TẮC TĨNH MẠCH TRUNG TÂM
VÕNG MẠC

1. Đại cương.
Tắc tĩnh mạch võng mạc là sự ngưng trệ tuần hoàn trở về, xảy ra ở thân tĩnh mạch,
ngay đĩa thị sau lá sàng hoặc tắc nhánh tĩnh mạch – thường gặp sau chỗ bắt chéo
động tĩnh mạch. Bệnh không cấp tính và đỡ bi đát hơn tắc động mạch trung tâm
võng mạc nhưng hay gặp hơn và dễ tái phát.
Bệnh thường xảy ra vào nửa sau của cuộc đời (90% gặp ở người trên 50 tuổi).
Tiên lượng lâu dài xấu do những biến chứng ở mắt.
2. Triệu chứng.
2.1. Dấu hiệu cơ năng.
+ Giảm thị lực, không đau nhức, thường ở một mắt.
+ Cảm giác như sương mù hoặc có ám điểm trung tâm.
2.2. Khám đáy mắt.
+ Giãn tĩnh mạch: Hệ tĩnh mạch giãn to, ngoằn ngoèo.
+ Xuất huyết toả lan khắp võng mạc.
+ Phù gai thị và võng mạc: Gai thị phù nề, giãn tĩnh mạch trước gai. Võng mạc
phù chủ yếu ở cực sau, màu xám mờ.
+ Xuất tiết mềm: Là những nốt dạng bông màu trắng, bờ không rõ, nằm nông
trong lớp sợi thần kinh, do hoại tử sợi trục cùng các sản phẩm ở bào tương tích tụ
lại, tập trung quanh đĩa thị.
3. Bệnh căn.
- Xơ cứng động mạch: Là nguyên nhân chủ yếu của tắc tĩnh mạch trung tâm võng
mạc (90%). Vì thế cần chú trọng phát hiện và điều trị những yếu tố tim mạch gây
nguy cơ cho mắt.
- Những bệnh làm biến đổi thành phần huyết tương: Bệnh bạch cầu, tăng hồng
cầu, tăng lipid máu, thiếu antithrombin II, thiếu protein C hoặc S…
- Những bệnh gây biến đổi thành mạch: Sarcoidose, bệnh Behcet, bệnh Eales…
- Những bệnh gây biến đổi lưu lượng máu: Bệnh tim mạch, rò động mạch cảnh –
xoang hang, bệnh mắt do tuyến giáp, khối u, áp xe ở hốc mắt…

- Đáy mắt: Tĩnh mạch giãn ít, không đều và ngoằn ngoèo, xuất huyết võng mạc rất
nhiều, dưới nhiều hình dạng khác nhau hình chấm, ngọn nến, thành đám lớn. Có
trên 10 vết xuất tiết dạng bông tuỳ mức độ của thiếu máu cục bộ, hình tròn, bầu
dục, hoặc thành đám lớn, trắng như bông, là biểu hiện chủ yếu của thiếu máu cục
bộ trên lâm sàng. Động mạch thu hẹp và không đều, đĩa thị phù nhẹ, có thể có teo
gai sớm.
- Hình ảnh chụp mạch huỳnh quang.
Thì tay – võng mạc: Kéo dài trên 12 giây, kèm theo chậm ngấm thuốc động mạch.
Thì đầy thuốc tĩnh mạch: Kéo dài đến 30 – 40 giây.
Vùng võng mạc thiếu tưới máu biểu hiện dưới dạng những vùng màu đen, không
có huỳnh quang trong lòng mao mạch, các tiểu động mạch biến mất, mao mạch
hoàng điểm không được cấp máu. Thuốc huỳnh quang chỉ đến được các thân mạch
máu lớn và có thể có hình ảnh “cây chết”. Khuyếch tán huỳnh quang qua thành
tĩnh mạch ở những thì muộn và những vùng che khuất huỳnh quang do xuất huyết
võng mạc.
4.1.3. Hình thái hỗn hợp.
Là hình thái hỗn hợp của hình thái phù và hình thái thiếu máu.
- Thị lực giảm nhiều hay ít tùy theo mức độ tổn thương của cung mao mạch hoàng
điểm.
- Thị trường có ám điểm trung tâm tương đối hoặc tuyệt đối.
- Đáy mắt: Tĩnh mạch giãn và ngoằn ngoèo, xuất huyết võng mạc nhiều hình thái,
có từ 6 – 10 vết xuất tiết dạng bông, phù võng mạc và có thể có phù đĩa thị nhẹ
hoặc nặng trong 50% trường hợp.
- Hình ảnh chụp mạch huỳnh quang: Thời gian tuần hoàn võng mạc kéo dài, mao
mạch giãn để cho thuốc huỳnh quang khuyếch tán qua thành mao mạch xen kẽ với
những vùng võng mạc thiếu tưới máu.
4.1.4. Hình thái lành tính ở người trẻ.
Là hình thái phù giảm nhẹ, thường gặp ở người trẻ < 40 tuổi.
- Thị lực giảm ít.
- Thị trường bình thường hoặc điểm mù rộng ra.

