1

Phòng GD – ĐT Chợ Mới CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trường THCS Thị Trấn Chợ Mới Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: CHẾ TẠO THIẾT BỊ NẠP TỪ CHO NAM CHÂM PHỤC VỤ CÔNG TÁC
GIẢNG DẠY
Người viết: Phan Trọng Nghĩa
Đơn vị: Trường THCS Thị Trấn Chợ Mới
I. MỤC ĐÍCH:
- Phần Điện từ học là một nội dung học quan trọng trong chương trình môn Vật Lý. Ở
cấp THCS phần Điện từ học nằm ở chương trình Vật lý 7 và Vật Lý 9. Do đặc trưng bộ
môn, các thí nghiệm biểu diễn của giáo viên hoặc các thí nghiệm của các nhóm học sinh là
thành phần không thể thiếu trong các tiết dạy Vật lý - phần Điện từ trong chương trình Vật lý
THCS cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên do chất lượng ban đầu, do quá trình bảo quản sử dụng
nhiều nam châm không giữ được từ tính ban đầu, hoặc bị yếu đi nhiều hoặc bị mất từ tính
thậm chí bị nhiễm từ ngược lại so với ban đầu dẫn đến sự thành công của các thí nghiệm về
điện từ bị đe doạ nghiêm trọng. Đây thật sự là vấn đề cấp thiết cần giải quyết vì thí nghiệm
không thành công hoặc diễn ra không như ý muốn sẽ dẫn đến sự mất tin tưởng vào kiến thức
được cung cấp hoặc không thể tự mình khám phá kiến thức nên mất hứng thú trong học tập
bộ môn, không chỉ chất lượng bộ môn bị ảnh hưởng mà uy tín của giáo viên cũng bị ảnh
hưởng.
- Sau quá trình tìm hiểu thực trạng đồ dùng dạy học được cấp cả cũ và mới, tôi đã tìm
ra giải pháp để phục hồi từ tính, làm mạnh hơn từ tính, điều chỉnh cực từ cho đúng của các

nam châm là rất yếu, một số nam châm không còn từ tính.
- Đối với bộ nam châm thẳng và nam châm chữ U dành cho khối 7: Khi mới được cấp
chỉ đảm bảo đúng tên cực từ còn từ tính thì rất yếu, qua quá trình sử dụng, bảo quản đa số các
nam châm hoặc đã mất từ tính hoặc đã nhiễm từ ngược lại từ cực được ghi.
Thực trạng trên dẫn đến các giáo viên, học sinh hoặc làm thí nghiệm không thành
công hoặc kết quả thí nghiệm không chính xác. Dần dần giáo viên ngại sử dụng các nam
châm này trong giảng dạy dẫn đến nguy cơ dạy chay, chất lượng bộ môn Vật lý trong phần
điện từ học cũng bị ảnh hưởng xấu.
2. Biện pháp giải quyết:
a) Chế tạo thiết bị nạp từ:
Dựa trên tác dụng từ của dòng điện, ta sẽ tiến hành chế tạo thiết bị nạp từ (thực chất
là một nam châm điện có từ cực xác định) dùng nguồn điện xoay chiều 220V thông qua bộ
chỉnh lưu bằng các điốt được lắp thành mạch cầu để trở thành dòng 1 chiều có hiệu điện thế
220V cung cấp cho cuộn dây có số vòng thích hợp (khoảng 4000-5000 vòng) nhằm tạo ra
một nam châm điện mạnh đủ sức làm nhiễm từ các thanh nam cũ bị mất từ tính.

a1. Các thiết bị, vật tư cần có:
- 2 cuộn dây đồng loại 1000 + 1000 vòng (đây là các cuộn dây đồng thuộc các bộ
thiết bị được cấp trước đây đã lâu ) 3
4

