tiểu thuyết nhưng cũng có những
phóng sự chỉ độ 700 – 800 chữ thiên về mô tả, thông tin nhanh sự kiện.
Phóng sự là kết quả của những logic hội tụ dựa trên các phương tiện ngôn
ngữ chữ viết, hình ảnh và âm thanh.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài “Ngôn ngữ thể loại phóng sự trên Báo mạng điện tử” là một đề tài
mở, có quy mô khá lớn, nếu tìm hiểu và phân tích một cách chi tiết đề tài

tất cả các mặt, các lĩnh vực trong đời sống.
Trên báo chí, ngôn ngữ được dùng cho việc thông tin và giải trí là chủ yếu,
cho nên ngôn ngữ mang màu sắc sự kiện và có tính chất của ngôn ngữ văn
hoạc nghệ thuật
2. Ngôn ngữ báo chí
Ngôn ngữ báo chí phục vụ cho cách thức tiếp cận hiện thực của báo chí. Cần
đặt ngôn ngữ báo chí dưới cái khung đặc thù của báo chí để từ đó tìm ra
cách viết riêng của báo chí trong việc chiếm lĩnh thực tại, trong kiểu tổ chức
tác phẩm.
Ngôn ngữ báo chí phải đáp ứng những đòi hỏi nghiệp vụ về phẩm chất, về
hiểu biết mà ở những ngành khác không cần thiết như vậy. Để đáp ứng được
những đòi hỏi đó, ngôn ngữ báo chí dựa trên những nhận thức cơ sở sau đây:
- Nhận thức về chính trị: Làm báo là trực tiếp tham gia vào hoạt động
chính trị xã hội. Nhà báo hoạt động không khác gì nha fchính trị, nhà
ngoại giao trong cách ứng sử, trong cách đối phó với tình hình. Trong
nhận thức chính trị của nhà báo, điều quan trọng nhất là sự thừa nhận sự
lãnh đạo của chính trị. Sự thừa nhận này là một nhận thức khoa học chưa
không phải là sự ép buộc.
- Nhận thức tiếng mẹ đẻ: Tiếng Việt là ngôn ngữ chính thống của quốc gia;
các tác phẩm báo chí đều thể hiện qua ngôn ngữ này vì vậy báo chí góp
phần tích cực hơn trong việc phản ánh, duy trì sự sinh động và tính hấp
dẫn của tiếng Việt đến các đối tượng công chúng.
- Nhận thức về vốn kiến thức: Làm báo đòi hỏi một vốn kiến thức vừa sâu
vừa rộng, ngoài kiến thức sách vở còn đòi hỏi kiến thức cuộc sống đa
dạng. Vốn kiến thức ngôn ngữ phong phú sẽ làm cho ngòi bút và moik
việc từ khâu chọn lọc thông tin đến sử lý thông tinh diễn ra hết sức nhanh
chóng và xác đáng…
Ngôn ngữ báo chí là một lĩnh vực chuyên nghiệp của báo chí. Tuy chất
liệu chủ yếu của nó là ngôn ngữ và có mối liên hệ mật thiết với ngôn ngữ
báo nhưng không vì thế mà xem hai cái là một. Vì vậy, không phải cứ

làm bùng phát cái bất ngờ của thông tin.
- Cấu trúc mở tạo cho tác phẩm báo chí có sức sống vượt thời gian. Ngôn
ngữ của độ không xác định là sự đồng hành của cấu trúc mở.
3.2. Những mối quan hệ của ngôn ngữ báo chí
a. Quan hệ phản ánh
Đây là quan hệ tạo ra được sự trùng khớp giữa mô hình hiện thực với
mã ngon ngữ trong tác phẩm báo chí. Quan hệ phản ánh đòi hỏi tin,
bài bao giờ cũng phải trung thực, chính xác, không mâu thuẫn.
b. Quan hệ đôi xứng
Quan hệ đối xứng là quan hệ tạo ra sự hài hòa, đối xứng hoặc đối lập
giữa mô hình hiên thực với mã ngôn ngữ trong tác phẩm báo chí. Đây là
một sự cụ thể hóa quan hệ phản ánh. Thông thương, người ta vi phạm
quan hệ phản ánh dưới dạng quan hệ đối xứng. Chẳng hạn trong truyền
hình ta thường gặp sự vênh nhau giữa hình và lời bình.
c. Quan hệ liên tưởng
Quan hệ liên tưởng tùy thuộc vào hai quan hệ trên. Nếu phản ánh đúng,
đối xứng đúng thì liên tưởng đúng và ngược lại.
Quan hệ liên tưởng là quan hệ tác động hai chiều: chiều nhà báo và chiều
người nhận thông tin. Đối với nhà báo thì đây là chuẩn mực giúp cho
mình lựa chọn câu chữ, cách diễn đạt, cấu trúc tin, bài như thế nào để
hướng sự liên tưởng của độc giả, khan giả, thính giả theo chủ đích của
mình, không tạo ra những liên tưởng có hại cho bài báo. Đối với người
nhận tin, quan hệ này có tác động như một người kiểm tra bài báo. Bằng
vốn kiến thức, vốn sống của mình người nhận tin bao giờ bao giờ cũng có
khát vọng hiện diện trong bài báo.
II. PHÓNG SỰ
1. Sơ lược về sự hình thành và phát triển thể loại phóng sự
I.1. Trên Thế Giới
Trong các thể loại báo chí, có một thể loại mà ngay từ khi mới ra đời
đã thu hút được đông đảo sự quan tâm của công chúng và là mối lo ngại của

