Y Học Hạt Nhân 2005 Phần I:

Thăm dò chức năng và ghi hình bằng đồng vị phóng Xạ
Mục tiêu:
1. Hiểu đợc nguyên tắc chung của chẩn đoán bệnh bằng đồng vị phóng xạ.
2. Nắm đợc một số phơng pháp đánh giá chức năng và ghi hình bằng đồng vị
phóng xạ đối với các cơ quan nh: tuyến giáp, thận, tiết niệu, no, tim mạch, phổi,
xơng

2. Thăm dò chức năng thận và đờng tiết niệu
Để thăm dò chức năng thận và đờng tiết niệu bằng đồng vị phóng xạ, hiện có
nhiều phơng pháp, những nghiệm pháp sau đây là khá thông dụng:
- Thăm dò chức năng thải lọc (Xác định mức lọc cầu thận: glomerular filtration rate:
GFR; Đo dòng huyết tơng thực tế qua thận: effective renal plasma flow: ERPF ).
- Thận đồ đồng vị (Radiorenography, nephrograme isotopique).
- Xác định lợng nớc tiểu cặn.
- Ghi hình nhấp nháy (Scintiimaging) để đánh giá chức năng từng thận, ghi hình tới
máu thận (perfusion imaging)
- Ghi hình tuyến sinh dục gồm: đo dòng máu tới dơng vật (penile blood flow), ghi
hình tinh hoàn (testicular scanning) hay ghi hình tới máu tinh hoàn (testicular
perfusion), chụp hình vòi tử cung (salpingography).
Dới đây chỉ giới thiệu một số nghiệm pháp YHHN thờng dùng trong thực tế lâm
sàng hiện nay.
2.1. Thận đồ đồng vị (TĐĐV)

Có nhiều nghiệm pháp để thăm dò chức năng thận, tuy nhiên trong thực tế nghiệm
pháp thận đồ đồng vị đợc sử dụng phổ biến nhất và rất có giá trị để thăm dò chức
năng thận. Thận đồ đồng vị là nghiệm pháp thăm dò chức năng thận, đợc Taplin và

vào thận đợc hấp thu nhanh ở thận, tỷ số hoạt độ phóng xạ ở tĩnh mạch thận so với
động mạch thận là 0,15, có nghĩa là 85% Hippuran đợc giữ lại trong thận. Nếu DCPX
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-

w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Giỏo trỡnh hng dn cỏc nguyờn tc ghi hỡnh
cỏc loi bnh bng con mt ng v phúng x in
t
Y Học Hạt Nhân 2005 dới dạng hạt nhỏ (microsphere) thì hấp thu có thể đạt tới gần 100%. Hippuran đợc
tiết ra ở tế bào ống thận và không bị tái hấp thu từ trong lòng ống thận.
99m
Tc-MAG
3
đợc dùng ghi hình chức năng thay thế Hippuran. Khác với
Hippuran, MAG
3

- T
max
: Thời gian đồ thị đạt cực đại.
- T
1/2
: Thời gian từ cực đại đến lúc xuống còn 50% cực đại.
- Thời gian từ lúc tiêm cho đến T
1/2
(T
max
+ T
1/2
) là một chỉ số có giá trị, phản ánh thời
gian tổng cộng qua thận.
- Hoạt động chức năng của nhu mô thận (lọc cầu thận, tiết ống thận) có thể đánh giá
qua độ dốc của phần 2.
Thận đồ bất thờng thể hiện ra bằng phần 2 bẹt, T
max
kéo dài, T
1/2
kéo dài. Có
trờng hợp phần ba không thấy trên thận đồ vì thận tiếp tục tích luỹ hoạt độ do đó đồ
thị tiếp tục đi lên (đồ thị dạng tích luỹ).
Thận đồ đồng vị với thuốc lợi tiểu:
Khi cần phân biệt việc thải nớc tiểu khó khăn do hệ thống thu nớc tiểu
(collecting system) bị dn hay là bị tắc nghẽn, ngời ta thờng dùng thêm thuốc lợi
tiểu: tiến hành làm thận đồ bình thờng, nhng đến phút thứ 20, nếu không thấy đồ thị
hạ xuống còn 50%, tiêm tĩnh mạch Lasix 0.5 mg/kg, rồi ghi hình tiếp trong 20 - 30
phút nữa. Nếu do tắc nghẽn thì nớc tiểu vẫn không thể thải ra đợc, nếu chỉ là gin
thì nớc tiểu sẽ đợc thải ra một cách bình thờng thể hiện bằng đồ thị đi xuống.

