SỞ GD&ĐT HƯNG YÊN
Trường THPT Nguyễn Trung Ngạn
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ
năng sống thông qua môn GDCD trong nhà trường THPT
Tác giả: Đặng Quang Hoa
Tổ: Xã hội
Trường: THPT Nguyễn Trung Ngạn
Năm học: 2013 - 2014
1
PHÂN I: MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Vấn đề học sinh thiếu kỹ năng sống, thiếu tính tự tin, tự lập, sống ích kỷ, vô tâm,
thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân đang là những cản trở lớn cho sự phát triển
của thanh thiếu niên khiến không ít các bậc cha mẹ, phải phiền lòng vì con, trong một
xã hội phát triển năng động như hiện nay. Nhiều vị phụ huynh lo lắng trước tình trạng
con của mình thiếu tự tin, luôn tỏ ra rụt rè khi có cơ hội thể hiện mình trước đám
đông hoặc các em không biết cách xử lý tình huống dù là thật đơn giản như kêu gọi
sự giúp đỡ từ người khác, tìm đường, định hướng, đi xe buýt, tự bảo vệ bản thân
Thêm nữa trước tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng thì kỹ năng tự
bảo vệ mình cũng cần được coi trọng khi các nhóm thanh niên xấu luôn lấy sức mạnh
cơ bắp hoặc đám đông để bắt nạt, ức hiếp các em hiền, ngoan , ít nói
Nhiều em học sinh có cuộc sống khép kín với thực tại, đắm chìm trong thế giới ảo
của Internet của thế giới game, mà quên đi và đánh mất những cơ hội kết bạn , thể
hiện những khả năng tiềm ẩn của mình, lo sợ rụt rè khi tiếp xúc với người khác trong
cộng đồng, xã hội.
Trước những yêu cầu hết sức thiết thực, tôi xin trình bày, chia sẻ cùng các đồng
nghiệp về “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống thông qua môn
Giáo dục công dân trong nhà trường THPT”. Đây những điều rút ra được thực tiễn
mong muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp nhằm đóng góp phần nào kinh nghiệm giáo
dục cho con em chúng ta trở thành những con người toàn diện, năng động, sáng tạo

năng sống cho các em học sinh.
Phạm vi đề tài này chỉ giới hạn trong lứa tuổi phổ thông trung học, vì đây là lứa tuổi
có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, và cũng vì đây là đối tượng chủ yếu trong nhà
trường phổ thông. Phạm vi đề tài chỉ đề cập tới nội dung lồng ghép giáo dục kỹ năng
sống thông qua bộ môn Giáo dục công dân cấp trung học phổ thông.
1.5: Hiệu quả của đề tài
Đề tài được thực hiện sẽ góp phần tăng cường kỹ năng sống cho học sinh, tạo ra cho
chúng ta một thế hệ học trò năng động, sáng tạo, bắt kịp được yêu cầu của xu thế phát
triển mạnh mẽ trên thế giới hiện nay. Đề tài được đưa vào thực hiện sẽ góp phần tích
cực thúc đẩy mạnh mẽ phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh
tích cực”; Góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục: Mục tiêu của giáo dục phổ thông là
đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe,
thẩm mỹ và nghề nghiệp; Trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã
hội , hình thành bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu
cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (Trích Điều 2- Luật Giáo dục 2005)

4
PHẦN II: NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở khoa học
1- Cơ sở lý luận
1.1: Khái niệm kỹ năng sống
Kỹ năng sống chính là năng lực của mỗi người, giúp giải quyết những nhu cầu và
thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả.
(*) Theo WHO (1993) “Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu
quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng của một cá
nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù
hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung
quanh. Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ
theo nghĩa rộng nhất về mặt thể chất, tinh thần và xã hội. Kỹ năng sống là khả năng
thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này”.

