Tìm hiểu về Ca dao than thân , yêu thương tình nghĩa I /TÌM HIỂU CHUNG VỀ CA DAO

1/. Nội dung: Ca dao là tiếng nói của tình cảm gia đình, quê
hương đất nước, tình yêu lứa đôi và nhiều mối quan hệ khác

-Ca dao cổ truyền còn là tiếng hát than thân, những lời ca yêu
thương, tình nghĩa cất lên từ cuộc đời còn nhiều xót xa cay đắng
nhưng đằm thắm ân nghĩa bên gốc đa, giếng nước, sân đình.
Bên cạnh còn là lời ca hài hước thể hiện tinh thần lạc quan của
người lao động.

2/. Nghệ thuật: Ca dao thường ngắn gọn, giàu hình ảnh so sánh,
ẩn dụ, biểu tượng truyền thống, hình thức lặp lại, đối đáp mang
đậm sắc thái dân gian.

II/ĐỌC-HIỂU :
A. Tiếng hát than thân
1-Bài 1 và 2:

a) Nét chung :

+ Hai bài ca dao mở đầu bằng “Thân em như . . .” ( hình thức lặp
lại) => khẳng định đây lời than thân ngậm ngùi, xót xa của người
phụ nữ: thân phận bị phụ thuộc, nhỏ bé, không tự quyết định
được số phận đời mình.

+ NT: Hình ảnh so sánh ẩn dụ và câu miêu tả bổ sung :“Tấm lụa
đào phất phơ”, “Củ ấu gai . . . ” đã gợi lên nỗi khổ cực sâu sắc

gặp trong ca dao như:
Trèo lên cây bưởi hái hoa . . .
Trèo lên cây gạo cao cao . . .

- “Ai” là đại từ phiếm chỉ : chàng trai , cô gái , cha mẹ ép duyên
mà chia cắt mối tình của họ hay đối tượng nào đó, phải chăng là
cái XHPK xưa tưìng ngăn cách, làm tan vỡ biết bao mối tình. Lời
than gợi sự trách móc, oán giận, nghe chua xót(NT chơi chữ :
khế (chua) cay đắng.

- Mặc dầu lỡ duyên nhưng tình nghĩa con người vẫn bền vững
thuỷ chung.

- Hệ thống so sánh ẩn dụ ; “trời”, “trăng”, “sao” trong bài ca dao
đã khẳng định điều đó.
“Mặt trăng sánh với mặt trời
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng”

=> “Sánh với láy lại 2 lần, lại thêm chằng chằng nhấn mạnh ở
cuối câu khẳng định : Đôi ta dù cách xa nhau (như mặt trăng với
mặt trời, sao Hôm với sao Mai) nhưng đôi ta vẫn xứng với nhau,
vẫn đẹp đôi vừa lứa.

- Tác giả dân gian lấy hình ảnh thiên nhiên, vũ trụ là cái to lớn,
vĩnh hằng không thể đổi khác để khẳng định lòng người bền
vững, thuỷ chung.

- “Mình ơi!”=> tiếng gọi gợi nhớ gợi thương “có nhớ” : Chàng trao
gởi vào đó nỗi lòng: dù duyên kiếp dở dang vẫn chờ đợi, không
thành đôi thì tình nghĩa vẫn không thay đổi. Đó là vẻ đẹp của tình

dẫn đến cảnh khóc thầm “khăn chùi nước mắt” như biết bao cô
gái trong cd thuở xưa“nhớ ai em những…đầm đầm như mưa”.

a) Biểu tượng “Khăn”:

Cái khăn thường là vật trao duyên:

“Gửi khăn, gửi áo, gửi lời
Gửi đôi chàng mạng cho người đàng xa”.
“Nhớ khi khăn mở trầu trao
Miệng chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình”

Hình ảnh vận động của chiếc khăn diễn tả tâm trạng ngổn ngang
trăm mối “nhớ ai bổi hổi…như ngồi đống than”. Và nỗi nhớ ấy đã
dẫn đến cảnh khóc thầm “khăn chùi nước mắt” như biết bao cô
gái trong cd thuở xưa“nhớ ai em những…đầm đầm như mưa”.

