TỔNG QUÁT NHÀ ĐUỜNG (618-906) -
TRUNG QUỐC

Hai phe ở triều đình

Các sử gia Trung Quốc đều cho những rối loạn trong triều nhà Đường,
đánh dấu buổi đầu của thời suy vi, đều do tội quá ham quyền, tàn bạo,
dâm loạn của hai người đàn bà: Võ hậu và Vi hậu. Người ghét Võ hậu
nhất là Lâm Ngữ Đường (Lin Yutang), tác giả cuốn Lady Wu.

Nhưng ai đọc kĩ thời đó tất phải để ý đến mấy điểm khó hiểu này: Võ
hậu tàn bạo, dâm loạn mà sao được nhiều đại thần tài giỏi hết lòng
giúp.Bà chỉ bị truất ngôi chứ không bị giết, cháu bà là Võ Tam Tư cũng
được sống yên ổn.

Bà bị truất rồi, lại có một nhóm đại thần ủng hộ Vi hậu, để bà này đóng
lại vai trò của Võ hậu, cũng dự triều chính, tư thông với Võ Tam Tư,
người của Võ hậu, rồi lại phế thái tử, giết vua, lập vua khác.

Cơ hồ đứng sau lưng Võ hậu có cả một phe đảng chống chính sách của
nhà Đường, của họ LÝ. Thời đó người Đột Quyết hoặc Thác Bạt chiếm
được nhiều địa vị quan trọng trong chính quyền, cả trong quân đội. Giới
sĩ tộc gốc ở phía Đông Trung Hoa không ưa họ vì đa số gốc ở phía Tây.
Võ hậu ở trong giai cấp sĩ tộc, được họ ủng hộ, cho nên khi lên ngôi
hoàng đế rồi, việc đầu tiên của bà là dời đô lại Lạc Dương ở phía Đông.

Eberhard còn đưa ra sự kiện này nữa mà tôi không thấy chép trong các
bộ sử khác là sau sáu, bảy chục năm dưới sự bảo hộ của Trung Quốc,
Đột Quyết đã hùng cường lên, thu phục được nhiều bộ lạc chung quanh,
và sau khi Cao tôn chết, đã thành một đế quốc mạnh, muốn tỏ vẻ ngang
hàng với nhà Đường. Năm 698, Khả hãn Đột Quyết không xin cưới công

Minh Hoàng có lẽ là tên người đương thời tặng vua Huyền tôn. Thực ra
Huyền tôn yêu mĩ nhân, ca hát quá, yêu thơ văn quá, rất tầm thường về
chính trị, không đáng gọi là minh quân; ông chỉ là một vị hoàng đế rất
tài hoa, yêu tất cả cái gì đẹp, có nhiều nghệ sĩ tính, biết làm thơ, đặt ra ca
nhạc, vũ nữa; nghệ sĩ tính đó làm cho đời ông về già thật bi đát, dân
chúng lầm than, quốc gia điêu tàn, và nhà Đường suy luôn, để rồi sau
cùng bị diệt.
Ông lên ngôi năm 713, ở ngôi được 43 năm. Hồi đầu ông siêng năng, trừ
bỏ những tệ chính đời Võ hậu, Vi hậu, và được vài vị đại thần có tài
giúp đỡ: Diêu Sùng, Tống Cảnh. Họ ức chế bọn quá nhiều quyền hành,
thường can gián ông và ông cũng chịu nghe lời họ.

Thời đó Thổ Phồn đã mạnh lắm, từ đời Võ hậu đã thường vào cướp phá
biên giới, có khi xâm lấn nữa, triều đình phải chinh phạt nhiều năm, tốn
kém khá nhiều.

Nhưng rồi ông hóa ra chơi bời xa xỉ, tên hoạn quan Cao Lực Sĩ được
ông sủng ái, nắm hết quyền hành trong cung. Ở triều đình thì ông tin
dùng Lý Lâm Phủ, một kẻ vô sở bất vi, tìm cách đưa Dương Ngọc Hoàn
vào hầu ông. Ngọc Hoàn là vợ Thọ vương Mạo, con của ông. Nàng có
sắc đẹp, thông minh, được sủng ái nhất trong cung, làm cho ông say
đắm, mắc tội loạn luân, nặng gần bằng tội của Cao tôn. Người ta gọi
nàng là Dương Quí phi và chép đời nàng rất nhiều trong truyện và tuồng,
người thì thương cho cái chết của nàng, người thì trách nàng gây ra tất
cả những cảnh khổ ở cuối đời Huyền tôn. Điều đó chỉ đúng một phần.
Nàng đưa anh ruột, Dương Quốc Trung, vô triều đình làm hữu tướng,
cùng với Lí Lâm Phủ quyết định mọi việc trong nước. Ba người em gái
nàng, đều đẹp, lanh lợi, khôn khéo, với hai người em trai nàng đều được
phong tước, sống một cách đế vương, có dinh thự, ngựa xe.


mà không thể cứu nàng được, đành để cấm binh buộc nàng phải tự treo
cổ trên một cành cây bằng một tấm khăn lụa trắng. Thật là một bi kịch
chưa từng thấy trong lịch sử, được Bạch Cư Dị chép lại trong bài
Trường hận ca, và các văn nhân thời sau đưa lên sân khấu.

Đoàn vua tôi nhà Đường lủi thủi tiến vô Thành Đô (Tứ Xuyên). Từ đó
Huyền tôn nhường ngôi cho con mà làm Thái Thượng hoàng, sống âm
thầm cho tới chết.
*

Thái tử lúc đó ở Thiểm Tây, lên nối ngôi, tức vua Túc tôn, cùng với hai
tiết độ sứ trung quân là Quách Tử Nghi và Lí Quang Bật, luyện binh để
dẹp giặc. Ông sai sứ mượn binh của nước Hồi Hột, sai Quách và Lí điều
khiển. May sao, phía giặc chẳng bao lâu có một nội loạn: Lộc Sơn bị con
là Khánh Tự giết, quân của Quách, Lí đại thắng, thừa thế thu phục lại
được hai kinh đô Tràng An và Lạc Dương. Một tướng của giặc là Sử Tư
Minh về hàng, Khánh Tự như cua mất càng, chạy trốn.

Sử Tư Minh được Túc tôn cho làm tiết độ sứ ở Phạm Dương. Lúc đó
Khánh Tự thất thế, xin Tư Minh che chở cho, bị Tư Minh giết. Thấy thế
của mình đã mạnh, Tư Minh tự xưng là hoàng đế nước Đại Yên, lại đem
quân chiếm Lạc Dương, không bao lâu lại bị con là Triều Nghi giết.

Năm 762, Huyền tôn và Túc tôn đều chết cách nhau ít tháng. Quân cứu
viện của Hồi Hột (toàn là kị binh) thắng được Triều Nghi, lấy lại Lạc
Dương. Đại tôn lên ngôi. Loạn An, Sử (tức An Lộc Sơn và Sử Tư Minh)
chấm dứt. Chỉ trong có 7 năm (755-762) mà Trung Quốc bị tàn phá
không tưởng tượng nổi. Sử chép dân số giảm đi tới hơn 2/3, tức 53 triệu
xuống còn 17 triệu