a daỷng õọỹng vỏỷt vaỡ
97
1983; Wolda vaỡ broadhead, 1985). Wolda (1986) cho rũng tỏỳt caớ caùc thọng tin coù
lồỹi cho rũng õọỹng vỏỷt vuỡng nhióỷt õồùi khọng khaùc bióỷt vồùi nhổợng loaỡi vuỡng ọn õồùi
trong thuỏỷt ngổợ ọứn õởnh taỷm thồỡi. Sổỷ ra hoa cuợng theo muỡa cho tổỡng loaỡi rióng
bióỷt mỷc duỡ mọựi loaỡi coù thóứ ra hoa ồớ mọỹt thồỡi õióứm khaùc nhau trong nm, õóứ dóự
daỡng thuỷ phỏỳn-chim ruọửi vaỡ cọn truỡng-tọửn taỷi quanh nm. Rổỡng nhióỷt õồùi vaỡo
xuỏn khọng coù maỡu sừc rổỷc rồớ nhổ rổỡng ọn õồùi vaỡ mọỹt sọỳ loaỡi hoa coù thóứ kờch thờch
du khaùch lỏửn õỏửu tión õóỳn thm vuỡng nhióỷt õồùi.
Quỏửn xaợ sinh vỏỷt õỏỳt õổồỹc bióỳt õóỳn sau sổỷ phong phuù cuớa thổỷc vỏỷt (quỏửn xaợ
sinh vỏỷt rổỡng nhióỷt õồùi). Tuy nhión mọựi quỏửn xaợ coù õỷc õióứm rióng nhổ vi sinh vỏỷt,
daỷng nỏỳm vaỡ õọỹng vỏỷt phọứ bióỳn thờch nghi vồùi nhổợng õióửu kióỷn mọi trổồỡng rióng
bióỷt naỡy. ọửng coớ laỡ nồi thờch hồỹp cho õọỹng vỏỷt n coớ cồớ lồùn. Thaỡnh phỏửn loaỡi thổỷc
sổỷ cuớa quỏửn xaợ thay õọứi dỏửn tổỡ vuỡng naỡy sang vuỡng khaùc nhổng sổỷ giọỳng nhau
nhióửu hồn laỡ khaùc nhau.
Mọựi mọỹt hóỷ sinh thaùi coù hai nhu cỏửu cồ baớn, goùp phỏửn cho sổỷ tọửn taỷi cuớa hóỷ
sinh thaùi õoù, õoù laỡ: (1) thu nhỏỷn, bióỳn õọứi vaỡ chuyóứn giao nng lổồỹng vaỡ (2) tờch luớy
vaỡ taùi sổớ duỷng vỏỷt chỏỳt cỏửn thióỳt cho sổỷ sọỳng.
1. Nng lổồỹng trong hóỷ sinh thaùi.
Nng lổồỹng õi vaỡo hóỷ sinh thaùi coù tổỡ nhióửu nguọửn nhổ laỡ nhióỷt, aùnh saùng,
m thanh vaỡ õióỷn tổỡ, tỏỳt caớ caùc thổù õoù õi vaỡo bũng hai daỷng laỡ (i) nng lổồỹng dổỷ
trổớ õổồỹc thỏỳy thọng qua nhổợng hồỹp chỏỳt hoùa hoỹc cao nng lổồỹng nhổ ATP, õoù laỡ
phỏửn nng lổồỹng chờnh phuỷc vuỷ cuọỹc sọỳng vaỡ (ii) nng lổồỹng vỏỷn õọỹng hỗnh thaỡnh
tổỡ quaù trỗnh vỏỷn õọỹng. Caùc daỷng nng lổồỹng naỡy õóửu tuỏn theo caùc qui luỏỷt cồ baớn
dổồùi õỏy.
a.

