CÁC DÂY THẦN KINH SỌ NÃO
I- ĐẠI CƯƠNG
1- Nguyên uỷ hư
Có 12 đôi dây thần kinh sọ não đánh số lần lượt từ trước ra sau, từ trên xuống
dưới theo nguyên uỷ hư, nơi các dây thần kinh phát ra ở não bộ. Chia làm 3 loại:
- Các thần kinh cảm giác (I, II, VIII) - thần kinh giác quan.
- Các thần kinh vận động ( III, IV, VI, XI và XII).
- Các thần kinh hỗn hợp: ( V, VII, VII', IX, X.) cả vận động và cảm giác
Riêng các dây III,VII, VII', IX và X còn có các sợi phó (đối) giao cảm. Các sợi
phó giao cảm của dây VII, VII', và IX mượn đường đi các nhánh dây V tới nơi chi
phối.
2- Nguyên uỷ thực
- Cảm giác: nhân xám cảm giác ở trong thân não và các hạch cảm giác.
- Nhân của các TK vận động tiếp tục cột nhân trước trong từ tuỷ đi lên.
- Nhân vận động của các thần kinh hỗn hợp tiếp tục cột nhân trước ngoài từ
tuỷ sống đi lên.

- Nhân cảm giác của các thần kinh hỗn hợp tiếp tục cột nhân sau ngoài và
sau trong từ tuỷ sống đi lên.
- Nhân thực vật của các dây thần kinh hỗn hợp và của dây III tiếp tục cột
nhân bên từ tuỷ sống đi lên.

H. 32: Các lỗ thần kinh sọ ở nền sọ
1. Thần kinh thị giác
2. Động mạch mắt
3. Thần kinh III
4. Thần kinh cảm động
13. Thần kinh X
14. Thần kinh XII
15. Thần kinh XI

mạc mũi
8. Xoang bướm
15. Hạch thần kinh V
16. Th
ần kinh ống chân
bướm
17. Thần kinh V
18. Thần kinh đá lớn
19. Thần kinh đá sâu
20. Thần kinh mật
21. Đôi thần kinh số 8
27. ĐM màng não giữa
28. ĐM màng trong
29. Mỏm hàm
30. Mỏm
31. Thần kinh mật
32. Bỏ
33. Mảnh thẳng x
ương
khẩu cái

9. Thần kinh thị giác
10. Động mạch cảnh trong
11. Thần kinh III
12. Hạch chân bướm
13. Nhánh mắt thần kinh V
14. Thần kinh hàm trên
22. Đám r
ối giao cảm
cảnh trong

Gồm 2 dây : Dây ốc tai tiếp nhận thính giác và dây tiền đình để giữ thăng
bằng.
1- Dây ốc tai (n.cocherlaris)
Các sợi bắt nguồn từ cơ quan Corti nằm trong ốc tai, đi qua ống tai trong vào 2
nhân ốc tai (lưng và bụng) nằm trong cầu não, từ 2 nhân này có những sợi hợp
thành vân thính giác và thể thang, tạo thành bó thính giác (dải reil bên) đi lên củ não
sinh tư sau dưới rồi theo cánh tay liên hợp sau dưới đi tới thể gối trong, từ đó các
sợi toả lên hồi TD.1. Tổn thương gây rối loạn, giảm hoặc mất, nhận cảm âm thanh.
2- Dây tiền đình (n.vestibularis)
Các sợi bắt nguồn từ hạch Scarpa nằm trong tiền đình của các ống bán khuyên,
đi qua ống tai trong vào trong sọ, tới 3 nhân tiền đình, từ 3 nhân đó cho các sợi:
- Đi vào tiểu não (vỏ tiểu não và nhân mái)
- Đi đến các nhân của dây III, IV, VI.

- Đi xuống tiếp xúc với các nhân của dây XI và đi xuống tuỷ sống hợp thành
bó tiền đình tuỷ.
Những sợi này có nhiệm vụ liên hệ để giữ thăng bằng, do đó khi tổn thương
dây VIII sẽ mất thăng bằng và có kèm theo những triệu chứng của mắt như rung
giật nhãn cầu và ngoẹo cổ, chóng mặt, khả năng định hướng kém hoặc mất.

H.34: Sơ đồ thần kinh trong xương đá

1. Thần kinh bàn đạp
2. Thần kinh thừng nhĩ
3. Đám rối thừng nhĩ
19. Nhánh nối ĐR quanh ĐM m
àng não
giữa
20. Đám rối giao cảm ĐM màng não giữa


33. Nhánh nối TK mật với nhánh tai TK X
34. Nhánh TK mật tới cơ trân móng
35. Nhánh mạch tới bụng sau cơ nhị thân 36. Nhánh tai sau
37. Mỏm chũm

III- CÁC DÂY THẦN KINH VẬN ĐỘNG
A- Đôi TK III- vận nhãn chung (n.oculomotorius )

H.35a: Các nhánh của thần kinh vận nhãn chung
1. Thần kinh vận nhãn chung (III)
2. Thần kinh số VI
3. Thần kinh hàm trên (TKV)
8. Nhánh mắt thần kinh V
9. Thần kinh hàm trên (TK V)
10. Hạch bướm khẩu cái

4. Nhánh trên của Thần kinh III
5. Thần kinh lệ tỵ (Từ nhánh mắtTK V)
6. Nhánh trán của Thần kinh V măt
7. Thần kinh V hàm dưới
11. Hạch mắt
12. Nhánh dưới thần kinh III
13. Nhánh mi mắt ngắn
14. Nhánh dưới của mắt
1- Nguyên uỷ thực
Nhân vận động nằm trong trung não, ở 2 bên trước cống Sylvius ngang mức
củ não sinh tư trước trên. Nhân thực vật là nhân đồng tử nằm cạnh nhân vận động.

2- Nguyên uỷ hư
Các sợi đi ra trước, thoát ra ở rãnh hành cầu, trong thần kinh VII.
3- Đường đi và chi phối
Qua tầng giữa nền sọ, chui vào và ngâm trong xoang tĩnh mạch hang (thần
kinh chạy dọc bên ngoài động mạch cảnh trong) rồi qua khe bướm vào ổ mắt. Chi
phối cơ thẳng ngoài. Do đó khi liệt dây VI, sẽ có dấu hiệu lác mắt vào trong.
Tóm lại: Các dây III, IV, VI là các dây thần kinh vận động nhãn cầu. Tổn
thương cả 3 dây này gây sụp mi, dãn đồng tử, mắt không cử động được (mi sa, mắt
sững),có thể gặp trong hội chứng khe bướm.

H. 35b: Sơ đồ các thần kinh vận nhãn,

A. Thần kinh ròng rọc (IV)
B. Thần kinh vận nhãn chung
C. Thần kinh vận nhãn ngoài (VI)
1. Cơ thẳng trên
18. Nhân ròng rọc
19. Nhân vận nhãn ngoài
20. Thần kinh hàm dưới (V.3)
21. ĐM cảnh trong và đám rối thần kinh

2. Cơ nâng mi
3. Cơ chéo trên
4. Thần kinh sàng trước
5. Các thần kinh mi ngắn
6. Thần kinh mi dài
7. Hạch mi