TIỂU LUẬN

Đề tài “Vai trò của ngành thương mại trong nền kinh tế thị
trường ở Việt Nam”.

.
Tiểu luận Thương mại

1
I. LỜI MỞ ĐẦU
Thương mại đã ra đời rất lâu và nó đã tồn tại qua các phương thức
sản xuất xã hội. Xuất hàng hoá và lưu thông hàng hoá. Vì thế hoạt động
thương mại vừu chịu sự chi phối của các quy luật của nền sản xuất hàng
hoá,vừa chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế vốn có của mỗi chế độ xã
hội – Chính trị mà nghành thương mại đang hoạt động.Sản xuất là điểm
xuất phát, tiêu dùng là điểm cuối cùng còn thương mại :Thực hiện chức
năng phân phối và trao đổi là khâu trung gian.Với vị trí này thương mại
một mặt chịu sự chi phối của sản xuất và tiêu dùng,mặt khác nó tác động
tích cực và chủ động trở lại đối với sản xuất và tiêu dùng. Thương mại vừu
đại diện cho người tiêu dùng để tác động đến sản xuất,vừa đại diện cho sản
xuất để tác động đến tiêu dùng,góp phần thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở

Như vậy khái niệm về thương mại theo nghĩa hẹp của Việt Nam thì
hoạt động thương mại chỉ thực hiện chức năng lưu thông hàng hoá,đưa
hàng hoá từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng.
2. Tiền đề của sự ra đời và phát triển thương mại
Trong lịch sử phat triển sản xuất “xã hội không phải ngay từ đầu loài
đã biết sản xuất ra hàng hoá để trao đổi,lúc ấy người ta làm ra hàng hoá chỉ
với mục đích duy nhất là thoả mãn nhu cầu bản thân mình.Chỉ đến khi nhu
cầu của con người ngày càng được nâng cao,của cải vật chất làm ra nhiều
hơn đến mức dư thừa thì con người mới nghĩ đến việc trao đổi sản phẩm
cho nhau(trao đổi giản đơn).Đến khi hình thành trao đổi giản đơn này
không đáp ứng được nhu cầu của nhau nữa thì “lưu thông hàng hoá”đã tiếp
ứng cho tiến trình phát triển đó.Lưu thông hàng hoá là cột mốc quan trọng
trong nền sản xuất hàng hoá mà thương mại chính là hình thức cao trào của
trao đổi và lưu thông .Thương mại đã xuất hiện khi lưu thông trở thành một
ngành độc lập tách khỏi sản xuất, tuy tách khỏi sản xuất nhưng thương mại
chỉ tồn tại và phát triển trong xã hội có sản xuất và lưu thông hàng hoá.Vì
nó luôn gắn liền với sản xuất hàng hoá nên trong những bước hình thành
nghành thương mại thường đi song hành với quy trình của nền sản xuất
hàng hoá.
Tiểu luận Thương mại

3
2.1.Phân công lao động xã hội,điều kiện cần cho sự ra đời ngành
thương mại
Phân công lao động xã hội là việc phân chia lao động ra các
ngành,các lĩnh vực khác nhau,tạo ra sự chuyên môn hoá sản xuất.Mỗi
người chỉ chuyển sản xuất một hoặc vài thứ phẩm,hay chỉ sản xuất một chi
tiết sản phẩm.Do đó để thoả mãn nhu cầu của sản xuất và đời sống của xã
hội đòi hỏi cần có sự trao đổi giữa họ với nhau.Phân công lao động phat
triển bao nhiêu thì lưu thông hàng hoá phát triển bấy nhiêu.

dùng ứng tiền trước để mua hàng của sản xuất,sau đó mang bán cho người
tiêu dùng và thu tiền,hàng hoá đi ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh
vực tiêu dùng.Mặc dù có tính độc lập tương đối song nó vẫn có tính phụ
thuộc.Thương mại chính là bộ phận cấu thành của quá trình tái sản xuất xã
hội,phụ thuộc vào sản xuất,sản xuất quyết định lưu thông,không có sản
xuất hàng hoá thì không có lưu thông hàng hoá và thương mại.Song thương
mại cũng tác động trở lại sản xuất,thúc đẩy sản xuất phát triển.
4.Bản chất kinh tế của ngành thương mại
Dù trong chế độ xã hội nào đi nữa thì bản chất kinh tế của thương
mại vẫn là:
“ Tìm kiếm lợi nhuận bằng đáp ứng nhu cầu của sản xuất và đời sống
thông qua mua – bán hàng hoá,dịch vụ trên thị trường theo nguyên tắc
ngang giá,tự do và bình đẳng”
5.Chức năng của ngành thương mại
Như đã phân tích ở trên,thương mại hình thành và phát triển phục vụ
cho quá trình sản xuât hàng hoá,đáp ứng nhu cầu hàng hoá và dịch vụ của
thị trường
a.Chức năng tổ chức lưu thông hàng hoá làm thay đổi các hình
thái giá trị của hàng hoá
Chúng ta đã biết hàng hoá sau khi được sản xuất ra phải trải qua
khâu lưu thông thì mới thực hiện được giá trị và giá trị sử dụng của
nó.Ngành thương mại thực hiện chức năng tổ chức lưu thông hàng
hoá,chuyển hoá các hình thái giá trị của hàng hoá,tức là thực hiện việc mua
Tiểu luận Thương mại

