Khái quát về địa lý nước Mỹ
Chương 3: Những nền tảng hoạt động
của con người
Khi người châu Âu bắt đầu đặt chân lên mảnh đất mà sau này trở thành Hoa Kỳ thì
nơi đây mới chỉ có một số lượng rất khiêm tốn dân địa phương sinh sống, tổng
cộng khoảng 800.000 người được tổ chức thành những bộ lạc phân tán.
Nền văn hóa của người Mỹ bản địa có sự đa dạng rất lớn. Chỉ riêng dọc bờ biển
California đã có hàng trăm thứ phương ngữ được sử dụng. Người Pueblo, hiện nay
vẫn còn sinh sống tại bang New Mexico, có lẽ bị ảnh hưởng khá nhiều về mặt văn
hóa của người Aztecs phương nam, họ sống trong những thị trấn được xây dựng
kiên cố và có những hệ thống thủy lợi tốt. Người Piutes sống trong Lòng chảo
Great lại có những căn nhà hết sức tạm bợ và ham thích cuộc sống bán du mục,
dựa vào việc hái lượm những loại rau quả có sẵn trong tự nhiên. Người Inuit, hay
Eskimos, tồn tại ngay trước thời kỳ xâm nhập của người châu Âu, lại có mối liên
hệ mật thiết về văn hóa với người Inuits ở Greenland và Sibêri.
Mặc dù đôi khi người Mỹ bản địa cũng là một rào cản đối với sự mở rộng vùng
định cư của dân châu Âu, nhưng nhìn chung, những ảnh hưởng của họ rất nhỏ bé.
Nhiều người đã chết vì các bệnh truyền nhiễm được du nhập vào như bệnh đậu
mùa và bệnh sởi trước khi họ thực sự có những liên hệ trực tiếp với người Âu.
Người Mỹ bản địa đã có đóng góp không nhỏ đối với những người Âu mới đặt
chân đến vùng đất này, đặc biệt trong những thập kỷ đầu tiên. Nhưng họ lại
thường bị tiêu diệt hay dồn ép vào các khu đất dành riêng ở miền Tây. Khi phạm
vi cư trú của người Âu tiến dần sang phía Tây, người Mỹ bản địa và vùng cư trú
dành riêng cho họ cũng di chuyển theo.
Các hình mẫu định cư
Khái quát về địa lý nước Mỹ
Mặc dù không thể đưa ra một con số chính xác về số người đã đến Hoa Kỳ từ châu
Âu hay, với mức độ ít hơn, từ châu Phi, song một ước tính hợp lý đã cho thấy có
khoảng 60 triệu người.
Những người đầu tiên nhập cư đến đây chủ yếu đến từ Tây Bắc Âu. Theo kết quả
của cuộc điều tra dân số đầu tiên được tiến hành ở Mỹ năm 1790, hơn hai phần ba

Phi đến Lòng chảo Caribê, bờ biển đông bắc của Nam Mỹ và đông nam nước Mỹ.
Đứng sau cuộc di dân ở châu Âu, có lẽ đây là sự di chuyển với khoảng cách lớn
hàng thứ hai trong lịch sử nhân loại. Có khoảng 20 triệu người đã rời khỏi châu
Phi. Nhiều người cho rằng chưa đến 500.000 người da đen đã đến Hoa Kỳ. Đa số
có lẽ đến từ vùng Caribê chứ không phải trực tiếp từ châu Phi. Cuộc tổng điều tra
dân số năm 1790 cho thấy 20% dân số nước Mỹ có nguồn gốc châu Phi. Kể từ thời
điểm đó, hầu như không có sự nhập cư của người châu Phi, và tỷ lệ người da đen
trong dân số Mỹ đã giảm đi.
Hoa Kỳ đã thông qua đạo luật quan trọng đầu tiên của nước này nhằm hạn chế số
lượng người nhập cư vào những năm 1920. Sự kiện này, cùng với cuộc Đại suy
thoái những năm 1930 và Chiến tranh Thế giới thứ hai trong những năm 1940 đã
làm cho lượng người di cư giảm xuống chỉ còn bằng một phần nhỏ so với mức cao
nhất hàng năm vào năm 1913. Từ năm 1945, số lượng người di cư lại tăng lên đôi
chút. Những đạo luật về nhập cư tự do hơn nhiều đã ra đời trong thập kỷ những
năm 1960. Vào cuối những năm 1980, Mexico, Philipines và Tây ấn đã cung cấp
khối lượng dân nhập cư lớn nhất tới Hoa Kỳ. Ngày nay, bình quân hằng năm Hoa
Kỳ đón nhận khoảng 700.000 người nhập cư hợp pháp. Mỗi năm cũng có khoảng
275.000 người nhập cư bất hợp pháp vào đất nước này.