Qui luỏỷt bióỳn õọựi nhióỷt lổồỹng
Dổồng Trờ Duợng G.T. 2001
98
-

a daỷng õọỹng vỏỷt vaỡ
99
rỏỳt khaùc bióỷt giổợa caùc hóỷ thọỳng. Thổỷc vỏỷt chố lỏỳy khoaớng 15-70% nng
lổồỹng thọ cho sổỷ duy trỗ quỏửn xaợ, phỏửn coỡn laỷi laỡ sổùc saớn xuỏỳt sồ cỏỳp
tinh. Tọứng nng lổồỹng tinh cung cỏỳp cho nhoùm sinh vỏỷt dở dổồợng goỹi laỡ
sổùc saớn xuỏỳt bỏỷc 2. Sinh vỏỷt dở lổồỹng lỏỳy nng lổồỹng tổỡ thổỷc vỏỷt goỹi laỡ
nhoùm n thổỷc vỏỷt (
herbivores
), lỏỳy nng lổồỹng tổỡ õọỹng vỏỷt khaùc goỹi laỡ
nhoùm dổợ (
canivores
) vaỡ lỏỳy nng lổồỹng tổỡ sinh vỏỷt chóỳt, tổỡ chỏỳt thaới cuớa
sinh vỏỷt khaùc vaỡ tổỡ detritus goỹi laỡ sinh vỏỷt hoaỷi sinh (
saprophytes,
saprozoites, detrivores
).
Baớng 4.1: Hióỷu quaớ sinh thaùi
NguọửnCaùch xaùc õởnh
Hióỷu suỏỳt quang hồỹpXaùc õởnh nguọửn aùnh saùng phuỷc vuỷ cho quaù trỗnh quang hồỹp chuyóứn tổỡ
CO
2
thaỡnh chỏỳt hổợu cồ
Hióỷu suỏỳt khai thaùcPhỏửn trm saớn phỏựm ồớ mọỹt mổùc dinh dổồợng õổồỹc tióu hoùa bồới mổùc
dinh dổồợng trón noù.
Hióỷu suỏỳt õọửng hoùaPhỏửn trm nng lổồỹng õổồỹc tióu hoùa thỏỷt sổỷ õổồỹc cồ thóứ hỏỳp thuỷ hồn
laỡ thaới ra.
Hióỷu suỏỳt tng trổồớng Phỏửn trm nng lổồỹng õổồỹc õọửng hoùa duỡng cho tng trổồớng hồn laỡ họ
hỏỳp hay sinh saớn.
Hióỷu suỏỳt sinh saớnPhỏửn trm nng lổồỹng õổồỹc õọửng hoùa duỡng cho sinh saớn hồn laỡ họ
hỏỳp hay tng trổồớng.

chỏỳt vaỡ nng lổồỹng õóửu õổồỹc chuyóứn hoùa.
a.

Daỷng thổùc n vaỡ mọỳi quan hóỷ
Quan hóỷ dinh dổồợng laỡ nóửn taớng cuớa cỏỳu truùc vaỡ chổùc nng cuớa quỏửn xaợ
sinh vỏỷt, khỏứu phỏửn n cuớa sinh vỏỷt laỡ mỏỳu chọỳt õóứ hióứu bióỳt roớ vóử quan hóỷ cuớa noù.
Mọỳi quan hóỷ giổớa caùc bỏỷc dinh dổồợng õổồỹc thóứ hióỷn trong baớng 4.2. Ngoaỡi
trổỡ nhoùm tổỷ dổồợng cỏửn aùnh saùng, nổồùc vaỡ CO
2
, nhoùm phỏn huớy cỏửn vỏỷt chỏỳt chóỳt
thỗ hỏửu hóỳt caùc nhoùm sinh vỏỷt coỡn laỷi õóửu lỏỳy nng lổồỹng thọng qua quaù trỗnh tióu
hoùa õoù goỹi laỡ saớn xuỏỳt bỏỷc hai (
secondary production
). Nhióửu nhoùm sinh vỏỷt coù mọỳi
quan hóỷ mỏỷt thióỳt giổợa õọỹng vỏỷt vaỡ thổỷc vỏỷt õoù goỹi laỡ cọỹng sinh (
symbiotic
), caớ hai
Hỗnh 4.3: Doỡng nng lổồỹng lổu chuyóứn trong hóỷ sinh thaùi giaớ thuyóỳt
õồn
g
iaớn. Dió
ỷ
n tờch mọựi họ
ỹp
bióứu th
ở
sinh khọỳi cuớa bỏ
ỷ
c dinh dổồợn
g

