Những nét đẹp của người phụ nữ VN xưa qua ca dao(phần 3)

B. KHI ĐÃ LẬP GIA ĐÌNH
Thời gian lặng lẽ trôi qua, rồi một ngày kia :
Nhờ ơn cô bác giúp lời
Chị em giúp của, ông trời định đôị

Chàng trai đã được cha mẹ chấp thuận trở lại chốn cũ, cưới người tình
xưạ Sau khi đã đủ lễ bộ "tiền cưới trao tay", "tiền cheo rấp nước", chàng đã
được phép đón dâu đị Khao khát là thế, chờ đợi là thế mà khi xuất giá vu
qui, người thiếu nữ phải rời xa cha mẹ, rời xa mái nhà thân yêu, đã không
khỏi ngậm ngùi lưu luyến :
Ra đi ngó trước ngó sau
Ngó nhà mấy cột, ngó cau mấy buồng.

Nhưng :
Thuyền phải theo lái, gái phải theo chồng
Chồng đi hang rắn hang rồng cũng theọ

Nay lấy được người chồng yêu thương, xứng ý vừa đôi là nàng đã được
an ủi rất nhiềụ Về đến nhà chồng, khi tiệc tùng đã xong, bà con đã ra về,
trong phòng riêng chỉ còn nàng đối diện với người thương, nói làm sao xiết
cái hạnh phúc của vợ chồng nàng trong đêm tân hôn ấỵ Chúng ta thử
tưởng tượng một mẫu đối thoại dí dỏm của cô dâu chú rể trong đêm động
phòng hoa chúc. Cô dâu e lệ hỏi chú rể :
Đêm khuya thiếp mới hỏi chàng
Cau xanh ăn với trầu vàng xứng chăng?

Chú rể sung sướng hiêu hiêu đắc chí trả lời :
Trầu vàng nhá với cau xanh
Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời !

Chàng đã nhỏ to với cô vợ mới cưới những gì ?
Mẹ già khó lắm em ơi
Nhịn ăn nhịn mặc nhịn lời mẹ cha
Nhịn cho nên cửa, nên nhà
Nên kèo, nên cột, nên xà tầm vông.
Nhịn cho nên vợ nên chồng
Thì em coi sóc lấy trong cửa nhà.

Và :
Liệu mà thờ kính mẹ cha
Đừng tiếng nặng nhẹ người ta chê cườị

Được vuốt ve tự ái, được khích lệ bởi tình yêu thương, người thiếu phụ
nhất định sẽ đủ sức chịu đựng mà vượt qua mọi khó khăn trong cảnh làm
dâu, thực hiện được trọn vẹn bổn phận của người đàn bà, "Có chồng phải
gánh giang san nhà chồng".
Ngoài bổn phận thay chồng phụng dưỡng cha mẹ chồng :
Tôm càng lột vỏ bỏ đuôi
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già.
Mẹ già là mẹ già anh
Em vô bảo dưỡng cá canh cho thường.

Nàng còn phải có ý tứ, giữ gìn từng lời ăn tiếng nói với mọi người xung
quanh :
Làm dâu khổ lắm ai ơi
Vui chẳng dám cười, buồn chẳng dám than.

Phải thức khuya dậy sớm coi sóc việc nhà :
Năm canh thì ngủ lấy ba
Hai canh coi sóc cửa nhà làm ăn.

Sầu riêng cơm chẳng muốn ăn
Đã bưng lấy bát lại dằn xuống mâm.

Từ ngày lấy chồng xa xứ, có muốn thăm hỏi cha mẹ cũng rất khó khăn.
Nàng thương cha mẹ nàng đã không được hưởng cái hạnh phúc có con
gái lấy chồng gần :
Có con mà gả chồng gần
Có bát canh cần nó cũng đem chọ

Hoặc :
Có con mà gả chồng gần
Nửa đêm đốt đuốc đem phần cho chạ

Để tỏ lòng báo đáp trong muôn một, mỗi khi nghe tin ai sắp về quê mẹ ,
nàng vội vàng gửi gấm chút quà với tất cả tấm lòng hiếu kính ,xót xa :
Ai về tôi gửi buồng cau
Buồng trước kính mẹ, buồng sau kính thầỵ
Ai về tôi gửi đôi giầy
Phòng khi mưa nắng để thầy mẹ đi

2. Bổn phận đối với con, thiên chức làm me

Ngoài bổn phận đối với gia đình nhà chồng, người phụ nữ còn có bổn
phận đối với con, nói khác đi, là bổn phận làm mẹ, một thiên chức thiêng
liêng của người phụ nữ. Từ khi con mới là thai nhi trong bụng, cho đến lúc
sinh ra đời, nàng đã chịu bao nỗi vất vả :
Con mẹ có thương mẹ thay
Chín tháng mười ngày, mang nặng đẻ đau

Thuở con còn tấm bé, nàng phải thức khuya dậy sớm, chăm sóc cho con

đi bước nữa :
Trời mưa bong bóng bập bồng
Mẹ đi lấy chồng, con ở với ai ?

