Tổng hợp vấn

đề từ PRA

Vấn đề u

tiên
Mối quan
tâm chung

Hệ thống các

nguyên nhân của

vấn đề

Kế hoạch dự

án định hớng

theo mục tiêu

Bình bầu đa phơng lựa
chọn vấn đề

Phân tích nguyên nhân của vấn
đề: SWOT, 5 Whys, 2 trờng,
Xơng cá, Cây vấn đề

Các sơ

tin cùng với cộng đồng địa phơng để đi đến một tầm nhìn chung, mục đích của dự án
v xây dựng một kế hoạch chiến lợc. Thực tiễn phát triển lâm nghiệp xã hội đã cho
thấy rằng sự tham gia của các cộng đồng l điều kiện then chốt để mang lại các giải
pháp tốt nhất.

41
Để đạt đợc các yêu cầu đó, kế hoạch chiến lợc của dự án phải:
Đặt căn bản trên một tầm nhìn chung, đợc các bên liên quan cam kết thực hiện,
Dựa trên sự phân tích rõ rng v nhất quán các vấn đề v cơ hội của cộng đồng,
Định hớng bởi một mục đích rõ rng.
Có những mục tiêu cụ thể, đo đợc, khả thi, đáp ứng các nhu cầu đợc xác định
của cộng đồng trong phạm vi thời gian cho phép.
11 Giai đoạn phân tích
Phơng pháp khung logic khởi đầu bằng việc phân tích tình hình hiện tại v triển
khai mục tiêu cho những nhu cầu thực tế vừa đợc phát hiện. Giai đoạn phân tích l giai
đoạn cốt yếu nhất v khó nhất trong phơng pháp ZOPP. Giai đoạn ny gồm 4 bớc:
phân tích thnh viên, phân tích vấn đề, phân tích mục tiêu v phân tích lựa chọn mục
đích, đầu ra dự án.
11.1 Phân tích thnh viên, các bên liên quan
Phân tích thnh viên sẽ giúp cho việc xác định rõ v thu hút sự quan tâm của cá
nhân, tổ chức, các nhóm liên quan vo vấn đề của dự án; đồng thời xác định các mối
quan tâm v kỳ vọng của họ.
Nội dung phân tích thnh viên v các bên liên quan bao gồm:
Xác định đợc ton bộ các cá nhân v các tổ chức, các nhóm liên quan hoặc có ảnh
hởng trong tiến trình dự án.
Phân tích các đặc điểm chính của các thnh viên về chức năng, nhiệm vụ; các điểm
mạnh, điểm yếu, các cơ hội v tiềm năng của họ.
Xác định mối quan hệ giữa các bên bao gồm: hợp tác, cạnh tranh, mâu thuẫn, xung
đột,
Xác định khả năng đóng góp của các bên liên quan v lợi ích m họ thu đợc từ dự


Một số công cụ trong bảng 5.1. đợc giới thiệu chi tiết sau đây Khuyến NL
huyện

Lâm trờng
Cộng đồng
Tầm
quan
trọng

Bảng 3.2: Ma trận quan hệ các bên liên quan
Mối quan hệ Cộng
đồng
Chính
quyền cơ
sở
Khuyến
NL
Dân c
bên
ngoi
Dịch vụ
NN t
nhân

Cộng đồng
x Quản lý Hợp tác Mâu
thuẫn
Cạnh
tranh

Chúnh quyền cơ
sở
x Hợp tác
Khuyến NL
x
Dân c bên
ngoi
x
Dịch vụ NLN t

11.2 Phân tích vấn đề
Vấn đề (Problem) đợc định nghĩa l một yếu tố giới hạn hay một tình huống lm
cản trở việc thực hiện một mục tiêu phát triển. Nó l xuất phát điểm để xác định các
hnh động thích hợp m dự án mong muốn góp phần giải quyết.
11.2.1 Tổng hợp các vấn đề v lựa chọn u tiên
Vấn đề quan trọng nhất l các bên liên quan cùng với cộng đồng thảo luận để lựa
chọn vấn đề cần giải quyết, v vấn đề ny có khả năng đợc thực thi trong một dự án
LNXH, đây l tiền đề cho việc lập kế hoạch của dự án.
Trong giai đoạn ny, cần tổ chức phân tích các thông tin từ đánh giá nông thôn
(PRA), các quan sát thực tế, thảo luận ở các nhóm v thống nhất các yếu tố quan trọng
sau:
Xác định, thẩm định nhu cầu thực tế của cộng đồng
Xác định, thẩm định các mối quan tâm chung
Lựa chọn vấn đề từ cộng đồng
Bớc đầu suy nghỉ về giải pháp cho vấn đề đó
Thẩm định nguồn lực có thể có để giải quyết vấn đề trên. 45
Việc xác định các vấn đề, mục đích của một dự án lm thnh kết quả của quá trình
xác định dự án. Dù các dự án lâm nghiệp xã hội m chúng ta quan tâm thờng đợc thực
hiện ở tầm mức vi mô, quy mô nhỏ v thời gian giới hạn; tuy vậy chúng phải mang tính
'chiến lợc' nghĩa l phải đợc đặt trên quan điểm hệ thống, trên một tầm nhìn di hạn v
nhắm tới việc quản lý v phát triển bền vững các nguồn lực của cộng đồng, đặc biệt l ti
nguyên rừng.