6
6. Ứng phó với stress
7. Sức khoẻ sinh sản
8. Tác hại của rượu.
9. Tác hại của thuốc lá.
10. Tác hại của ma tuý
11. HIV/AIDS
12. Sơ cấp cứu
13. Kỹ năng phòng tránh quấy rối/xâm hại tình dục
14. Phòng tránh các bệnh liên quan đến công việc văn phòng (đau vai, đau lưng, mỏi
mắt, nhức đầu…)
15. Thư giãn
16. Phòng ngừa tai nạn cho trẻ
17. Những hành vi gây hại đến sức khoẻ
II. Nhóm Kỹ năng liên quan đến môi trường sống
1. Kỹ năng sử dụng hiệu quả tài nguyên môi trường
2. Chăm sóc bảo vệ môi trường sống
3. Phòng tránh thiên tai
4. Những hành vi gây hại đến môi trường sống
5. Phục hồi thiên tai dựa vào cộng đồng.
7

III/ Nhóm kỹ năng sống liên quan đến trí tuệ, thực hành
1. Kỹ năng khám phá bản thân
1. Nhận thức bản thân
2. Xây dựng chân dung thành đạt
3. Xây dựng nhân cách
4. Giá trị bản thân
5. Giá trị cuộc sống: 12 giá trị (tôn trọng, hòa bình, hợp tác, hạnh phúc, chân thật,
nhân đạo, tình thương, trách nhiệm, giản dị, khoan dung, tự do, đoàn kết).

9
VI. Nhóm kỹ năng tổ chức đời sống gia đình
1. Kỹ năng quản lý tài chánh gia đình
2. Kỹ năng chăm sóc trẻ sơ sinh
3. Đặc điểm tâm lý của trẻ qua từng giai đoạn
4. Đặc điểm tâm lý nam nữ
5. Nghệ thuật hâm nóng tình yêu
6. Kỹ năng tổ chức đời sống gia đình.
7. Xây dựng tương lai cho con
8. Phòng tránh tai nạn cho trẻ
9. Chăm sóc sức khoẻ trong gia đình
10. Khi con phạm lỗi
11. Giáo dục giới tính và phòng tránh xâm hại tình dục cho con
12. Xây dựng sự tự tin và tính tự lập cho con trẻ
13. Đối thoại trong gia đình.
14. Giá trị gia đình
VII. Nhóm kỹ năng truyền thông giáo dục (sức khoẻ ban đầu, HIV/AIDS, sức
khoẻ sinh sản, môi trường, quyền trẻ em, phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ
em, giới và phát triển…)
1. Kỹ năng truyền thông giáo dục
2. Kỹ năng tổ chức một buổi truyền thông giáo dục
10
3. Các loại hình truyền thông, những ưu và hạn chế của từng loại hình
4. Truyền thông giáo dục đồng đẳng
5. Các loại hình giáo dục
6. Giáo dục thay đổi hành vi
7. Giáo dục chủ động
8. Thực hành các phương pháp giáo dục chủ động: thảo luận nhóm, hỏi – đáp, sắm
vai, phân tích tình huống, trò chơi, động não…)
VIII. Kỹ năng Rèn luyện trí nhớ