độ dòng chảy của động mạch trung tâm võng mạc.
5.3. Xét nghiệm (chủ yếu để tìm nguyên nhân).
- Công thức máu: Hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hematocrit, máu lắng tăng.
- Sinh hoá máu: Cholesterol, Triglycerid, a 2 Globulin huyết thanh, Glucose,
Fibrinogen tăng.
6. Tiến triển, biến chứng và tiên lượng.
6.1. Tiến triển và biến chứng.
* Hình thái phù:
Thường tiến triển tốt hoặc có thể xấu đi khi chuyển sang hình thái thiếu máu, hoặc
do phù hoàng điểm mãn tính dẫn đến phù hoàng điểm dạng nang biểu hiện bằng
sự tăng huỳnh quang hình cánh hoa ở thì muộn của chụp mạch huỳnh quang, có
thể tiến triển thành lỗ lớp hoàng điểm và gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn.
* Hình thái thiếu máu:
Tiến triển thường nặng và có nhiều biến chứng trầm trọng, biến chứng quan trọng
nhất là phát triển tân mạch võng mạc, tân mạch trước võng mạc, trước đĩa thị, tân
mạch này có thể vỡ gây biến chứng xuất huyết dịch kính. Tân mạch mống mắt và
góc tiền phòng dẫn đến glôcôm tân mạch là biến chứng đáng sợ nhất. Các biến
chứng khác gồm thoái hoá hoàng điểm, teo thị thần kinh, bệnh võng mạc tăng sinh
và teo nhãn cầu.
* Hình thái hỗn hợp:
Tiến triển không trầm trọng như hình thái thiếu máu, có thể có những biến chứng
của cả hình thái phù và hình thái thiếu máu, nhưng biến chứng Glôcôm tân mạch
hiếm xảy ra hơn.
* Hình thái lành tính ở người trẻ:
Tiến triển thường tốt, có thể vì không có thiếu máu võng mạc và những mạch máu
có khả năng chịu đựng tốt hơn ở người già.
6.2. Tiên lượng.
Tiên lượng của tắc tĩnh mạch võng mạc tuỳ thuộc vào hình thái lâm sàng, tổn
thương hoàng điểm, mức độ phạm vi mất cấp máu mao mạch, và nguy cơ chuyển
từ hình thái phù, hình thái hỗn hợp sang hình thái thiếu máu cùng những biến

* Chỉ định:
- Hình thái thiếu máu: Điều trị quang đông bằng Laser argon hoặc diode tất cả
những vùng võng mạc thiếu tưới máu.
- Khi đã có biến chứng tân mạch võng mạc thì quang đông toàn võng mạc (trừ cực
sau).
- Với hình thái phù: Điều trị nội khoa và định kỳ theo một tháng một lần, chỉ
quang đông trong trường hợp xuất tiết võng mạc hình vòng (xuất tiết cứng), nguy
cơ bong biểu mô thần kinh do thanh dịch.
- Với phù hoàng điểm: Chỉ định quang đông Laser trong trường hợp tắc tĩnh mạch
võng mạc trên 6 tháng, thị lực không tăng hoặc giảm kèm phù hoàng điểm tăng
lên.
7.3. Điều trị khác.
- Xuất huyết dịch kính: Nếu không tự tiêu được thì làm phẫu thuật cắt dịch kính,
nếu các môi trường trong suốt bị đục, không thể làm quang đông được thì làm lạnh
đông diện rộng củng mạc.
- Với Glôcôm tân mạch: Phẫu thuật lỗ rò hoặc lạnh đông, điện đông kết hợp điều
trị nội khoa, đôi khi phải cắt bỏ nhãn cầu nếu đau nhức kéo dài.
Liệu pháp oxy cao áp kết hợp với phóng bế thần kinh giao cảm, để điều trị phù
hoàng điểm do tắc tĩnh mạch võng mạc: Các tác giả cho rằng, liệu pháp này gây co
mạch, làm giảm tính thấm thành mạch, vì vậy có thể làm giảm phù hoàng điểm và
hồi phục chức năng thị giác.