Caùc bỏỷc dinh dổồợng
Nng lổồỹng, yóỳu tọỳ hoùa hoỹc vaỡ mọỹt vaỡi hồỹp chỏỳt hổợu cồ õổồỹc chuyóứn tổỡ
sinh vỏỷt naỡy sang
sinh vỏỷt khaùc thọng
qua chuọứi tờch luớy
goỹi laỡ chuọứi thổùc n
(hỗnh 4.4a). Tuy vỏỷy,
con õổồỡng õoù hióỳm
thỏỳy vaỡ maỷng thổùc
n (hỗnh 4.4b) phổùc
taỷp hồn nhổng laỡ
tióu bióứu. Nhióửu sinh vỏỷt trong mọỹt chuọứi hay maỷng luồùi thổùc n coù hỗnh thaỡnh
nón bỏỷc dinh dổồợng. Mọựi bỏỷc dinh dổồợng bao haỡm tỏỳt caớ sinh vỏỷt coù cuỡng bỏỷc thổùc
(a) (b)
Taớo khuó Taớo khuó vaỡ taớo giaùp
ỳu truỡng Cladocera
Nhuyóứn thóứ Ruọỳc
Calanus Caùc loaỡi Tunicates
Copepoda khaùc Calanus
Amphipoda
Haỡm tồ Caù chỗnh
Caù trờch mồùiCaù trờch bióứn bừc
Hỗnh 4.4: So saùnh chuọứi thổùc n (a) vaỡ maỷng lổồùi thổùc n (b) vồùi loaỡi caù
trờch. Caù trờch mồùi chố n Copepoda trong khi caù trờch bióứn bừc coù
nhióửu nguọửn thổùc n phuỷỷ.
Dổồng Trờ Duợng G.T. 2001
102
n (tờnh tổỡ nguọửn nng lổồỹng ban õỏửu laỡ nng lổồỹng mỷt trồỡi). Thuỏỷt ngổợ naỡy coù
nhióửu khoù khn vaỡ trồớ ngaỷi khi sinh vỏỷt coù thóứ n sinh vỏỷt ồớ caùc bỏỷc dinh dổồợng
khaùc nhau vaỡ ồớ mổùc dinh dổồợng coù nhióửu sinh vỏỷt phỏn huớy.

õởnh tờnh ổu thóỳ cuớa tổỡng bỏỷc dinh dổồợng õoù, thổồỡng tờnh trón troỹng
lổồỹng khọ. Vióỷc õo sinh khọỳi õóứ tờnh thaùp dinh dổồợng thổồỡng tuỏn theo
luỏỷt 10%, nhổng cuợng coù trổồỡng hồỹp noù hỗnh thaỡnh mọỹt thaùp ngổồỹc vỗ
sổỷ phaùt trióứn vồùi tọỳc õọỹ nhanh cuớa tổỡng nhoùm sinh vỏỷt naỡo õoù.
-
Thaùp nng lổồỹng vaỡ sổỷc saớn xuỏỳt
: thaùp naỡy bióứu thở nng lổồỹng cuớa tổỡng
bỏỷc dinh dổồợng cuớa quỏửn xaợ, õồn vở tờnh nng lổồỹng laỡ KJ/ha/yr, thaùp
nng lổồỹng bióứu thở doỡng nng lổồỹng lổu chuyóứn. Thaùp naỡy khọng bao
giồỡ õaớo ngổồỹc vỗ luỏỷt baớo toaỡn nng lổồỹng.
d.

Chuọứi thổùc n vaỡ maỷng lổồùi thổùc n
Chuọứi thổùc n mọ taớ sổỷ chuyóứn õọứi nng lổồỹng vaỡ vỏỷt chỏỳt tổỡ vỏỷt saớn xuỏỳt
sồ cỏỳp õóỳn vỏỷt phỏn huớy trong hóỷ sinh thaùi. Hióỳm coù chuọứi naỡo coù trón 5 bỏỷc dinh
dổồợng vỗ sổỷ mỏỳt õi nng lổồỹng qua tổỡng giai õoaỷn. Chuọứi caỡng daỡi caỡng keùm bóửn
vổợng vỗ sổỷ lión kóỳt giổợa caùc mừc xờch dóự bở phaù vồớ. Trong chuọứi thổùc n ngừn hồn,
thổùc n sồ cỏỳp caỡng õổồỹc õọỹng vỏỷt n thổỷc vỏỷt sổớ duỷng vaỡ nhổ thóỳ hióỷu quaớ sổớ
duỷng caỡng cao.
Mọỹt caùch bióứu hióỷn quan hóỷ thổùc n trong thổỷc tóỳ tổỷ nhión trong hỏửu hóỳt tỏỳt
caớ hóỷ thọỳng laỡ maỷng thổùc n. où laỡ mọỹt ma trỏỷn cuớa chuọứi thổùc n bióứu thở doỡng
nng lổồỹng vaỡ thổùc n trong quỏửn xaợ. Trồớ ngaỷi chờnh laỡ maỷng thổùc n khọng thóứ
hióỷn õổồỹc tỏửm quan troỹng cuớa caùc mọỳi lión kóỳt khaùc nhau, mọỹt vaỡi õổồỡng dỏựn
chióỳm 80% trong khỏứu phỏửn vaỡ õổồỡng khaùc chố chióỳm 20%. Sổỷ phổùc taỷp naỡy cuợng
laỡ mọỹt bỏỳt lồỹi khi kóỳt quaớ coù nhióửu chi tióỳt, mọỹt vaỡi cỏỳu phỏửn õổồỹc xaùc õởnh õóỳn
loaỡi vaỡ mọỹt vaỡi cỏỳu phỏửn khaùc xaùc õởnh ồớ mổùc õọỹ nhoùm sinh vỏỷt.
Mọỹt quan õióứm cồ baớn khaùc vóử chổùc nng cuớa chuọứi/maỷng thổùc n laỡ quaù
trỗnh tờch luợy sinh hoỹc (
bioconcentration
) vaỡ phoùng õaỷi sinh hoỹc (