Điều đó cho thấy, nàng không bước đi bước nữa, không phải vì cái danh
hão "tiết hạnh khả phong" mà chính vì lòng thương con vô bờ, vô bến của
người me Lại những khi con đau ốm hay gặp hoạn nạn thì lòng mẹ như
nát, như tan :
Con chim trên rừng kêu thánh tha thánh thót
Mẹ thương con cắt ruột xẻ haị

Rồi với thời gian, con càng khôn lớn, bổn phận của mẹ càng khó khăn :
Miệng ru mắt nhỏ hai hàng
Nuôi con càng lớn mẹ càng thêm lo

Vì sao? Vì nàng biết, ngoài sự chăm sóc thương yêu, bây giờ nàng còn có
trách nhiệm giáo dục trẻ thơ cho nên người hữu du.ng. Nàng muốn các
con nghe nàng, không chỉ bằng trái tim thương yêu mà bằng cả lý trí xét
đoán phải trái nữa :
Con ơi muốn nên thân người
"Lắng tai" nghe lấy những lời mẹ chạ

Đối với con gái, nàng dậy dỗ rất kỹ về nữ công nữ hạnh, sửa soạn cho con
trở thành người phụ nữ hoàn toàn sau này :
Gái thì giữ việc trong nhà
Khi vào canh cửi khi ra thêu thùa
Ngoài ra ,con gái cũng cần phải biết :
Học buôn học bán cho tày người tạ
Con đừng học thói chua ngoa
Họ hàng ghét bỏ người ta chê cườị

Làm cho thiếp phải gánh lương theo chồng.
Gánh từ xứ bắc xứ đông
Đã gánh theo chồng lại gánh theo con.
T
ừ đó, mẹ già lại ngày ngày khắc khoải chờ trông :
Mẹ trông con ngồi cầu Ái Tử
Vợ trông chồng ra đứng núi Vọng Phụ
Mỏi mòn bóng xế trăng lu
Khác chi con ve kêu mùa hạ
Biết mấy thu cho nguôi lòng.
Ôi công cha ,nghĩa mẹ nói làm sao xiết !
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy rạ
3-Bổn phận đối với chồng, thiên chức làm vơ Ngay khi vừa bước chân
về nhà chồng, cô dâu mới đã tự nguyện đem tất cả thiện chí, tài đức của
mình để xây dựng hạnh phúc gia đình :
Nguyện với trăng già
Tơ hồng kết lại một nhà đầm ấm yên vuị

Việc đầu tiên, nàng bỏ bớt điểm trang, tỏ ra ta đây là gái đã có chồng :
Có chồng bớt áo thay vai
Bớt màu trang điểm kẻo trai nó lầm.

Rồi sẵn sàng cùng chồng chia ngọt sẻ bùi, đồng lao cộng khổ :
a. Nếu chồng nàng là con nhà nông, nàng vui vẻ cùng chàng
chia phần công tác.
Từ việc đồng áng:
Trên đồng cạn, dưới đồng sâu
Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừạ


trên ngồi trước, vẻ vang như ai (ý chỉ hàng chức sắc, là những người có
khoa bảng, chức tước hoặc được phẩm hàm vua ban, hay những vị chức
dịch trong làng).

b. Nếu chồng nàng là học trò.
Sống trong một xã hội trọng văn học cử nghiệp như xã hội VN ta, nếu nàng
lấy được người chồng là học trò, đang theo đòi việc nghiên bút thì nàng vô
cùng hể
hả; nàng quyết lòng nuôi chàng ăn học cho đến thành tài :
Em thời canh cửi trong nhà
Nuôi anh ăn học đăng khoa bảng vàng.

Hiện tại, nàng đang được sống trong cảnh êm đềm, thơ mô.ng. Khi thì vợ
chồng làm việc chung bóng dưới đèn :
Em ngồi canh cửi trong khung
Anh đến ngồi học cùng chung một đèn.

Khi thì bên nhau dưới ánh trăng thanh :
Sáng trăng giải chiếu hai hàng
Bên anh đọc sách, bên nàng quay tợ

Nàng không quản ngại thức khuya dậy sớm chăm sóc, nhắc nhở chồng
trau luyện thi phú, dùi mài kinh sử :
Khuyên anh đọc sách, ngâm thơ
Dầu hao thiếp rót, đèn mờ thiếp khêụ
Và :
Canh một dọn cửa, dọn nhà
Canh hai dệt cửi, canh ba đi nằm.
Canh tư bước sang canh năm
Trình anh dậy học chớ nằm làm chị