thiếu kinh nghiệm trong việc lựa chọn phương pháp giảng dạy, hình thức kiểm tra
đánh giá còn đơn điệu. Một bộ phận giáo viên coi môn GDCD là môn phụ, không
chịu áp lực về thi cử nên có tâm lý dạy cho xong.
- Giáo viên chưa chủ động giao việc về nhà cho học sinh.
12
- Chưa nắm bắt được đặc điểm của từng học sinh, từng lớp, do vậy trong khâu tổ chức
dạy và học còn gặp lúng túng, đôi khi chưa thể hiện sự linh hoạt trong hoạt động giáo
dục (kể cả trên lớp và tổ chức các hoạt động ngoại khóa).
- Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào nội dung bài giảng chưa phổ biến, bên cạnh
vấn đề về cơ sở vật chất thì còn do trình độ sử dụng thành thạo công nghệ thông tin
của giáo viên còn hạn chế.
Mục tiêu của giáo dục ở nước ta đã chuyển từ mục tiêu cung cấp kiến thức là chủ
yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ở người học để đáp ứng sự
phát triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. mục tiêu giáo dục của
Việt Nam thể hiện mục tiêu giáo dục của thế kỷ XXI: Học để biết, học để làm, học để
tự khẳng định và học để cùng chung sống.
2.2. Về phía học sinh:
- Tâm lý chung của học sinh với bộ môn Giaos dục công dân là môn học phụ, không
thi tốt nghiệp, không nhận thức rõ được tầm quan trọng của môn Giaos dục công dân,
vì vậy một bộ phận học sinh có thái độ coi nhẹ môn học, chưa tích cực, chủ động
trong học tập, không có hứng thú trong quá trình học.
- Có một số học sinh cho rằng trong nội dung kiến thức bộ môn, có những bài có
lượng kiến thức rất dài, trừu tượng, khó hiểu, nên học sinh chưa thực sự yêu thích
môn học.
- Một bộ phận học sinh có thói quen học đối phó với môn học, học “ không tư duy ,
không có sự sáng tạo’’.
Chính vì những lý do trên nên bộ môn đã gặp phải một số những khó khăn trong việc
đưa giáo dục kỹ năng sống vào giảng dạy.
Hầu hết học sinh khi được hỏi: Khi gặp căng thẳng, trong cuộc sống, em thường làm
gì?; Khi gặp những rắc rối trong quan hệ bạn bè… em phải làm gì?

nào? Người dạy và thời gian như thế nào?.
Tuy nhiên, về vấn đề đưa như thế nào, trong 3 phương án, thứ 1, là lồng ghép vào
chương trình học, các môn học, các hoạt động trong nhà trường; thứ 2 đưa vào
thành một môn và dạy giống các môn học khác; thứ 3, đưa vào tất cả các môn, môn
nào cũng vận dụng. Bộ đã chọn phương án thứ nhất là lồng ghép vào chương trình
học, các môn học, các hoạt động trong nhà trường."
Như vậy xu hướng hiện nay ở một số nhiều trường Dân lập, trường Quốc tế và các
trường THPT là không đi chệch hướng với quyết định lựa chọn của Bộ giáo dục.
Vấn đề là chọn nội dung nào và lồng ghép ra sao thì có vẻ như còn nhiều lúng túng.
Một vài trường đã cho thực nghiệm đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào nội dung
giờ sinh hoạt chủ nhiệm, giờ sinh ngoài giờ hoạt lớp, như trường Trần Khai Nguyên
đã thực hiện, được xem như là một ví dụ cần nhân rộng.
Ở các trường Quốc tế và một ít trường THPT đã áp dụng hình thức học nhóm, sinh
hoạt nhóm, chia sẻ nội dung kiến thức theo nhóm cũng nhắm phát huy khả năng
làm việc nhóm, qua đó giáo dục học sinh kỹ năng giao tiếp, kỹ năng trình bày, kỹ
năng phản hồi ý kiến, kỹ năng hội họp, kỹ năng tổ chức và giải quyết công việc
Nhưng hầu hết chỉ ở dạng tự phát, cá nhân và mức độ thấp để có thể nâng cao và
ứng dụng đại trà việc đưa giáo dục kỹ năng sống vào giáo dục cần có một sự thống
nhất ở các cấp lãnh đạo, trong đó, cần thiết và quyết định tính thiết thực chính là vai
trò của cấp lãnh đạo nhà trường phổ thông.
Các giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua
môn Giáo dục công dân trong nhà trường Trung học phổ thông:
15
Giải pháp 1: Giáo viên môn Giáo dục công dân phối kết hợp với Giáo viên chủ nhiệm
và các lực lượng gióa dục khác trong nhà trường để tăng cường giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh như:
1. Đưa giáo dục kỹ năng sống vào hoạt động sinh hoạt chủ nhiệm. - Tự khám phá bản
thân - Tính năng động - Kỹ năng giải quyết vấn đề - Khả năng phản hồi tích cực.
2. Đưa giáo dục kỹ năng sống vào giờ chào cờ: - Kỹ năng tự bảo vệ - Kỹ năng trình
bày - Kỹ năng thuyết trình thuyết phục - Kỹ năng quản lý thời gian - Kỹ năng tự điều