+ Khăn thương nhớ ai:
rơi xuống đất
vắt lên vai
chùi nước mắt

- Nghệ thuật điệp từ, điệp ngữ, nhân hoá thể hiện nỗi nhớ triền
miên, da diết.

- Cái khăn thường là vật trao duyên luôn quấn
quýt bên người con gái.

- Nỗi nhớ trải ra trên nhiều chiều không gian: khăn rơi xuống đất,
khăn vắt lên vai, khăn chùi nước mắt => nỗi nhớ quay quắt,

- Mắt ngủ không yên -> hình ảnh hoán dụ, diễntả nỗi nhớ trằn
trọc ưu tư nặng trĩu trong cả tiềm thức.

=> Nỗi nhớ trải dài từ không gian đến thời gian và cuối cùng bộc
lộ trực tiếp : nhớ cả trong tiềm thức.

Cô gái hỏi khăn, hỏi đèn, hỏi mắt chính là cô tự hỏi lòng mình.
Nỗi nhớ được nói đến liên tiếp dồn dập trong 10 câu thơ 4chữ
(thể vãn 4). Cô chỉ hỏi mà không có lời đáp. Nhưng chính câu trả
lời đã được khẳng định từ trong điệp khúc “thương nhớ ai” vang
lên, xoáy sâu vào lòng ta một niềm khắc khoải.

Ngoài tâm trạng nhớ nhung ra, cô gái trong bài cd còn có một tâm
sự khác: tâm trạng lo lắng xuất phát từ thân phận bấp bênh :

3.2 Nỗi lo phiền:

- Lo phiền một nỗi, không yên một bề -> nhớ thương người yêu
nhưng vẫn lo lắng cho số phận của mình, cho duyên phận đôi lứa
với hạnh phúc bấp bênh .

=> Bài ca dao là tiếng hát đầy yêu thương, của một tấm lòng đòi
hỏi phải được yêu thương, nỗi nhớ không hề bi lụy mà vẫn chan
chứa tình người như một nét đẹp tâm hồn của các cô gái VN(giàu
giá trị nhân văn cao cả).

4. Bài ca dao 5: Ước muốn

Trong cd tình yêu, chiếc cầu là một chi tiết nghệ thuật quen thuộc
và đặc sắc, xuất hiện với tần số khá lớn, trở thành một biểu

=> Ước muốn táo bạo, mãnh liệt mà đằm thắm,đầy nữ tính.

5. Bài ca dao 6: Tình nghĩa thủy chung

Muối và gừng là những gia vị trong bữa ăn của nhân dân ta,là vị
thuốc của những người lao động nghèo trong lúc đau ốm.Sự gắn
bó tự nhiên của các hình ảnh đó tượng trưng cho tình nghĩa con
người gắn bó thủy chung:

- Tay bưng chén muối đĩa gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.

- Muối càng mặn, gừng càng cay
Đôi ta tình nghĩa nặng dày em ơi.

-“Muối mặn” – “gừng cay” => hương vị, nghĩa tình con người =>
biểu trưng cho sự gắn bó thủy chung của con người. Tình người
có trải qua mặn mà,cay đắng thì mới sâu đậm, nặng nghĩa nặng
tình, mới thật thương nhau.

- Đôi ta: nghĩa nặng tình dày -> ba vạn sáu ngàn ngày mới xa ->
lối nói kết cấu theo thời gian: độ mặn của muối, độ cay của gừng
còn có hạn nhưng tình nghĩa đôi ta là mãi mãi, đến trăm năm,
một đời người mới xa.

III. Tổng kết:

1/. Nghệ thuật:

+ Sự lặp lại mô thức mở đầu: thân em…