Việc xác định vấn đề thờng đòi hỏi sự kết hợp giữa các phơng pháp đánh giá có

4

46
11.2.2 Xây dựng một mối quan tâm chung
Mỗi dự án lâm nghiệp xã hội đều có nhiều nhóm liên quan khác nhau v do
đó việc xây dựng một mối quan tâm chung bao gồm những mục đích tổng quát
m các bên liên quan khác nhau đều muốn phấn đấu để đạt tới sẽ l một công
việc quan trọng. Sự chia sẻ trong quá trình xây dựng tầm nhìn chung ny tạo
một nền tảng vững chắc cho sự cam kết hnh động vì mục đích chung đó.
Xây dựng một mối quan tâm chung l một hoạt động tập thể trớc khi lập kế hoạch
hnh động, nhằm đạt đợc sự nhất trí về một viễn cảnh kinh tế, xã hội v môi trờng
giữa các nhóm liên quan. Trong bối cảnh của các dự án lâm nghiệp xã hội, nó phản ánh
lý tởng, nguyện vọng, hệ thống giá trị v các nguyên tắc m các nhóm liên quan cùng
nhất trí phấn đấu để thực hiện.
Sự cần thiết của để xây dựng một mối quan tâm chung giữa các bên liên quan:
Giúp các nhóm liên quan có
cơ hội phản ánh nguyện vọng
của họ,
Tạo một không khí phấn khởi
trong quá trình lập kế hoạch,
Lm sáng tỏ các giá trị cơ bản
của cộng đồng v các nguyên
tắc cơ bản dựa trên hệ thống
giá trị đó.
Tính đại diện của các thnh viên
tham gia v việc xúc tác quá trình
thảo luận trong các cuộc họp đi đến
một quan tâm chung của cộng đồng l
những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt. Ngời lm nhiệm vụ thúc đẩy phải khuyến
khích các nhóm quan tâm thực hiện việc động não để nói lên nguyện vọng của họ về

khác đã liệt kê. Sơ đồ nhánh
đợc cấu trúc bằng cách sắp
xếp các vấn đề theo thứ bậc
dựa trên mối quan hệ
nguyên nhân - hậu quả:

Hình 3.3: Phân tích SWOT
Nếu vấn đề ny l
nguyên nhân của vấn
đề xuất phát, thì đặt
nó phía dới vấn đề
xuất phát.
Nếu vấn đề ny l hậu quả của vấn đề xuất phát thì đặt nó ở trên
Nếu nó không phải l nguyên nhân cũng không phải l hậu quả, thì đặt nó ở
cùng một cấp độ.
48
2.
Phân tích vấn
đ
(ti
2.
Phân tích vấn đề
(tiếp)
ề
ếp)
Thiệt hại đa dạng
sinh học
Thiệt hại đa dạng
sinh học
Suy giảm diện tích
11.3 Phân tích mục tiêu
Phân tích mục tiêu l miêu tả trạng thái trong tơng lai v các kết quả sẽ đạt đợc
khi các vấn đề đợc giải quyết. Đồng thời xác định các cải tiến đáng kể nhất
Sơ đồ nêu vấn đề đợc chuyển thnh sơ đồ mục tiêu bằng cách trình by các vấn đề
theo dạng mục tiêu. Sơ đồ mục tiêu cũng có thể đợc xem nh sơ đồ mục đích - phơng
tiện. Phần trên của sơ đồ l mục đích mong muốn v các cấp hơn l phơng tiện để đạt
đợc mục đích đó.
Cây mục tiêu đợc thiết lập trên cơ sở cây vấn đề v đi qua các bớc:
Trình by ton bộ các vấn đề không thuận lợi thnh các điều kiện thuận lợi
Kiểm tra mối quan hệ đầu cuối kiểu phơng tiện v mục đích
Xem xét lại lời phát biểu.
Có thể bổ sung hoặc xoá bỏ một số mục tiêu. 49


Giao rừng, quản lý rừng
dựa vocộngđồng
Kết quả
Kết quả
Giải pháp
Phân tích
tình huống
Cây Mục tiêu
Cây Mục tiêu
Giải pháp

Sơ đồ 3.5: Sơ đồ cây mục tiêu
11.4 Phân tích xác định mục đích v đầu ra
Phân tích lựa chọn bao gồm việc nhóm các mục đích v xem xét tính khả thi của
các can thiệp khác nhau. Mục đích chính sẽ trở thnh mục tiêu tổng thể v các mục đích
thấp hơn sẽ l các mục tiêu cụ thể của dự án v các mục đích ở các cấp độ thấp hơn nữa
sẽ trở thnh đầu ra/kết quả mong đợi v các hoạt động. Bớc cuối cùng của giai đoạn
phân tích l lựa chọn một chiến lợc để đạt đợc kết quả mong đợi. Ngoi việc xem xét
tính logic, phân tích chiến lợc cũng xem xét tính khả thi của các can thiệp khác nhau.
Điều ny có nghĩa một khi chiến
lợc đã đợc lựa chọn thì mục tiêu
của dự án v mục tiêu tổng thể sẽ
đợc hòan thnh.
Khi phân tích lựa chọn mục
đích, mục tiêu, kết quả cần căn cứ
vo quy mô, phạm vi của dự án để
loại bỏ những hoạt động vợt ra
ngoi "tầm kiểm soát " v cần biết
rõ giải pháp để đạt đợc các mục
tiêu. Tiếp theo ví dụ trên, có đợc