Chuyên đề văn học
"Vợ chồng A Phủ" của Tô Hoài &
"Việt Bắc" của Tố Hữu

* Câu 1.
Anh (chị) hãy phân tích quá trình diễn biến tâm trạng và hành động của
nhân vật Mị trong cảnh đêm hội mùa xuân ở Hồng Ngài ("Vợ chồng A
Phủ") của Tô Hoài.
* Câu 2.
Bình giảng đoạn thơ sau trong bài "Việt Bắc" của Tố Hữu:
"Ai về ai có nhớ không?
( ) Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng".
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
Bài làm (Câu 1)
Đề tài Tây Bắc in đậm trong sự nghiệp văn chương của Tô Hoài:
"Truyện Tây Bắc", "Miền Tây", "Họ Giàng ở Phìn Sa" Truyện "Vợ
chồng A Phủ" mang ý nghĩa như một "chiến công" của nhà văn Hà Nội
này khi theo bộ đội vào giải phóng Tây Bắc (1952). Truyện kể về cuộc
đời của Mị và A Phủ khi ở Hồng Ngài trong nhà Thống lí Pá Tra và khi
làm chiến sĩ du kích ở căn cứ Phiềng Sa. Qua đó, tác giả nói lên nỗi
thống khổ và sự vùng dậy của người Mèo ở Tây Bắc, một lòng quyết
tâm tham gia kháng chiến để giành lấy tự do, tình yêu và hạnh phúc.
Nhân vật Mị là một sáng tạo đặc sắc của Tô Hoài. Đêm tình mùa xuân ở
Hồng Ngài là tình tiết cảm động nhất, hay nhất của truyện đã thể hiện
khát vọng sống, khao khát tình yêu của người con dâu gạt nợ.
1. Mị mồ côi mẹ, ở với cha già. Mị xinh đẹp, tuổi xuân phơi phới. Vì
món nợ truyền kiếp, Mị trở thành con dâu gạt nợ nhà thống lý Pá Tra.
tuổi xuân của Mị bị thằng A Sử, con trai thống lí tước đoạt, giày xéo. Mị
khổ như con trâu, con ngựa, Mị toan ăn lá ngón tự tử, nhưng thương cha
già, Mị chết không đành lòng. Sống trong đau khổ, Mị gần như vô cảm
vô hồn "càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa".

Khát vọng sống như ngọn lửa bừng cháy bao nhiêu Mị lại phẫn uất bấy
nhiêu! Phẫn uất và đau khổ cho thân phận và số phận trớ trêu đầy bi
kịch. Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết. A Sử với Mị
"không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau!". Không thể cam chịu
mãi kiếp con dâu gạt nợ. Mị muốn ăn lá ngón cho chết ngay! Uất ức,
nước mắt Mị ứa ra, khi tiếng sáo gọi bạn yêu "vẫn lửng lơ bay ngoài
đường". Tâm hồn Mị diễn biến phức tạp trong quá trình thức tỉnh, nổi
loạn. Mị đang sống trong nghịch lí giữa thân phận con dâu gạt nợ và
niềm phơi phới muốn đi chơi Tết. Liệu Mị có dám phá tung và cắt đứt
sợi dây oan nghiệt đang thít chặt lấy số phận, thân phận mình để đến với
những cuộc chơi cùng với tiếng sáo gọi bạn yêu?
4. Mị vào buồng lần này không phải để nhìn qua "cái lỗ vuông" để nghĩ
đến cái chết, mà Mị đã hành động một cách mạnh mẽ, ngang nhiên trước
mặt A Sử khi hắn xuất hiện bất ngờ trong buồng. A Sử thay áo mới,
khoác thêm hai vòng bạc để đi chơi rình bắt gái đem về làm vợ. Mị
cũng chuẩn bị đi chơi Tết. Như thách thức. Mị đã hành động. Xắn thêm
miếng mỡ bỏ vào đĩa đèn cho sáng. Quấn lại tóc. Với tay lấy cái váy
hoa. Rút thêm cái áo. A Sử nhìn Mị, Mị "cũng không nói" hay không
thèm nói? Hàng loạt hành động "nổi loạn" của Mị diễn ra liên tiếp khi
tiếng sáo đang "rập rờn" trong đầu Mị. Tiếng sáo gọi bạn tình như đem
đến cho Mị một sức mạnh mới, khơi gợi lòng khao khát yêu đương và
hạnh phúc. Khi Mị với tay lấy váy hoa là Mị thực sự được thức tỉnh,
được sống lại thời con gái với bao ước mơ đẹp.
5. Sự phản kháng của Mị phải trả giá nặng nề. Chỉ sau một câu hỏi:
"Mày muốn đi chơi à?", thằng A Sử độc ác đã trói Mị vào cột nhà bằng
một thúng sợi đay. Hai tay Mị bị trói bằng dây thắt lưng, tóc Mị bị quấn
lên cột, Mị "không cúi, không nghiêng được đầu nữa". Thể hiện diễn
biến tâm trạng và hành động Mị trong cảnh Mị bị trói trong đêm tình
mùa xuân, ngòi bút nghệ thuật của Tô Hoài tưởng như đã "nhập hồn"
vào nhân vật. Trong bóng tối, Mị "đứng im lặng". Hơi rượu còn "nồng

thấm đẫm tính nhân văn. Nó đã góp phần tô đậm tính cách nhân vật Mị.
Nó đã thể hiện một cách xúc động giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo
của truyện "Vợ chồng A Phủ".
Bài làm (Câu 2)
"Việt Bắc" là một trong những thành tựu thơ ca xuất sắc, là đỉnh cao
nhất tập thơ kháng chiến của nhà thơ Tố Hữu. Sau chiến thắng Điện
Biên oai hùng, hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết, miền Bắc được hoàn
toàn giải phóng: "Hồ gươm xanh thắm quanh bờ - Thiên thu hồn nước
mong chờ bấy nay " (“Lại về”). Tháng 10-1954, sau 9 năm khói lửa, Hồ
Chủ tịch cùng đoàn quân thắng trận trở lại thủ đô Hà Nội. Bài thơ "Việt
Bắc" của Tố Hữu ra đời trong hoàn cảnh lịch sử trọng đại ấy.