“ Trên đường đi học về, cách trường khoảng 500m Hà nhìn thấy mấy viên gạch vỡ
nằm ngay giữa đường. Có lẽ gạch rơi ra từ chiếc xe ô tô của ai đó chở vật liệu xây
dựng. Xe vừa lướt qua, bỗng Hà chợt nghĩ trên đoạn đường này thường xuyên có
nhiều xe máy, xe đạp và trẻ con đi qua; nếu cứ để đó thì thật không an toàn cho người
qua lại, thế nào cũng có người bị ngã.
Hà nói với mấy bạn cùng đi dừng xe lại để nhặt gạch, kẻo có người bị ngã. Thế
nhưng, một bạn nói đó không phải là việc của các ban và không ai dừng lại. Hà dừng
lại, lặng lẽ nhặt mấy viên gạch vỡ và xếp gọn vào ven đường. Xong việc, Hà đạp xe
về nhà và thấy lòng mình thật vui.”
Câu hỏi:
1.Tại sao Hà lại thấy vui khi nhặt xong những viên gạch vỡ xếp vào ven đường ?
2.Em có suy nghĩ gì về việc mấy bạn cùng lớp không hưởng ứng lời đề nghị của
Hà ?
17
3. Nếu có mặt ở đó em sẽ xử sự như thế nào?
Việc giáo viên đưa ra tình huống, giúp giảm lối học thụ động, sách vở, tăng cường khả
năng vận dụng kiến thức vào thực tế, khuyến khích học sinh tích cực xem xét, thảo
luận về một tình huống, một câu chuyên, nhân vật có thật trong thực tế. Với những
tình huống giáo viên đưa ra, học sinh tiếp nhận lý thuyết bằng cách giải quyết những
vấn đề thực tế. Từ đó tăng cường khả năng suy nghĩ độc lập, kiên định khi tiếp cận
tình huống dưới nhiều góc độ, tăng cường tính sáng tạo để tìm giải pháp cho vấn đề,
kỹ năng đánh giá các giải pháp đã lựa chọn. Phát triển kỹ năng giao tiếp, ứng xử, tinh
thần tập thể, tính trách nhiêm và tự khẳng định mình của học sinh. Nâng cao lòng tin
vào khả năng giải quyết vấn đề trong tương lai.
Khi dạy phạm trù Hạnh phúc, giáo viên hướng dẫn lớp tiến hành một trò chơi “ vẽ
cây tâm trí ” bằng cách đặt câu hỏi sau : theo em hạnh phúc thể hiện như thế nào?.
Giáo viên yêu cầu các em vẽ ra những điều làm cho các em hạnh phúc bắng cách thể
hiện qua các nhánh cây. Với mỗi biểu hiện học sinh dùng bút màu để vẽ ra. Nhóm
nào vẽ càng nhiều nhánh cây thể hiện những điều làm các em hạnh phúc, biểu thị một
vòng tròn khép kín, đẹp sẽ là nhóm thắng cuộc. Sau phần hoạt động của học sinh,

