50
KHAI THÁC SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM HIỆN CÓ
VÀ TỔ CHỨC CHO HỌC VIÊN THAM GIA LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Trương Công Phi
Trung tâm GDTX TP. Huế
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, hầu hết kiến thức vật lí đều rút ra từ
quan sát, thí nghiệm. Ngay cả những định luật hay lí thuyết vật lí là kết quả của suy
luận logic với sự khái quát cao độ, cũng chỉ trở thành kiến thức vật lí khi đã được thí
nghiệm kiểm chứng. Chính vì thế, trong dạy học vật lí giáo dục thường xuyên (GDTX)
cấp trung học phổ thông (THPT), thí nghiệm được giữ một vai trò rất quan trọng.
Việc tạo nguồn thí nghiệm phục vụ cho việc dạy học cho các trường trung học
phổ thông từ trước đến nay rất phong phú, còn sự đầu tư trang bị đồ dùng dạy học
(ĐDDH) nói chung và thiết bị thí nghiệm nói riêng cho các trung tâm GDTX bước đầu
đã được quan tâm. Trong những năm gần đây, các công ty thiết bị trường học ở trung
ương đã cung ứng và các trường học đã nghiệm thu một lượng ĐDDH khá nhiều, kịp
thời đáp ứng cho việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) môn vật lí; Đặc biệt là
việc tổ chức các tiết thực hành ở chương trình GDTX cấp THPT.
Tuy nhiên, dạy học là một quá trình mang tính sáng tạo; trong đó giáo viên có
thể nảy sinh làm các ĐDDH đơn giản, từ các nguyên vật liệu tận dụng với giá rẻ, có
thể nhân mẫu một cách dễ dàng, nhanh chóng. Chính các nước phát triển, mặc dù
trang thiết bị ở nhà trường tương đối đầy đủ, họ cũng khuyến khích giáo viên tự làm
ĐDDH theo hướng này.

51
Bên cạnh việc tự làm ĐDDH của giáo viên, học viên ở ngành GDTX là một lực
lượng cộng tác viên rất tích cực trong việc làm một số ĐDDH cho giáo viên.

môn vật lí. Phòng thí nghiệm được trang bị khá đầy đủ bàn ghế, tủ, kệ giá để
chứa và trưng bày các thiết bị thí nghiệm vật lí, có đủ chổ ngồi thoải mái cho cả
lớp đến thực hành. Phòng có đủ các phương tiện nghe nhìn lắp đặt cố định, nên
rất thuận lợi cho giáo viên hướng dẫn học viên làm thí nghiệm thực hành. Chính
vì thế năm học vừa qua, TTGDTX Huế đã thực hiện đầy đủ các tiết thực hành
cho học viên các khối lớp 10, 11 và 12.
3.2. Tổ chức cho học viên tham gia tự làm ĐDDH:
Để thực hiện tốt việc đổi mới trong việc dạy học môn vật lí, học viên phải
chuyển vai trò là người thu nhận thông tin một cách thụ động sang vai trò chủ động
tích cực tham gia tìm kiếm kiến thức. Còn giáo viên phải chuyển từ vai trò truyền
thông tin sang vai trò tổ chức, hướng dẫn và giúp đỡ học viên tự mình tìm phá kiến
thức mới. Việc yêu cầu học viên tự làm ĐDDH theo gợi ý, thiết kế của giáo viên, thực
hiện tốt vai trò này.
Bắt đầu từ những năm thay sách giáo khoa lớp 10, vai trò của thí nghiệm đã
được quan tâm hơn. Chúng tôi thường yêu cầu học viên làm một số ĐDDH sau khi đã
học xong bài để khắc sâu kiến thức, hoặc làm trước một số ĐDDH để phục vụ cho
một số tiết học sắp tới.
Sau đây, là một số ĐDDH học viên ở trung tâm GDTX chúng tôi đã làm trong
ba năm qua:
3.2.1 Chuyển động phản lực
3.2.1.1 Dụng cụ thí nghiệm.
1 xe nhựa đồ chơi cở vừa, nhẹ; 1 bong bóng; 1 ống nhựa bút bi; băng dán 2
mặt. (H.1)

53
H.1


3.2.4.1 Dụng cụ thí nghiệm
2 ống nước bằng nhựa: ống 1 có đường kính ngoài cở 50mm; ống 2 có đường
kính trong lớn hơn 50mm, sao có thể lồng và trượt lên nhau để có thể thay đổi độ cao
của kính tiềm vọng.; 2 co chử L; 2 lăng kính hoặc gương phẳng; Keo dán. (H.4)
55
(H.4)
3.2.4.2 Tiến hành thí nghiệm
Đặt một miệng ống hướng về đối tượng quan sát, đặt mắt hướng vào ống còn
lại để quan sát.
3.2.5 Tổng hợp ánh sáng trắng
3.2.5.1 Dụng cụ thí nghiệm
1 tấm bìa cứng; giấy màu (1.đỏ, 2.cam, 3.vàng, 4.lục, 5.lam, 6.chàm, 7.tím) cắt
thành 7 hình quạt đều nhau; 1 sợi dây. Đục 2 lổ nhỏ đối xứng qua tâm, luồng sợi dây
qua 2 lổ nhỏ. (H.5)
(H.5)

3.2.5.2 Tiến hành thí nghiệm
Hai tay cầm 2 thanh nhỏ. Xoắn tròn dây, sau đó kéo vào ra liên tục để tấm đĩa
quay tròn theo phương thẳng đứng. Khi tốc độ quay vừa đủ, sẽ không còn thấy 7 màu
riêng biệt nữa mà chỉ thấy 1 màu trắng.
4. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

1) Về thí nghiệm thực hành:
+ Việc xây dựng phòng thí nghiệm, tổ chức thực hiện các tiết thí nghiệm thực
hành phải được xem là một trong những tiêu chí thi đua của các TTGDTX, để chất lượng
dạy học bộ môn vật lí ngày càng tiệm cận với chất lượng của giáo dục phổ thông.

57
+ Đối với các tiết thực hành đã được quy định trong chương trình, cần phải có
cột điểm có giá trị như bài kiểm tra viết 1 tiết trở lên, để động viên các học viên tích
cực tham gia thực hành thí nghiệm và viết báo cáo thực hành./.
2) Về ĐDDH tự làm:
ĐDDH là phương tiện dạy học rất cần thiết, giúp học viên dễ dàng chiếm lĩnh
kiến thức vật lí trong tổ chức hoạt động dạy học. Vì vậy, phong trào tự làm ĐDDH
cần được đẩy mạnh thông qua các cuộc thi tự làm ĐDDH định kì của ngành GDTX từ
địa phương đến trung ương. Từ đó, có thể phát hiện được nhiều ĐDDH mới có giá trị
sử dụng. Tiến tới nhân rộng ra cho giáo viên có thể làm để nâng cao chất lượng dạy
học bộ môn vật lí của ngành.
Huế, tháng 9 năm 2009