5
– bán hàng hóa.Đây có lẽ là chức năng cơ bản nhất của ngành thương
mại,thể hiện tính độc lập tương đối và tính phụ thuộc của ngành thương
mại trong nền kinh tế quốc dân,giữ vai trò quan trọng trong quá trình tái
sản xuất xã hội .Trong quá trình thực hiện chức năng lưu thông hàng hoá

Phát triển hàng hoá là sự phát triển của lực lượng sản xuất xã
hội,hàng hoá trên thị trường ngày càng nhiều hơn đáp ứng với nhu cầu đa
dạng của thị trường.Để thoát ra khỏi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung
việc phát triển hàng hoá đóng vai trònhư một nhiệm vụ quan trọng nhất cho
sự phát triểnnền kinh tế hiện đại,hợp tác và hội nhập theo xu thế phát triển
chung của nhân loại
Nhà nước cho phép các cá nhân tập thể tự do thành lập mở rộng các
hoạt động kinh doanh,mỗi bộ phận kinh tế là một bộ phận cấu thành của
nền kinh tế quốc đân trong sự thống nhất các quan hệ hàng hoá,tiền
tệ,nhưng các thành phần kinh tế tự do đầu tư vào phat triển sản xuất kinh
doanh và kinh doanh phải đúng pháp luật,theo cơ chế hiện hành.
Nền kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo,là lực lượng vật chất
quan trọng và là công cụ để nhà nước định hướng vá điều tiết nền kinh tế
tổng thể.
1.2.Tất cả các quan hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội
đều thông qua thị trường
Trong nền kinh tế thị trường các yếu tố cấu thành sản xuất như lực
lượng sản xuất hay tư liệu sản xuất đều có thể trở thành đối tượng mua bán
và đều được tiền tệ hoá.ở đây tiền tệ đóng vai trò rất quan trọng,nó như một
sức mạnh ghê gớm tạo nên công cụ cần thiết cho các thành phần kinh tế.
Kinh tế thị trường là một thể thống nhất của các yếu tốthị trường ở
thị trường hàng hoá - dịch vụ , thị trường lao động,thị trường chứng
khoán…Việt nam đang cố gắng từng bước tạo dựng đồng bộ các yếu tố thị
trường thúc đẩy sự hình thành phát triển bước hoàn thiện theo định hướng
xã hội chủ nghĩa.
1.3. Cơ chế thị trường tự điều chỉnh
Tiểu luận Thương mại

7
Dấu hiệu cơ bản nhất của cơ chế thị trường là cơ chế hình thành

8
1.5.Phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa
Quản lý và phát triển nền kinh tế thị trường theo dịnh hướng xã hội
chủ nghĩa là rút ngắn đặc trưng cơ bản nhất của nền kinh tế thị trường ở
nước ta,khác với nền kinh tế thị trường trong chế độ tư bản chủ nghĩa,phát
triển sản xuất,kinh doanh theo cơ chế thị trường ở nước ta không chỉ là mục
tiêu tạo ra một nền kinh tế lớn mạnh hội nhập và phát triển theo xu thế
chung mà còn mục đích phát triển lực lượng sản xuất,phát triển kinh tế để
xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội,nâng cao đời sống
nhân dân.Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựngquan
hệ sản xuất mới phù hợp với định hướng đã đề ra: sở hữu,quản lý và phân
phối. Trong việc thực hiện mục đích xây dựng nền kinh tế thị trường theo
định hướng xã hội chủ nghĩa nhà nước cần phải nhanh chóng điều chỉnh áp
dụng đồng bộ cách chính sách giải pháp,hoàn thiện chế độ sở hữuvề tư liệu
sản xuất với nhiều hình thức sơt hữu khác nhau và nhiều thành phần kinh
tế,trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo,tạo lập đồng bộ các yếu tố
thị trường,phân phối sản phẩm xã hội theo kết quả lao động và hợp đồng
kinh tế,tránh tình trạng làm nhiều hưởng ít,làm ít hưởng nhiều gây lên bất
công cho xã hội
2.Vai trò của thương mại trong nền kinh tế thị trường ở Việt
nam
Thương mại hình thành và phát triển thành một ngành kinh tế độc
lập tương đối,một bộ phận cấu thành của nền kinh tế,chuyên đảm nhậnviệc
tổ chức lưu thông hàng hoá.Nó có vai trò quan trọng đốivới sự phát triển
của nền kinh tế ở mỗi quốc gia.Trong điều kiện ở nước ta nền kinh tế thị
trường được xây dựng dựa trên nền tảng của một nước kém phát triển kinh
tế nông nghiệp nghèo nàn lạc hậu,trình độ quản lý điều hành còn hạn
chế.Vì thế theo định hướng của Đảng và Nhà nước ta là xoá bỏ cơ chế quản
lýkế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang quản nền kinh tế thị trường

ngành và địa phương đã đạt được những thành tựu bước đầu quan trọng ở
lĩnh vực lưu thông hàng hoá và dịch vụ,góp phần tạo nên những biến đổi
Tiểu luận Thương mại