- Chì hàn, băng keo cách điện, ốc vít
a2. Lắp thiết bị nạp từ:
- Nối cuộn 1 và cuộn 2 trên mỗi cuộn kép thành một cuộn duy nhất sao cho chúng có
cùng chiều quấn. Nối 2 cuộn kép đã nối nối tiếp nhau một lần nữa sao cho chúng có cùng
chiều quấn. Điều này rất quan trọng vì nếu ta nối không đúng từ trường của cuộn dây sẽ bị
triệt tiêu.
Để phân biệt hai cuộn riêng biệt trong một cuộn dây kép có 4 đầu dây ra ta có thể
dùng đồng hồ vạn năng đặt ở chế độ đo điện trở, hai đầu dây có điện trở nhỏ là chung 1 cuộn.
Để đảm bảo chiều quấn của 2 cuộn ta có thể đánh dấu 1, 2 cho hai đầu cuộn thứ nhất
và 3, 4 cho hai đầu cuộn thứ 2. Nối đầu 2 lần lượt với đầu 3 và 4, dùng 1 kim nam châm
(hoặc la bàn) đặt gần cuộn dây, một bộ nguồn pin được nối với hai đầu còn lại của cuộn dây
sau khi đã nối. Bật công tắc nguồn pin, quan sát độ lệch của kim nam châm, nếu kim nam
châm lệch nhiều là đúng. Để dảm bảo dẫn điện tốt ta hàn chì mối nối này và băng cách điện. Tiến hành tương tự với cuộn còn lại ta sẽ được hai cuộn dây mỗi cuộn có 2000 vòng.
Lắp hai cuộn dây này vào lõi sắt non, lần lượt mắc mỗi cuộn với bộ nguồn pin và
kiểm tra cực từ của từng cuộn khi cho dòng điện chạy qua bằng kim nam châm. Đổi đầu nối
dây của một trong hai cuộn để đảm bảo cực từ từng cuộn sau khi lắp vào lõi sắt là nối tiếp
- Hàn chì và băng cách điện các mối nối
- Gắn tấm che những vị trí có phần mạch điện hở (vị trí các điốt) và ta có sản phẩm
thiết bị nạp từ sẵn sàng đưa vào sử dụng.
2

3

4

2b. Sử dụng:
- Chuẩn bị sẵn các nam châm dự tính nạp từ lại, đặt các nam châm nối kín mạch từ
của cuộn dây lõi sắt của thiết bị nạp từ theo đúng cực từ được đánh dấu trên thiết bị nạp từ.
Với kim nam châm có thể đặt một lần khoảng 5 kim, với nam châm thẳng hoặc nam châm
chữ U có thể đặt một lần 2 thanh.
- Cắm phích cắm vào nguồn điện 220V, bật công tắc cho dòng điện chạy qua thiết bị
nạp từ.
- Chờ khoảng 30s, tắt công tắc, lấy các nam châm ra khỏi lõi sắt của thiết bị nạp từ.
- Kiểm tra độ mạnh từ tính của các nam châm bằng cách cho chúng hút, đẩy nhau ta
sẽ thấy chúng mạnh hơn nhiều so với trước khi nạp từ.
- Tương tự ta tiến hành nạp từ cho các nam châm còn lại.

7

- Đối với các la bàn có kim nam châm bị sai từ cực ta phải tháo vỏ la bàn (cần cẩn
thận tránh làm vỡ nắp la bàn bằng nhựa trong), lấy kim nam châm ra và tiến hành điều chỉnh
cực từ theo yêu cầu sau đó lắp lại kim nam châm vào vỏ la bàn.
Công việc nạp từ cho các nam châm có thể thực hiện vào ngày trước khi có tiết dạy,
hoặc vào tiết trống trước đó. Người nạp từ có thể là cán bộ thiết bị có chuyên môn Vật lý
hoặc chính giáo viên giảng dạy.
c. Bảo quản thiết bị:
- Để đảm bảo thiết bị hoạt động ổn định, lâu dài ta không để dòng điện qua thiết bị
vượt quá 3 phút cho mỗi lần nạp từ.
- Sau khi sử dụng cần bảo quản thiết bị trong môi trường thoáng mát, ít bụi.
- Sau thời gian dài không sử dụng cần làm sạch bụi bẩn bằng cọ trước khi sử dụng lại.
3. Hiệu quả khi sử dụng thiết bị nạp từ:

điểm kiểm tra
GIỎI KHÁ
TRUNG
BÌNH
YẾU KÉM
Trước khi dùng thiết
bị nạp từ
20% 24% 52% 4%

Sau khi dùng thiết bị 31% 25% 44%

8

nạp từ
- Đối với trường THCS Thị Trấn Chợ Mới, việc chế tạo và đưa vào sử dụng thiết bị
nạp từ đã góp phần tiết kiệm một số tiền không nhỏ khi không cần phải đặt mua thêm các
nam châm để thay thế các nam châm cũ, hỏng.
- Việc chế tạo thiết bị nạp từ chỉ bằng những thiết bị có sẵn, rẻ tiền cũng có những
hạn chế nhất định như:
+ Hình thức không bắt mắt.
+ Số vòng dây quấn, cỡ dây; chất lượng, kích thước lõi chưa thật sự hoàn hảo đã làm
cuộn dây khá mau nóng khi sử dụng.
Tuy nhiên những hạn chế này cũng có thể khắc phục:
+ Về hình thức tùy sự sáng tạo của giáo viên.
+ Tăng số vòng dây một cách thích hợp cho các cuộn dây sẽ gúp ta vừa tăng được lực
từ của nam châm điện vừa giúp cuộn dây ít nóng hơn.
4. Nguyên nhân thành công và tồn tại:
- Việc chế tạo và đưa vào sử dụng thiết bị nạp từ đã giải quyết được căn bản vấn đề
hư hỏng, giảm chất lượng của các nam châm được cấp góp phần nâng cao chất lượng bộ môn
là một thành công, thành công này cho thấy nếu mỗi giáo viên Vật lý đều chịu khó đầu tư suy

những hạn chế về chất lượng thiết bị. Bên cạnh đó, việc trao đổi các phương án giải quyết
với đồng nghiệp sẽ giúp chúng ta hoàn thiện hơn giải pháp của mình.
IV. KẾT LUẬN:
Những hạn chế về chất lượng của những thiết bị dạy học được cấp trong thực tế đã
gây khó khăn không ít cho giáo viên trực tiếp giảng dạy. Thiết bị nạp từ cho nam châm chỉ có
thể giúp giải quyết một phần những hạn chế trên, đó là phục hồi từ tính của những nam châm
cũ hư giúp giáo viên thuận lợi hơn trong giảng dạy các kiến thức liên quan đến nam châm.
Bên cạnh đó còn nhiều khó khăn khác trong việc sử dụng thiết bị dạy học khi chất lượng của
những thiết bị này là khá thấp. Dù vậy, việc chế tạo và đưa vào sử dụng thiết bị nạp từ cũng
cho thấy rằng những bất cập về chất lượng thiết bị dạy học môn Vật lý hoàn toàn có thể giải
quyết bằng những giải pháp đơn giản mà hiệu quả. Tôi tin rằng đồng nghiệp của tôi, những
giáo viên Vật lý, với kiến thức của mình cùng sự tìm tòi sáng tạo, tinh thần vượt khó nhất
định sẽ tìm ra giải pháp hợp lý cho những vấn đề còn lại.
Riêng bản thân tôi cũng đang ấp ủ nhiều ý tưởng và tôi sẽ tìm cách biến những ý
tưởng trên thành sự thật trong tương lai đồng thời tôi cũng sẽ tìm cách hoàn thiện hơn thiết bị
nạp từ để thiết bị này có thể hoạt động tốt hơn.
Chợ Mới ngày 20 tháng 11 năm 2010
Người viết PHAN TRỌNG NGHĨA