Rổỡng muỡa nhióỷt õồùi 7.5 1600 12.0
Rổỡng xanh ọn õồùi (Taiga) 5.0 1300 6.5
Rổỡng thay laù ọn õồùi 7.0 1200 8.4
Rổỡng phờa bừc 12.0 800 9.6
Rổỡng cỏy gọứ vaỡ buỷi rỏỷm 8.5 700 6.0
Savannah 15.0 900 13.5
ọửng coớ ọn õồùi 9.0 600 5.4
Tundra 8.0 140 1.1
Sa maỷc vaỡ baùn sa maỷc18.0 90 1.6
Sa maỷc, õaù caùt, vaỡ bng 24.0 3 0.07
ỏỳt canh taùc 14.0 650 9.1
TỉNG CĩNG TRN T
145.0 742 110.5
Hóỷ sinh thaùi nổồùc
ỏửm lỏửy 2.0 2000 4.0
Họử vaỡ suọỳi 2.0 250 0.5
Bióứn khồi 332.0 125 41.5
Vuỡng nổồùc trọửi 0.4 500 0.2
Thóửm luỷc õởa 26.6 360 9.6
Baợi coớ bióứn vaỡ san họ 0.6 2500 1.6
Cổớa sọng vaỡ vuỡng nổồùc lồỹ 1.4 1500 2.1
TỉNG CĩNG TRN BIỉN
365.0 163
59.5
Tọứng sinh quyóứn 510 333 170
Âa dảng âäüng váût v
105
Nhán täú quan trng nháút âãø xạc âënh sỉû phán bäú cạc hãû sinh váût chênh trãn
trại âáút l nhiãût âäü l lỉåüng mỉa, nhçn chung vng cọ lỉåüng mỉa v nhiãût âäü cao
s cọ säú lỉåüng v kêch thỉåïc thỉûc váût låïn. Vng vé âäü cao nhiãût âäü l nhán täú quút

Rỉìng mỉa nhiãût âåïi chiãúm cỉï nhiãưu vng åí Nam M, Trung M, Táy v
Trung Phi v mäüt vi nåi åí Madagasca, Âäng Nam Ạ cng våïi nhiãưu âo ri rạc åí
ÁÚn Âäü Dỉång v Thại Bçnh Dỉång. Våïi diãûn têch täøøng cäüng khong 3000 triãûu ha
våïi mäüt tè lãû khong 23% trãn ton thãú giåïi (Bunting, 1988). Dán säú åí nhỉỵng vng
ny chiãúm khong 20% dán thãú giåïi.
Vãư cáúu trục ca rỉìng chia lm nhiãưu táưng, cao nháút khong 40-50 m v låïp
giỉỵa cao khong 30-40 m (hçnh
4.5) tảo nãn mäüt låïp liãn tủc
mu xanh ca lạ hản chãú sỉû
xun tháúu ạnh sạng tỉì trãn
âãún màût âáút. Tỉì âọ hçnh thnh
nãn mäüt tiãøu vng khê háûu áøm
v täúi bãn dỉåïi tạn lạ thêch håüp cho quạ trçnh
phán hy váût cháút. Quạ trçnh phán hy nhanh
chọng gọp pháưn thục âáøy chu trçnh trçnh váût
cháút trong hãû sinh thại âọ.
Sỉû âa dảng loi åí rỉìng nhiãût âåïi khäng
äøn âënh, khäng cọ loi ỉu thãú kãø c âäüng váût v
thỉûc váût, thỉåìng cọ khong 50 loi trong mäüt
hecta, thỉûc ra cọ mäüt säú bạo cạo vãư säú loi thỉûc
váût thay thãú nhau trỉåïc hay sau giỉỵa Âäng Nam
Ạ v Nam M cng nhỉ cạc vng khạc â âỉåüc âiãưu tra. Gentry (1988) ghi nháûn
Hçnh 4.5: Cáúu trục cạc låïp tạn ca rỉìng mỉa nhiãût âåïi
nh 1: Rỉìng mỉa nhiãût âåïi Costa Rica
a daỷng õọỹng vỏỷt vaỡ
107
283 loaỡi cỏy trong mọỹt ha ồớ rổỡng ỏứm Peruvian, 63% sọỳ loaỡi naỡy laỡ cỏy õồn õọỹc vaỡ
sọỳ lổồỹng chố gỏỳp hai lỏửn so vồùi sọỳ loaỡi.
Cỏy rổỡng mổa nhióỷt õồùi coù voớ trồn laùng vaỡ coù laù hỗnh oval lồùn, heỷp vaỡ õốnh
nhoỹn õóứ nổồùc mổa nhanh choùng khọ trổồùc khi hióỷu suỏỳt quang hồỹp giaớm. Nhióửu