Khái quát về địa lý nước Mỹ
Những khu định cư đầu tiên của dân nhập cư thường nhỏ, tập trung ở ven biển và
hướng về châu Âu nhiều hơn là hướng tới vùng đất đã thu hút họ đến. Khi bị đẩy
ra xa dần đại dương một cách miễn cưỡng, các khu định cư vẫn đi theo các đường
nước, bởi chúng là những tuyến vận chuyển thương mại tới các vùng ven biển và
là một mắt xích quan trọng nối với châu Âu. Vì thế, người Anh đã định cư trên các
vùng bờ biển gồ ghề thuộc Vịnh Chesapeake và các phụ lưu của nó, họ cũng định
cư rải theo một tuyến mỏng hơn dọc theo vùng bờ biển không mấy bằng phẳng
của bang New England. Người Hà Lan di chuyển lên sông Hudson từ New
Amsterdam (New York), người Pháp cũng từng bước hình thành các khu định cư
dọc hai bờ phía thượng nguồn sông St. Lawrence.
Trong suốt 150 năm đầu tiên kể từ hoạt động định cư vĩnh viễn của người Âu

cung bao gồm một loạt các thành phố Boston (Massachusetts), Chicago (Illinois),
St. Louis (Missouri) và thủ đô Washington: 7 trong số 12 bang có dân số cao nhất
nước Mỹ tập trung ở đây. Đây là khu vực phát triển sớm nhất và trong suốt một
thời gian dài là vùng có ưu thế về phát triển kinh tế. Những tuyến giao thông tự
nhiên tuyệt vời, nhiều hải cảng lý tưởng dọc theo bờ Đại Tây Dương được bổ sung
bằng một hệ thống giao thông dày đặc. Một số vùng đất nông nghiệp màu mỡ nhất
của đất nước cộng với những vùng khoáng sản giàu có tập trung trong khu vực
này hoặc kề cận đó.
Bao quanh rìa phía tây và nam của khu vực trọng điểm, mở theo hướng tây đến
các phần phía đông của Great Plains là khu vực dân cư thứ hai. Phần lớn những
vùng đất đai thuận lợi nhất cho phát triển nông nghiệp của nước Mỹ nằm trong
khu vực này và đại bộ phận đất đai nông nghiệp đầy tiềm năng đó cũng đã được
khai thác. Hầu hết diện tích nơi đây đều có dân cư sinh sống, mặc dù mật độ nói
Khái quát về địa lý nước Mỹ
chung là thấp hơn nhiều so với mật độ ở khu vực trọng điểm. Các thành phố chiếm
địa bàn rộng hơn và phân bổ đều hơn, chúng cũng là những trung tâm dịch vụ và
sản xuất chính của khu vực.
Cuối cùng, một khu vực dân cư ngoại vi nằm trên phần đất tính từ trung tâm Great
Plains sang phía tây. Một mô hình tăng trưởng dân số và kinh tế tại những vị trí có
tiềm năng đặc biệt, trong một khu vực bị hạn chế về mặt khác, vẫn tiếp tục giữ vị
trí thống trị. Mặc dù hiện nay một số nơi đã có mật độ dân cư rất đông đúc - đặc
biệt là vùng Vịnh San Francisco thuộc bang California, Lòng chảo Los Angeles,
vùng đất thấp Puget Sound thuộc bang Washington - hầu hết phần đất còn lại có
mật độ dân cư thưa thớt.
Lịch sử di dời của Hoa Kỳ có thể chia thành ba thời kỳ. Thời kỳ đầu là sự dịch
chuyển từ đông sang tây, tiếp sau là từ nông thôn ra thành thị, và cuối cùng, thời
kỳ hiện nay, khi mà sự di chuyển có khoảng cách lớn nhất là sự di chuyển giữa các
vùng siêu đô thị. Nếu như dân số của đất nước đã dịch chuyển sang phía tây qua
từng thập kỷ, thì quá trình đô thị hóa cũng diễn ra đều đặn tương tự như vậy. Nếu
như vào năm 1790 chỉ có khoảng 10% dân số có thể được định nghĩa một cách

hình thành các chùm thành phố. Nhóm các đô thị lớn khởi đầu từ Boston
(Massachusetts) tới thủ đô Washington, dọc theo bờ biển đông bắc Hoa Kỳ chính
là một ví dụ rõ ràng nhất. Một quần thể đô thị khác - phân tán hơn và gồm các
thành phố trung tâm nhỏ hơn - được thấy ở bờ phía nam của Great Lakes.