c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
Thận đồ đồng vị là một phơng pháp thăm dò có giá trị, nhng các dạng đồ thị là
không đặc hiệu, nên để có một chẩn đoán đúng cần phải kết hợp với các phơng pháp
thăm dò tiết niệu khác (ghi hình thận, chụp UIV ) và phải đối chiếu với lâm sàng.
Hiện nay ngời ta thờng tiến hành đồng thời ghi hình thận với thận đồ đồng vị vì vậy
việc đánh giá chức năng và hình thái của thận sẽ thuận lợi và chính xác hơn nhiều.
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

r
a
c
k
.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005

Hg (Chlormerodrin) để ghi hình thận
trên ngời. Qua quá trình áp dụng ngời ta thấy chất này tỏ ra có u việt rõ rệt nên
phơng pháp ghi hình thận ngày càng đợc áp dụng rộng ri. Tuy nhiên do
197
Hg có
thời gian bán r ngắn nên thờng đợc sử dụng hơn. Gần đây ngời ta thờng ghi hình
thận với các hợp chất đánh dấu với các ĐVPX có đời sống ngắn nh:
99m
Tc,
113m
In,
111
In
Hiện nay những DCPX thờng đợc sử dụng trong lâm sàng để ghi hình hình thái
thận là DMSA -
99m
Tc (Dimercaptosuccinic acid -
99m
Tc);
99m
Tc- glucoheptonate,
những DCPX này đợc tích tụ trong thận nhờ một cơ chế tơng tác hỗn hợp: dòng máu
đến (GFR: tốc độ lọc cầu thận), chế tiết và hấp thu của ống thận. Phần lớn DMSA
Hình4.16: Thận đồ trong các trạng thái thay
đổi chức năng thận (theo Rosenthal)

Đờng đậm nét: thận đồ bình thờng điển hình.
A. Tắc đờng tiết niệu hoàn toàn, cấp tính.
B. 1. Tắc đờng tiết niệu một phần, cấp tính do:
a) Sỏi, cục máu đông, mảnh tổ chức.

e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F

c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 đợc tiết ra từ tế bào ống lợn gần, hoạt độ phóng xạ ở tế bào ống lợn xa và quai
Henle là rất ít. Khoảng 30-50% DMSA đợc giữ trong nhu mô thận trong vòng 1 giờ,
glucoheptonate chỉ đợc giữ trong nhu mô khoảng 5-10%.
2.2.3. Thiết bị ghi hình thận:
Ngời ta có thể ghi hình thận với máy ghi hình tĩnh Scanner, ghi hình động bằng
Gamma camera và SPECT với một, hai, ba đầu
Đối với các Gamma Camera, ngời ta thờng dùng bao định hớng (collimator)
lỗ song song có độ phân giải cao để có đợc hình ảnh chất lợng tốt. Ngoài ra có thể
dùng collimator hình chóp cụt nếu muốn có hình ảnh phóng đại to.
T thế bệnh nhân: bệnh nhân nằm ở t thế ngửa, đầu dò đặt ở phía dới lng, sau
đó có thể ghi ở các t thế khác nh nằm sấp, nghiêng phải, nghiêng trái
2.2.4. Chỉ định:
Ghi hình thận thờng đợc chỉ định cho các trờng hợp:
- Cần xác định chính xác về kích thớc, vị trí và giải phẫu của thận, đồng thời đánh giá
chức năng thận nhất là trong chụp hình hàng loạt.
- Nghi chấn thơng thận, u và nang thận.
- Đặc biệt có ích cho những bệnh nhân mẫn cảm với thuốc cản quang có chứa iod,
cũng nh các bệnh nhân có urê huyết cao không chụp đợc X quang.
- Cần đánh giá các khối nhu mô thận còn hoạt động trong thận ứ nớc.
- Xác định thận lạc chỗ.
- Đánh giá hình ảnh và chức năng quả thận ghép.

P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a

o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m