mỉa nhiãût âåïi. Loải rỉìng
ny åí nhỉỵng vng cọ giọ
ma nhỉ ÁÚn Âäü, Âäüng
Nam Ạ, Âäng v Táy Phi,
Trung v Nam M,
Caribbean v Bàõc c. Khi
khê háûu tråí nãn khä hån
thç âáút ngho hån nhỉ åí
Nam M, Caribbean v
Nam Phi, rỉìng cáy lạ to
ny cọ thãú hãû nh hån
thay thãú. Tạn rỉìng chè cao
tỉì 3-10 m gäưm nhiãưu loải
cáy v bủi ráûm våïi loải
cáy thêch nghi âiãưu kiãûn
cọ lỉía v nhạnh xồõn
cün lải.
2. Cạc dảng rỉìng vng än âåïi
a. Rỉìng lạ rủng än âåïi.
Hçnh 4.6: Thnh pháưn loi âäüng váût rỉìng nhiãût âåïi Nam M v
Cháu Phi. (a) Capypara v H m ln; (b) chüt nhêm v cheo; (c)
Chüt lang v linh dỉång; (d) culi v vỉåün; (e) trục v tã tã. Ba
nhọm trãn åí cháu phi l bäü cọ gúc, åí Nam M l gáûm nháúm. Tuy
khạc nhau vãư thỉï báûc phán loải nhỉng chụng cọ hçnh dảng v kêch
thỉåïc tỉång tỉû (theo Ehrlich v Roughgarden, 1987).
Âa dảng âäüng váût v
109
Rỉìng än âåïi l loải rỉìng m ngỉåìi dán åí M v Cháu Áu ráút quen thüc.
Rỉìng ny täưn tải åí nhỉỵng vng cọ nhiãût âäü xúng tháúp âãún âọng bàng vo ma
âäng nhỉng khäng dỉåïi -12