Milwaukee (Wisconsin) và Chicago (Illinois) xác định khu vực này tại phía tây,
còn về phía đông là Buffalo (New York) và Pittsburgh (Pennsylvania). Nhiều nhà
quan sát còn cho rằng, vùng nam California, từ San Diego tới San Francisco, với
Khái quát về địa lý nước Mỹ
tư cách là một tập hợp khác của các vùng đô thị, sẽ được sáp nhập vào cuối thế kỷ
XX, cũng giống như phần lớn vùng ven biển phía đông và trung tâm Florida.
Hầu hết các khu đô thị lớn đã phát triển đều là nơi có các mạng lưới giao thông nối
liền với nhau. Tương đối phổ biến là sự phối kết hợp giữa cả đường bộ và đường
thuỷ. Một số trung tâm đô thị nằm trên các vùng bờ biển hoặc cửa sông lớn. Một
số khác nằm trên các đường thủy tự nhiên. Cũng có những đô thị có đường thủy
nhân tạo là các kênh đào hoặc các con sông tự nhiên đã bị điều chỉnh dòng chảy.
Đương nhiên còn có nhiều nhân tố khác phải tính đến: chất lượng vùng đất cảng,
sự gần với các phương tiện giao thông thay thế, vấn đề an ninh và thậm chí là tính
lành mạnh của môi trường địa phương. Tuy nhiên, tại những nơi người và hàng
hóa phải chuyển từ một loại hình phương tiện giao thông này sang một loại hình
phương tiện giao thông khác, những hoạt động như chế biến, trao đổi, chế tạo,
đóng gói lại, bán và mua hàng hoá, lại có cơ hội phát triển.
Có một số trường hợp ngoại lệ trong định hướng tới mặt nước như Atlanta
(Georgia), Denver (Colorado) và Dallas-Ft.Worth (Texas). Tuy nhiên, những
thành phố này đã sớm nằm trên một số tuyến giao thông thuộc một loại nào đó.
Thành phố Atlanta nằm ở mũi phía nam của dãy Appalachia đã trở thành trung
tâm chính trong đất liền của vận tải đường sắt ở miền Nam trong những năm 1860.
Các hình mẫu của văn hóa khu vực
Một số người cho rằng một trong số các sức mạnh to lớn của Hoa Kỳ nằm ở chỗ
đây là đất nước rộng nhất và có số dân đông nhất được gắn bó chặt chẽ cả về mặt
địa lý và xã hội bởi một ngôn ngữ chung. Tuy nhiên, hầu hết các khu vực được

Khái quát về địa lý nước Mỹ
Hoa Kỳ cũng là nơi sản sinh ra những dòng đạo năng động. Nhiều giáo phái như
Tân giáo (Episcopalians) tách ra từ giáo phái Anh (English Anglican) vào cuối
thời kỳ Cách mạng Mỹ cuối những năm 1700. Giáo phái Trưởng lão
(Presbyterianism) của Hoa Kỳ được chia thành nhiều dòng đạo nhỏ hơn, kết quả
của sự phân tách sau Nội chiến.
Một cách giải thích khác là tính sáng tạo của tôn giáo Mỹ. Các cá nhân thiết lập
nên những giáo phái của riêng mình - hoặc những giáo đoàn hay các nhóm giáo
dân từ bỏ giáo phái này để hình thành nên một giáo phái mới - do sự bất đồng đối
với những vấn đề như việc giải thích theo kinh thánh hay sự điều hành của nhà
thờ.
Một giáo phái có gốc gác từ Mỹ là giáo phái Chúa Cứu thế của các vị thánh hiện
đại, thường được biết đến với tên gọi giáo phái Mormon. Được thiết lập tại phía
bắc New York vào giữa thế kỷ XIX, giáo phái này được các tín đồ của nó mang
theo về phía tây với hy vọng tìm kiếm một vùng đất biệt lập để định cư và theo
đuổi những đức tin của họ. Cuối cùng, họ đã chọn Utah. Ngày nay, phần lớn cư
dân ở Utah là người theo đạo Mormon.
Những người theo giáo phái Rửa tội (Baptist) ở phía nam là một sự kết hợp đáng
chú ý của một số cách giải thích trên đây. Đạo Rửa tội được những người châu Âu
du nhập vào Mỹ, với tư cách là một giáo phái không chính thức, tìm kiếm quyền
tự do trong sự thờ cúng. Trong khoảng phần ba cuối của thế kỷ XIX, giáo phái này
gần như là sự thể hiện bằng tôn giáo của nền văn hóa miền Nam và trở thành giáo
phái có vị trí thống trị trong khu vực. Một trong những biện pháp để xác định một
cộng đồng là thuộc về nền văn hóa miền Nam chắc chắn phải là trong cộng đồng
đó phải có ít nhất một nhà thờ của giáo phái Rửa tội phương Nam.