II.1. Khái niệm
Phóng sự là kể lại một câu chuện có thật một cách ngắn gọn, chính xác, các chi
tiết tập trung trả lời câu hỏi: Cái gì? Xảy ra ở đâu? Xảy ra như thế nào? Tại sao?
Mức độ ảnh hưởng như thế nào?.
Ngoài ra, còn có một quan niện nữa về phóng sự đó là coi phóng sự là một thể
loại báo chí mang bản chất tổng hợp, kế thừa phong cách sáng tạo của tất cả các
thể loại báo chí khác như Tin, Phỏng vấn, Tường thuật, Điều tra và cả văn học.
Khái niệm:
Phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng, thông tin cụ thể và sinh động về con
người, sự việc, tình huống, hoàn cảnh có thật, có ý nghĩa thời sự, theo một quá
trình phát sinh – phát triển, thông qua cái tôi – tác giả và ngôn ngữ, giọng điệu
linh hoạt, với bút pháp mô tả, tường thuật kết hợp với nghị luận.
2.2.Đặc điểm cơ bản của phóng sự
a. Đối tượng phản ánh là việc thật, người thật tiêu biểu, có ý nghĩa xã
hội.
Ưu thế của phóng sự là đi sâu khám phá số phận một con người, một
tập thể người có tính chất điển hình trong hoàn cảnh điển hình.
Cũng là phản ánh “việc thật” nhưng phóng sự không dừng lại ở hình
thái phản ánh giản đơn mà còn làm rõ bản chất bên trong của sự kiện, giúp
công chúng không những biết nó xảy ra mà còn hiểu nguyên nhân “tại sao”
lại xảy ra. Phóng sự luôn bám sát vào một nhân vật hoặc một sự việc cụ thể
để từ đó xây dựng nên cấu trúc riêng của mình.
b. Phản ánh hiện thực khách quan trong quá trình vận động biện
chứng phát sinh – phát triển; nguyên nhân – kết quả, lượng – chất.
Cuộc sống bao hàm các sự vật, hiện tượng khác nhau, nhưng chúng
luôn nằm trong quy luật của sự vận động, quy luật thống nhất đấu tranh giữa
các mặt đối lập. Thể loại phóng sự có khả năng sắp xếp, ngăn ô các dữ kiện,
dồn nén thông tin của cả quá trình biến đổi từ lượng sang chất, vận động
theo nhiều chiều, nhiều tầng, diễn ra trong một chu kì thời gian nhất định.
c. Phóng sự sử dụng kết cấu, ngôn ngữ và bút pháp tạo ra sự uyển

hợp với ý đồ sắp xếp của mình, tạo ra sự khách quan trong nhận thức và sự
tiếp thu của công chúng.
III. NGÔN NGỮ PHÓNG SỰ
1. Sơ lược về ngôn ngữ phóng sự
Ngôn ngữ là phương tiện biểu cảm và biểu đạt cụ thể chủ đề, chủ đề tư tưởng
của tác phẩm Phóng sự. Để lựa chọn, sử dụng ngôn ngữ cho đúng, trúng và
hay trong tác phẩm Phóng sự, nhà báo phải xem xét tính chất, quy mô của đối
tượng phản ánh, trình độ của đối tượng tiếp nhận thông tin và loại hình
phương tiện thông tin đại chúng chuyển tải bài Phóng sự đó.
2. Đặc tính cơ bản của ngôn ngữ Phóng sự: chính xác và hàm súc biểu đạt
nội dung
Phóng sự là phản ánh hiện thực một cách chân thật, khách quan, cho nên, các
phương tiện ngôn ngữ được sử dụng trong Phóng sự thường chính xác và
khách quan. Tính chính xác thể hiện ở chỗ: ngôn ngữ Phóng sự phải biểu đạt
đúng bản chất sự vật, hiện tượng trong từng thời khắc nhất định, trong từng
bối cảnh cụ thể, nhằm tạo ra một văn bản đơn nghĩa, dễ hiểu. Mặt khác,
Phóng sự phải miêu tả, kể lại câu chuyện một cách cô đọng, logic và hàm
súc. Tính hàm súc của ngôn ngữ Phóng sự nảy sinh từ yêu cầu: phải cung cấp
một lượng thông tin cao, không có dư thừa về con người và sự kiện trong một
diện tích ngôn ngữ hạn hẹp trên trang báo, trên sóng… cho nên cần phải dùng
từ sao cho đắt nhất, có giá trị biểu đạt cao nhất. Cung cấp thông tin một cách
chính xác và hàm súc, có nghĩa là ngôn ngữ đã thực hiện được chức năng
giao tiếp lý trí có hiệu quả cao nhất.
• Biểu cảm: Trong phóng sự ngôn ngữ còn có giá thể biểu đạt chân thực
những trạng thái tình cảm, cảm xúc tâm lý, thái độ, ý kiếm của đối tượng
được miêu tả và của chính tác giả, có thể tác động đến nhận thức, tình cảm
của đối tượng tiếp nhận thông tin, khiến cho đối tượng tiếp nhận thông tin
cũng nảy sinh cảm xúc, tình cảm, thái độ như “đối tượng được miêu tả” và
tác giả. Như vậy, người tiếp nhận thông tin không chỉ được nhận thông tin
mà còn như được chứng kiến, tham gia vào sự kiện (vui, buồn, lo âu…) với