10

sâu sắc trên thị trường trong nước và thị trường ngoài nước”Trong việc
thực hiện đường lối đổi mới kinh tế cho thấy thương mại là nghành đi đầu
trong việc xoá bỏ nền kinh tế tự cung tự cấp chuyển sang nền kinh tế thị
trường.Nhờ sự đổi mới trong hoạt động thương mại mà việc mua – bán trên
thị trường được thực hiện tự do theo quan hệ cung cầu,giá cả được hình
thànhtrên thị trường dựa trên cơ sở quy luật giá trị,cung – cầu,sức cạnh
tranh…tất cả những điều đó đã góp phần xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu
bao cấp và chuyển sang nền kinh tế thị trường hiện đại theo định hướng xã
hội chủ nghĩa.
2.3.Thương mại thúc đẩy sản xuất phát triển cung ứng các nhu
cầu cho nhân dân và đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá
đất nước ( Xây dựng chủ nghĩa xã hội)
Là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng thương mại cung ứng các tư
liệu sản xuất cần thiết,tạo điều kiện cho tái sản xuất tiến hànhmột cách
thuận lợi mặt khác thương mại tiêu thụ sản phẩm làm cho sản phẩm được
thực hiện. Hàng hoá được tiêu thụ nhanh sẽ rút ngắn được chu kỳ tái sản
xuấtvà tốc độ tái sản xuất.Thông qua nhiệm vụ hoạt động của mình trên thị
trường rộng lớn,thương mại mở con đường tiêu thụ cho sản phẩmcông
nông nghiệp,thúc đẩy công nghiệp phát triển. Trong thời kỳ thực hiện cơ
chế quản lý hành chính tập trung quan liêu bao cấp mọi sản phẩm hàng hoá
đều được nhà nước phân chia theo một cách nhất định,thương mại chỉ thực
hiện cung cấp dịch vụ,hàng hoá do nhà nước định trước.Nền kinh tế có sức
ì lớn các thành phần kinh tế không được khuyến khích phát triển,quan hệ
cung cầu vốn đã mất cân đối lại càng mất cân đối hơn.Nhưng từ khi chuyển

Các quy luật phân công và hợp tác lao động ,về lợi thế so sánh giữa
các quốc gia,vốnlà những quy luật có liên quan đến sự hình thành và phát
riển thương mại quốc tế.Tuy vậy trong thời kỳ nước ta luẩn quẩn trong nền
kinh tế bao cấp,nhà nước hầu như “đóng cửa”hợp tác quốc tế bị thu hẹp
,có chăng chỉ là một doanh nghiệp của nhà nước được phép xuất nhập
khẩu. Thực hiện đường lối đổi mới kinh tế chính sách mở cửa ,quan hệ hợp
tác quốc tế giữa nước ta với các nước ngày càng phát triển ,phù hợp với xu
hướng chung là hội nhập khu vực và thế giới.Nhà nước cho phép tất cả các
Tiểu luận Thương mại

12

loại hình doanh nghiệp của các thành phần kinh tế được kinh doanh xuất
nhập khẩu .
Quan hệ thương mại với các nước sẽ ngày càng được củng cố vì lợi
ích từ hai phía ,thương mại sẽ đóng vai trò trực tiếpmở rộng các hoạt động
xuất nhập khẩu ,xuất khẩu tại chỗ thiết lập và mở rộng quan hệ buôn bán
với các nước trên thế giới ,góp phần mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại,nối
liền sản xuất với tiêu dùng trong nước với các nước trên thế giới ,góp phần
tích luỹ vốn ,nhất là vốn ngoại tệ và đổi mới công nghệ .Ngoài ra sẹ mở
cửa quan hệ thương mại góp phần phá vỡ thế bị bao vây cấm vận,thay đổi
cách nhìn nhận của bạn bè quốc tế và nâng cao vị thế của Việt Nam.
Tiểu luận Thương mại

13

IV.KẾT LUẬN
Từ khi chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành
theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội
chủ nghĩa.Nước ta đã mở rộng hợp tác quan hệ với nhiều nước trên thế

2. Giáo trình kinh tế học Mác - Lênin
3. Kinh tế học phổ thông (GS Trần Phương)
4. Thời báo kinh tế Sài Gòn (Tháng 7/2003)