đổi nhận thức, thái độ học tập, khắc phục tình trạng học đối phó, học không tư duy
của học sinh.
- Việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống là việc hướng đến người học, một mặt đáp ứng
nhu cầu của người học tạo ra những năng lực để đáp ứng trước những thử thách của
cuộc sống vầ nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân. Mặt khác việc tích hợp
giáo dục kỹ năng sống vào bộ môn thông qua những phương pháp hướng đến học sinh,
phương pháp dạy học tương tác, cùng tham gia, đề cao vai trò chủ động , tự giác của
học sinh sẽ có những tác động tích cực đến mối quan hệ giữa thầy, cô giáo và học sinh,
giữa học sinh với học sinh. Đồng thời học sinh sẽ cảm thấy mình được tham gia giải
quyết các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của bản thân, học sinh sẽ thích thú và tích
cực học tập hơn. Trên cơ sở đó chất lượng giáo dục cũng được nâng lên.
19
Để việc tham gia rèn luyện kỹ năng sống của học sinh được hiệu quả, cần hội tụ 4
yếu tố: bản thân các em, gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình phải thương yêu, định
hướng, hỗ trợ tạo điều kiện nhưng không bắt ép các em, cha mẹ cần dành nhiều thời
gian lắng nghe con mình hơn. Gia đình động viên giúp các em tránh xa tệ nạn xã hội,
bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp. Gia đình phải là nơi xây dựng cho các em
thái độ yêu thích môn học, không coi nhẹ môn học. Chính việc làm này sẽ giúp học
sinh hoàn thiện hơn về nhân cách, đạo đức, nâng cao được chất lượng giáo dục.Với nhà
trường, quan tâm đào tạo và lồng ghép tích cực để tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện kỹ
năng sống. Đội ngũ cán bộ, giáo viên các trường học không chỉ nâng cao chất lượng
chuyên môn nghiệp vụ, mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảm
của học sinh, lựa chọn nội dung phù hợp để tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho các em
học sinh.
Thiết nghĩ việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống chỉ là một trong rất nhiều các biện
pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, cần khẳng đinh việc tích hợp giáo dục kỹ
năng sống không phải là giải pháp vạn năng để giải quyết được tât cả những tồn tại
trên. Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần tích cực chủ động áp dụng các
biện pháp khác nhau để có thể làm cho chất lượng giáo dục bộ môn ngày càng được
nâng cao. Bản thân tôi nhận thấy không chỉ môn GDCD tích hợp giáo dục kỹ năng

Ý nghĩa: Đây là trò chơi nhằm trang bị cho các teen kĩ năng "giải quyết vấn đề". Lúc
đầu, có thể những người tham gia trò chơi này sẽ "bó tay" và cho rằng đây là công
việc không thể thực hiện được. Nhưng khi được thảo luận, các bạn sẽ tìm ra giải pháp
và thực hiện rất thành công. "Khi gặp một vấn đề nào đó trong cuộc sống, nếu tham
21
khảo ý kiến của nhiều người, chắc chắn sẽ tìm ra được giải pháp tốt"- một bạn học
sinh đã nói về "công dụng" của trò chơi mà bạn học được.
Trò chơi: Chuyền bóng
Số lượng: 10 bạn là tốt nhất.
Luật chơi: Người chơi xếp thành hình tròn với yêu cầu là phải biết tên của nhau. Lần
lượt người chơi sẽ chuyền bóng cho người đối diện, rồi người tiếp theo (theo chiều
kim đồng hồ) cho đến hết vòng tròn. Khi chuyền bóng cho người nào, bạn phải gọi
tên người đó. Lúc đầu, chỉ cần 1 trái bóng, sau đó tăng thêm 2, thêm 3, thêm 4 để gia
tăng độ khó cũng như tốc độ chuyền. Trò chơi sẽ kết thúc khi bóng chạm đất. Trò
chơi này có thể có 2 - 3 nhóm tham gia, nhóm nào giữ bóng lâu chạm đất nhất sẽ
giành phần thắng.
Ý nghĩa: Khi có 1 trái bóng, công việc của người chơi xem ra khá dễ dàng. Nhưng
khi có nhiều trái bóng thì tình hình sẽ khác. Điều này cho thấy, với những vấn đề đơn
giản, bạn có thể giải quyết một cách dễ dàng. Nhưng với vấn đề phức tạp, rắc rối hoặc
cùng lúc xuất hiện nhiều vấn đề thì bạn cần biết ưu tiên giải quyết vấn đề nào trước,
vấn đề nào sau, tránh để xảy ra tình trạng "ùn tắc", dễ dẫn bạn đến thất bại. Ngoài ra,
sự bình tĩnh cũng là điều quan trọng khi đối mặt với những tình huống như vậy.
(Trích từ Báo Tuổi Trẻ và tài liệu tập huấn kỹ năng sống của Unicef)
Trò chơi TRUYỀN TIN
Thể loại: Trò chơi cảm giác, vận động nhẹ trong phòng và ngoài trời, khoảng 08
người tham dự.
Rèn luyện: Nhận định chính xác các cử điệu từ người khác.
Giáo dục: Tương trợ nhau,phải có sự nhanh nhẹn và hiểu ý nhau trong lời nói và hành
động.
22

