PHÁT HIỆN MỘT HỌ THỰC VẬT ĐƠN LOÀI SÓT
LẠI BỔ SUNG CHO HỆ THỰC VẬT VIỆT NAM

Nguyễn Nghĩa Thìn
Khoa sinh học - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại
học Quốc gia Hà Nội.

Từ lâu, núi Hoàng Liên đã được coi là nóc nhà của Đông
Dương, nằm trong mảnh đất được gọi là “cái nôi” phát sinh
hay ít ra cũng là một trung tâm đa dạng của thực vật Hạt
kín. Tính chất đó không chỉ được thể hiện bởi sự có mặt
của các họ nguyên thủy mà còn bởi số lượng các họ đơn
loài, chúng thường là những mắt xích quan trọng trong quá
trình tiến hóa của thực vật Hạt kín.

Những kết quả nghiên cứu vừa qua cho thấy ngoài sự đa
dạng của thực vật Hạt trần (13 loài, thuộc 10 chi và 6 họ)
và thường là những họ sót lại, nhiều loài nguyên thủy của
thực vật Hạt kín cũng đã được phát hiện thuộc các họ:
Magnoliaceae, Annonaceae, Lauraceae, Chloranthaceae,
Actinidiaceae, Ranuculaceae, Saururaceae và nhiều họ đơn
loài hay ít loài cũng được phát hiện như: Rhoipteleaceae,
Sargentodoxaceae, Lardizabalaceae, Berberidaceae,
Schisandraceae, Valenariaceae, Stachyuraceae, … Phần lớn
các họ đó là những tàn dư của hệ thực vật Đệ tam.

Trong đợt khảo sát tháng 12 năm 2004 tại Vườn Quốc gia
Hoàng Liên - Sa Pa, 1 họ đơn loài mới cho hệ thực vật Việt

cực nam của khu phân bố của nó.

Mẫu nghiên cứu: Mẫu lưu trữ ở phòng Bảo tàng Thực vật,
Bộ môn Thực vật học, khoa Sinh học, Trường Đại học
Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.

- Người thu mẫu: Nguyễn Nghĩa Thìn

- Số hiệu mẫu NT0412-01

- Thời gian thu: ngày 15 tháng 12 năm 2004

- Địa điểm: trên đường Sa Pa - Bản Khoang, VQG Hoàng
Liên, tỉnh Lào Cai

Vị trí của họ Tetracentraceae: Họ Tetracentraceae chỉ có
một chi với một loài duy nhất, là họ thứ hai trong bộ
Trochodendrales. Bộ này cũng chỉ có hai họ, hai chi và cả
hai chi đều phân bố ở châu Á, chúng đều là thành phần của
thực vật kỉ Đệ tam Bắc bán cầu (Takhtajan, 1970: 97).
Trochodendrales thuộc liên bộ Hamamelidanae, phân lớp
Hamamelididae, lớp Hai lá mầm - Dicotyledoneae
(Takhtajan, 1970: 130). Do vậy nó được coi là mắt xích
quan trọng trong quá trình tiến hóa từ Magnoliidae lên
Hamamelididae. Điều đó được thể hiện trong các đặc điểm
giải phẫu. Về giải phẫu của nó cho thấy gần với cây Hạt
trần nguyên thủy như Cycadales. Ở đây yếu tố dẫn là quản
bào, trong phần nguyên mộc, gỗ quản bào này có những
đường vòng hay xoắn nhưng ở hậu mộc phổ biến là hình
thang. Về chức năng có sự phân phối chức năng giữa các

thực vật có Hoa. Nxb “Nauka”, Leningrat. (Bản dịch:
Nguyễn Bá - Hoàng Kim Nhuệ, 1977. Nxb Khoa học - Kĩ
thuật, Hà Nội: 167 trang).

SUMMARRY

A relic monotype family found in vietnam.

In this paper, a new family for the flora of Vietnam -
Tetracentraceae is found in Hoang Lien National Park, Lao
Cai province. It includes one species only - Tetracentron
chinense Oliv. This is a primitive relic family of Teriate
flora and belong to Himalaya phytogeographical element.
This family together with Trochodendraceae (the second
monotype family) belong to the ordo: Trochodendrales of
the subclass: Hamamalididae of the Dicotyledons. The
presence of this family in Hoang Lien is an important
evidence that Hoang Lien mountain might be lied in a
“possible centre” of Angiosperms as Takhtajan (1970)
suggeted. However, He also indicated that the
Trochodendrales is a ordo linked with both Magnoliidae
and Hamamelididae.

Người thẩm định nội dung khoa học: PGS. TS. Ngô Trực
Nhã.