Tìm hiểu về Ca dao Ca dao ra đời từ ngàn xưa, gắn với cuộc sống trăm đắng
ngàn cay nhưng đậm tình nặng nghĩa. Những câu hát
phản chiếu đời sống tâm hồn, đời sống tình cảm của
người bình dân, chứa đựng những đạo lí dân gian sâu
sắc.

Những đề tài ca dao bắt nguồn từ thực tế cuộc sống lao
động sản xuất và những sinh hoạt đời thường, từ những
rung động tinh tế trước thiên nhiên, từ đời sống thuần hậu
chất phác của người lao động. Chính vì thế, những hình
ảnh ca dao mộc mạc nhưng mang theo bao hơi thở tâm
tình, những nỗi niềm thân phận. Toát lên từ những lời ca
là ý thức về phẩm giá, nhân cách, là những tình cảm
thương nhớ đợi chờ, là khát vọng được sẻ chia, là ước ao
về cuộc sống thủy chung mặn nồng.

Ta hãy nghe những lời tình tự trong mô-tip thân em quen
thuộc của ca dao:

Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

Không ngẫu nhiên đâu, khi những ví von về người phụ
nữa lại gắn với hình ảnh “tấm lụa đào” gợi cảm, vừa mềm
mại dịu dàng như bản tính cố hữu của người phụ nữ, vừa
tươi tắn sắc đào tươi như sức sống mãnh liệt của tâm
hồn. Thế nhưng tấm lụa cao quí ấy đã trở thành món
hàng trao đổi – phất phơ giữa chợ. Thân phận người phụ

tinh tế, với những tình cảm phức tạp của con người. Một
vị khế chua mang theo bao xót xa cho tình duyên không
trọn vẹn. Những nghịch cảnh bất công trong cuộc đời cũ
luôn là lực cản khiến cho đôi lứa phải chia lìa. Trong
những trái ngang ấy, lời ca dao cất lên bao thiết tha nhung
nhớ:

… Mặt trăng sánh với mặt trời
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng
Mình ơi! có nhớ ta chăng?
Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời

Tâm sự “mình –ta” biết bao quyến luyến! Mô-tip mình - ta
bao giờ cũng đọng lại những ân tình sâu nặng trong đời
sống tình cảm của người bình dân. Tình yêu đôi lứa được
sánh với ánh sáng mặt trăng, mặt trời, đặc biệt là các liên
tưởng gắn với sao Hôm sao Mai –tuy hai mà một thật
khắng khít. Từ đó hướng tới những giá trị cao cả bất tử
của tình nghĩa dành cho nhau. Và cũng thật thú vị biết bao
khi ánh sao kia lại biến thành “sao Vượt” băng qua bao trở
lực đón nhận tình cảm nồng nàn. Ca dao đã diễn tả nỗi
lòng hướng về nhau thật tinh tế:

Khăn thương nhớ ai
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ ai
Khăn vắt lên vai…

Ta nghe như có bao dùng dằng thương nhớ trong từng lời
nồng nàn. Khăn thương nhớ ai, đèn thương nhớ ai… từng

thật bền bỉ:

Muối ba năm muối đang còn mặn
Gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta tình nặng nghĩa dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn chín nghìn ngày mới xa

Hình tượng “muối mặn – gừng cay” từ lâu đã gắn với cuộc
sống bình dị của người dân quê: “Tay bưng đĩa muối
chấm gừng – Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”.
Cái mặn nồng của ân tình, cái cay cực cùng nếm trải đã
kết lại những tấm lòng. Thời gian dù có cách xa, vị đời có
thể nhạt nhẽo, nhưng những ân tình đã thành gừng cay
muối mặn thì không có một trở lực nào có thể làm lạt phai.
Ân tình ấy được đo bằng thời gian đời người ba vạn chín
nghìn ngày – trăm năm, đã trở thành lẽ sống đậm đà tình
nghĩa thủy chung của dân tộc. Thật cụ thể và sâu sắc biết
bao những lời lẽ mộc mạc mà chắc nịch chi li như vậy,
Tình yêu, lòng chung thủy đã gắn kết nên đôi lứa, giúp
con người vượt qua qui luật khắc nghiệt của tạo hoá. Độ
nồng nàn của tình cảm, sức mạnh của tình yêu vượt lên
cả cái chết.

Tình nghĩa trong ca dao phong phú , tinh tế và sâu sắc,
trở thành nền tảng đạo lý và vẻ đẹp tâm hồn của dân tộc.
Mỗi lời ca dao mang theo bao tâm tư, khát vọng, giúp con
người vượt lên nghịch cảnh, sống với nhau trọn vẹn nghĩa
tình. Cũng nhờ vậy, những vẻ đẹp cuộc đời đi vào ca dao
đáng yêu, đáng quí biết bao. Sức sống ca dao mãi mãi
trường tồn cùng dân tộc, gắn với vẻ đẹp của những tâm