Chế độ ăn trong phòng ngừa và
điều trị bệnh tiểu đường

Tiểu đường là một bệnh mạn tính, có tác động của yếu tố di truyền, do hậu quả của
sự thiếu hụt Insulin (một loại hóc môn do tụy hay còn gọi là lá mía của người tiết
ra). Bệnh được đặc trưng bởi tình trạng tăng đường ở trong máu và các rối loạn
chuyển hóa khác.
Tiểu đường là một bệnh mạn tính, có tác động của yếu tố di truyền, do hậu quả của
sự thiếu hụt Insulin (một loại hóc môn do tụy hay còn gọi là lá mía của người tiết
ra). Bệnh được đặc trưng bởi tình trạng tăng đường ở trong máu và các rối loạn
chuyển hóa khác.

Từ xa xưa, các thầy thuốc đã ghi nhận sự xuất hiện của bệnh tiểu đường. Đặc biệt,
trong vài thập niên gần đây, số người mắc bệnh tiểu đường trên thế giới gia tăng
với tốc độ rất nhanh chóng, do vậy hiện nay tiểu đường được xem như là một đại
dịch của toàn cầu.
Tại Mỹ, năm 1993 có khoảng 7,8 triệu người được chẩn đoán là bệnh tiểu đường,
chiếm tỷ lệ 3,1% tăng gấp 5 lần so với năm 1958; trong đó có đến 90-95% người
thuộc tiểu đường típ 2 (là loại tiểu đường xuất hiện ở tuổi trung niên hay lớn hơn).
Theo Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) năm 2000 số người mắc bệnh tiểu đường
trên thế giới là 177 triệu, dự tính đến năm 2025 con số này sẽ là 300 triệu.

Riêng tại Việt Nam, năm 1991 tỉ lệ người mắc bệnh ở Hà Nội là 1,1%; ở Huế
0,96%; ở TP. HCM 2,3%. Năm 2002, tỉ lệ bệnh tiểu đường trên toàn quốc là 2,7%;
riêng tại các thành phố tỉ lệ mắc là 4,4% trong khi ở các khu vực khác dao động từ
2,1 - 2,7%.

1. Nguyên nhân nào gây ra bệnh tiểu đường?
Hiện nay chưa rõ nguyên nhân chính xác gây ra bệnh tiểu đường. Tuy nhiên,
người ta ghi nhận có yếu tố di truyền hoặc gia đình (tức là khi gia đình có người bị
tiểu đường thì những người còn lại có nguy cơ dễ bị bệnh tiểu đường hơn). Yếu tố

5. Làm sao để phát hiện sớm bệnh tiểu đường?
· Cần có hiểu biết về bệnh tiểu đường. Nên đi khám và làm xét nghiệm đường
huyết đối với những người trên 45 tuổi. Nếu kết quả bình thường thì nên kiểm tra
mỗi 3 năm.

· Các đối tượng sau nên xét nghiệm đường huyết ở tuổi trên 30 và mỗi năm 1 lần:
- Trong gia đình có người thân bị tiểu đường (cha, mẹ, anh chị em ruột)
- Mập phì
- Ít hoạt động thể lực
- Đã được chẩn đoán là rối loạn đường huyết lúc đói hay rối loạn dung nạp đường
- Cao huyết áp
- Rối loạn mỡ trong máu.

· Trẻ béo phì từ 10 tuổi trở lên hoặc lúc bắt đầu dậy thì cần kiểm tra đường máu
mỗi 2 năm 1 lần nếu có kèm theo một trong các yếu tố sau:
- Trong gia đình có người thân bị tiểu đường (cha, mẹ, anh chị em ruột)
- Sạm da vùng cổ, vùng nếp gấp da
- Tăng huyếp áp
- Rối loạn mỡ trong máu.

6. Điều trị tiểu đường như thế nào?
· Để điều trị tiểu đường hiệu quả cần có sự đóng góp của nhiều chuyên khoa:
- Bác sĩ nội khoa, nội tiết
- Chuyên gia về dinh dưỡng
- Điều dưỡng: chăm sóc trong bệnh viện và hướng dẫn việc chăm sóc tại nhà
- Nhân viên y tế khác: bác sĩ vật lý trị liệu, chuyên khoa bàn chân, dược sĩ, bảo
hiểm xã hội…
- Sự hợp tác chặt chẽ của bệnh nhân và sự ủng hộ của người thân, gia đình, bạn bè.

· Điều trị tiểu đường cần phải có:

1) Phòng tránh thừa cân, béo phì:
- Dựa vào chỉ số BMI (chỉ số khối của cơ thể)
BMI = CN:CC2 (trong đó cân nặng tính bằng kg, chiều cao tính bằng mét)
Chỉ số này nên giữ trong khoảng 18,5-23
- Vòng eo: nam < 90cm, nữ < 80cm
- Tỉ lệ mỡ cơ thể: nam < 25%
nữ < 30%.

2) Gia tăng hoạt động thể lực:
- Chơi thể thao hơn 30 phút trong hầu hết các ngày
- Tập thể dục khoảng 1giờ/ngày trong hầu hết các ngày
- Năng động trong mọi hoạt động, bước khoảng từ 5.000-10.000 bước chân/ngày.

3) Dinh dưỡng hợp lý:
- Ăn đa dạng: nên ăn trên 20 loại thực phẩm mỗi ngày bằng cách ăn các món ăn
hỗn hợp, có nhiều món trong một bữa ăn, và món ăn nên thay đổi trong ngày, giữa
các ngày, theo mùa… Nên hạn chế ăn những thức ăn cung cấp năng lượng rỗng
như đường, nước ngọt, kẹo…
- Ăn chừng mực: không ăn bữa nào quá no hay quá đói, không ăn thứ gì quá
nhiều.
- Ăn thức ăn nguyên vẹn, gần với thiên nhiên để ít bị mất đi các thành phần dinh
dưỡng có trong thức ăn.

Tóm lại:
* Tiểu đường là một bệnh mạn tính, nếu không được phát hiện và điều trị sớm dễ
dẫn đến các biến chứng nguy hiểm ở tim, thận, mắt, não…
* Chế độ ăn và vận động hợp lý là nền tảng trong điều trị.
* Bệnh có thể phòng ngừa được bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý, gia tăng hoạt
động thể lực và giữ cân nặng vừa phải, tránh bị mập phì.
BS. Lâm Thị Mai Liên Trung tâm Dinh dưỡng TP. HCM