Chuyên đề văn học
"Thơ duyên" của Xuân Diệu & Hai đứa trẻ"
của Thạch Lam

Câu 1.
Phân tích bài "Thơ duyên" của Xuân Diệu:
* Câu 2.
Phân tích bức tranh đời sống của phố huyện nghèo lúc chiều tối được
Thạch Lam miêu tả trong truyện ngắn "Hai đứa trẻ" và phát biểu cảm
nhận của mình.
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
Bài làm (Câu 1)
Xuân Diệu đã viết về mùa xuân với tất cả sự say đắm, nồng nàn:
"Tháng giêng ngon như một cặp môi gần
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi"
Thi sĩ cũng đã đến với mùa thu trong bâng khuâng, man mác. Viết về
mùa thu, Xuân Diệu có một lối nói riêng đầy thi vị, tứ thơ mới mẻ, cảm
nhận tinh tế nhẹ nhàng cái hồn thu của đất trời, quê hương xứ sở. "Thơ
duyên" là một bài thơ thu độc đáo nhận diện cảnh thu, tình thu qua tâm
hồn thơ mộng của một chàng trai đa tình và tài hoa lãng mạn.
"Thơ duyên" - một thi đề rất thơ. Cái "duyên" được thi sĩ nói đến là sự
tương giao nhiệm mầu của vũ trụ, thiên nhiên và con người, trước hết là
những chàng trai, cô gái "hồn xanh như ngọc bích".
Một buổi chiều thu tuyệt đẹp - "chiều mộng" - êm ái, nhẹ nhàng như ru,
tạo vật như đang "hòa thơ trên nhánh duyên". Nhành cây mềm mại đung
đưa duyên dáng theo làn gió thu nhẹ giữa sương khói tà dương. "Con gió
xinh thì thào trong lá biếc" ("Vội vàng"). Cả một trời thu "nơi nơi động
tiếng huyền". Tiếng nhạc, tiếng đàn du dương, dịu ngọt như ru hồn
người vào cõi mộng. Tiếng gió hoà điệu với tiếng chim ríu rít. Trên
ngọn me "cặp chim" vừa chuyền cành vừa hót, biết bao âu yếm và yêu
thương. Cây me cũng như cây sấu là hình ảnh thân thuộc của đường phố

gặp của đôi lứa thanh tân, tưởng "vô tâm" mà hình như đã có cái
"duyên" trời sắp sẵn. Chẳng hò hẹn gì mà nhiều bâng khuâng!
"Em bước điềm nhiên không vướng chân
Anh đi lững đững chẳng theo gần".
Cặp câu song hành bình đối nhiều ý vị. "Anh với em" đẹp như một cặp
vần trong "bài thơ dịu". Cặp vần ấy ngân lên "rung động nỗi thương
yêu". Một so sánh độc đáo nói lên cái "duyên" lứa đôi:
"Vô tâm - nhưng giữa bài thơ dịu,
Anh với em như một cặp vần".
Cảnh vốn đẹp, giờ thêm người đẹp, sự giao hòa, giao cảm càng muôn
phần tăng lên. Sắc thu trong sáng, tình thu thanh khiết mơ màng. Bức
tranh thu được dệt thêu bằng cái duyên của sự sống và một tình yêu rạo
rực, xôn xao. Đúng như nhà văn Hoài Thanh đã nhận xét: "Xuân Diệu
say đắm cảnh trời khi vui, khi buồn đều nồng nàn, da diết ".
Khổ bốn nói về cảnh thu trên một không gian rộng và lạnh. Một áng
mây chiều và một cánh cò thân thuộc của đồng quê. Không phải là mây
xám. Cũng không phải "Mây trắng nghìn năm bay chơi vơi" ("Lầu
Hoàng Hạc" - Thôi Hiệu). Mà là mây biếc, mây tuyệt đẹp. Hai chữ "về
đâu" đầy gợi cảm. Hỏi mây hay hỏi nàng thiếu nữ? Cảnh vừa thực vừa
mộng, nhiều man mác, bâng khuâng. Câu thơ "Con cò trên ruộng cánh
phân vân" là một sáng tạo rất độc đáo của Xuân Diệu. Hình tượng thơ là
sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phong vị Đường thi và thơ mới. "Từ con
cò của Vương Bột lặng lẽ bay với ráng chiều đến con cò của Xuân Diệu
không bay mà cánh phân vân, có sự cách biệt của hơn một ngàn năm và
của hai thế giới" (Hoài Thanh). Hình ảnh "cánh phân vân" đặc tả dáng
cò đang lững lờ đôi cánh, không biết nên bay cao hay bay thấp, bay gần
hay bay xa, bay lên hay đậu xuống
Chiều thu tàn, bầu trời như trải rộng thêm ra. Cảm nhận ấy được diễn tả
qua hai câu thơ tuyệt bút:
"Chim nghe trời rộng dang thêm cánh,

nhà văn cùng thế hệ với Thạch Lam, cùng có chân trong Tự Lực văn
đoàn. Nguyễn Tuân đã khẳng định tính thẩm mĩ độc đáo và tình cảm
nhân đạo đằm thắm trong những trang văn Thạch Lam.
Truyện của Thạch Lam không có chuyện, mỗi tác phẩm như một bài thơ
văn xuôi, thấm đẫm chất trữ tình, man mác xót thương. Đó là loại truyện
tâm tình nồng nàn ý vị. "Dưới bóng hoàng lan", "Nhà mẹ Lê", "Cô hàng
xén", "Hai đứa trẻ", v.v là những truyện ngắn rất hay của Thạch Lam.
Truyện "Hai đứa trẻ" in trong tập "Nắng trong vườn", Nhà xuất bản
"Đời nay", Hà Nội, 1938.