động nhóm để giúp các học sinh giải quyết những vấn đề khó.Có thể dẫn chứng một
ví dụ dễ như sau:
Cho các em học sinh chia thành nhiều nhóm nhỏ để ôn bài cũ hoặc giải bài tập mang
tính chất liên hoàn (có thể chia thành nhiều công đoạn) để các em có thể rút ngắn thời
gian hoàn thành công việc.
Sau đó cho các em tự trình bày vấn đề của nhóm hoặc cá nhân, tự bảo vệ ý kiến của
mình, trong khi đó, các bạn khác sẽ theo dõi, quan sát và phản biện, góp ý kiến chia
sẻ sao cho bài tập, sản phẩm của bạn mình được hoàn thiện hơn.
Vấn đề ở đây chính là phương thức tổ chức lớp học để học sinh có thể phát huy kỹ
năng hợp tác, làm việc nhóm, tạo động lực làm việc cho học sinh.
Cái khó nảy sinh chính là nội dung chương trình sẽ là bước cản cho việc lồng ghép
nội dung giáo dục kỹ năng sống vào, nếu như không khéo, vô hình trung giáo viên sẽ
tự nâng cao gánh nặng cho chính bản thân hoặc cho học sinh.Và đây chính là yếu tố
biện minh cho việc không thực hiện nội dung lồng ghép giáo dục kỹ năng sống trong
bộ môn.Vai trò Ban giám hiệu phải được chú trọng ở bước giải quyết khó khăn này.
Cần có những tiết thao giảng, dạy mẫu, có những giờ trao đổi, rút kinh nghiệm trong
tổ bộ môn, Ban giám hiệu cần chú ý nhắc nhở giáo viên môn đưa nội dung cần lồng
24
ghép vào trong nội dung môn học một cách tự nhiên, không gượng ép, việc tích hợp,
lồng ghép không được làm biến dạng môn học.
Chương 4: Kiểm chứng các giải pháp đã triển khai
Hiệu quả của giáo dục kỹ năng sống là một vấn đề mang tính định tính nhiều hơn định
lượng. Ta chỉ có thể đánh giá học sinh thông qua sự chuyển biến của học sinh thông
qua hành vi, thái độ, việc giải quyết các vấn đề thuộc kỹ năng trong cuộc sống hàng
ngày. Khi áp dụng đề tài, tôi đã kiểm chứng qua 3 nhóm học sinh ở lớp 12A0 trường
Trung học phổ thông Yên Phong số 1 và cho kết quả như sau:
- Trước khi các em được đưa giáo dục kỹ năng sống thông qua môn Giáo dục công
dân: 70% học sinh nhút nhát, làm được bài song không dám dơ tay phát biểu vì run sợ
khi đứng trước damd đông, đến nay 100% học sinh dám bày tỏ quan điểm của mình
đối với một vấn đè tranh luận khoa học.