,
Columbia Anh
(
theo Krasemann
,
Peter Arnold
)
.
Dổồng Trờ Duợng G.T. 2001
110
nghióỷp thờch hồỹp, loaỷi õỏỳt giaỡu dinh dổồợng õoù coù thóứ õổồỹc duy trỗ vaỡ kờch thờch
nọng nghióỷp phaùt trióứn.
Giọỳng nhổ thổỷc vỏỷt, õọỹng vỏỷt cuợng thờch nghi tọỳt vồùi sổỷ bióỳn õọứi cuớa thồỡi
tióỳt, nhióửu loaỡi õọỹng vỏỷt nguớ suọỳt nhổợng thaùng laỷnh. Chim di cổ vaỡ cọn truỡng õi
vaỡo thồỡi kyỡ ngổỡng sinh saớn, hay nguớ cho qua muỡa õọng nhổ laỡ ồớ giai õoaỷn nhọỹng
(õọi khi ồớ giai õoaỷn trổùng, ỏỳu truỡng hay trổồớng thaỡnh). Khu hóỷ boỡ saùt phuỷ thuọỹc
vaỡo bổùc xaỷ mỷt trồỡi õóứ lỏỳy nhióỷt cuợng ờt õi. ọỹng vỏỷt bao gọửm soùi, meỡo rổỡng, caùo,
gỏỳu vaỡ sổ tổớ nuùi.
b. Rổỡng mổa ọn õồùi (temperature rainforest)
Laỡ nhổợng vuỡng coù lổồỹng mổa haỡng nm cao khoaớng 200-380 cm, thổồỡng kóỳt
hồỹp vồùi sổồng muỡ, muỡa õọng ỏỳm aùp nhổng muỡa heỡ maùt do gỏửn bióứn, vỗ thóỳ rổỡng
thọng phaùt trióứn. Vồùi õióửu kióỷn õoù, rổỡng mổa ọn õồùi xuỏỳt hióỷn ồớ vuỡng bồỡ bióứn tỏy
bừc cuớa Bừc Myợ, ọng Nam Chỏu Uùc vaỡ phờa nam cuớa Nam Myợ.
ỏỳt tổồng õọỳi ngheỡo dinh dổồợng mỷc duỡ chổùa nhióửu chỏỳt hổợu cồ. Cỏy vỏn
sam ổu thóỳ trong vuỡng naỡy ngoaỡi ra coỡn nhióửu loaỡi thổỷc vỏỷt baùm ngoaỡi trón caùc cỏy
to nhổng khọng kyù sinh nhổ róu, õởa y vaỡ dổồng xố. Noù hỗnh thaỡnh mọỹt hóỷ sinh
thaùi phổùc taỷp trón traùi õỏỳt nhổng cuợng laỡ nồi saớn xuỏỳt nhióửu gọứ nón laỡ muỷc tióu
khai thaùc.
3. Sa maỷc (Deserts)
Quỏửn xaợ sinh vỏỷt sọỳng ồớ sa maỷc chởu õổỷng õióửu kióỷn thióỳu nổồùc. Sa maỷc

nàm) v nhiãût âäü cao vo ban ngy. Tuy nhiãn, sa mảc lảnh cng täưn tải v cng
âỉåüc phạt hiãûn åí phêa táy nụi âạ phêa táy Argentina v nhiãưu vng ca Cháu Ạ.
Thiãúu máy che ph, táút c cạc sa mảc âỉåüc chiãúu xả nhanh chọng v âãm âãún tråí
nãn lảnh. Khä càòn âỉåüc phn ạnh bàòng thỉûc váût trãn bãư màût. ÅÍ nhỉỵng sa mảc tháût
nh 3: Sa mảc Sonoran åí Arozona. Thỉûc váût chiãúm ỉu thãú bo gäưm cạc loi Xỉong räưng hçnh trủ
Canegiea
gigantea
, cáy lạ nh
Fouquieria splendens
v Cáy lạ kim
Opuntia sp
(theo Peter Stiling).
Dỉång Trê Dng G.T. 2001
112
sỉû, thỉûc váût chè bao ph êt hån 10% diãûn têch. ÅÍ nhỉỵng sa mảc håi khä nhỉ cáy gai
v mäüt vi âäưng c chiãúm tỉì 10 âãún 33 % diãûn têch. Hiãúm nhỉỵng sa mảc hon ton
l cạt khäng cọ sỉû säúng, nhỉng nhỉỵng nåi âọ cng täưn tải nhỉ sa mảc Atacama åí
miãưn táy Chile, vng ny khäng cọ mỉa.
Ba dảng thỉûc váût thêch nghi åí vng sa mảc l (1) nhỉỵng cáy hng nàm,
chụng chè phạt triãøn khi cọ mỉa; (2) Cáy nhiãưu nỉåïc nhỉ cáy xỉång räưng gai
(
Carnegiea gigantea
) v xỉång räưng trủ xút hiãûn åí phiạ táy nam ca sa mảc, nåi âọ
cọ nỉåïc v (3) sa mảc cáy bủi dảng c (
Fouquieria splendens
) cọ thán ngàõn, nhiãưu
nhạnh, lạ nh cọ thãø rủng trong sút thåìi gian hản hạn kẹo di. Âãø hản chãú bn àn
thỉûc váût, nhiãưu loải cáy cọ gai hồûc l cọ mi thåm ca họa cháút màûc d cáúu trục
sinh l ca thỉûc váût vng sa mảc l êt lạ v gai nhn cọ thãø âãø trạnh máút nỉåïc
Hçnh 4.7: Sỉû phán bäú theo khäng gian thêch håüp våïi âiãưu kiãûn khan hiãúm nỉåïc åí vng sa mảc, sinh váût cọ