13
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ, ĐỔI MỚI PHƯƠNG
PHÁP DẠY HỌC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
BỔ TÚC THPT MÔN VẬT LÝ

Ths. Kiều Thị Bình
CVC. Vụ Giáo dục thường xuyên
1. Sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý bổ túc THPT
a) Cơ sở lý luận
Trong nhiều vấn đề có liên quan đến cuộc cách mạng về giáo dục, đổi mới
phương pháp dạy - học (PPDH) được xem là vấn đề cốt lõi, quyết định đến chất
lượng giáo dục. Vì vậy, cải tiến, đổi mới PPDH đang được đặt ra bức xúc, diễn ra theo
nhiều xu hướng, gây nhiều tranh luận trong giới chuyên môn và cũng chính là vấn đề
nan giải nhất hiện nay.
Nhiều năm qua, vấn đề đổi mới PPDH đối với các cấp học, ngành học, đã
và đang thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục, các
thế hệ giáo viên, sinh viên và cả sự chú ý của những ai quan tâm đến sự nghiệp
giáo dục. Đã có rất nhiều nghiên cứu, nhiều bài viết, nhiều cuộc hội thảo với
những quy mô, tính chất khác nhau, đề cập đến vấn đề đổi mới PPDH với nhiều
góc độ. Tuy nhiên, đối với giáo dục thường xuyên (GDTX), vấn đề này hầu như
chưa được quan tâm đúng mức từ phía các chuyên gia, các nhà quản lý giáo dục và
các thầy, cô giáo. Vấn đề đổi mới PPDH phù hợp với đối tượng người học chương
trình GDTX cấp THPT (BTTHPT) ở các môn học, nói chung đang là bài toán cực
kỳ khó khăn, nan giải. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới chất lượng
giáo dục bổ túc THPT còn thấp kém.
Trước tình trạng trên, việc tìm ra những giải pháp phù hợp để nâng cao chất
lượng giáo dục BTTHPT là vô cùng bức thiết. Trong đó, vấn đề PPDH, phương

14
pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên đang là tâm điểm của sự

thể chỉ ra một số nguyên nhân sau đây:
» Một là: Bản thân GV chưa tự dặt ra cho mình những yêu cầu cao trong việc
tự trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, chưa chủ động cải tiến PPDH cho phù hợp với
mục tiêu và đối tượng người học GDTX; chưa đặt ra những yêu cầu hợp lý đối với
người học (nhất là đối với đối tượng học viên yếu, kém), dẫn tới tình trạng người học
không có động lực học tập, khám phá, tìm tòi; khá nhiều giáo viên còn lúng túng
trong việc đổi mới PPDH;
» Hai là: Một số GV do hạn chế về năng lực nên rất ngại tiếp xúc với thiết bị
thí nghiệm, với công nghệ thông tin (CNTT) do đó không khai thác được thế mạnh
của bộ môn trong việc ứng dụng CNTT hỗ trợ cho việc đổi mới PPDH. Một số khác
còn có sự lẫn lộn giữa việc ứng dụng CNTT trong đổi mới PPDH với việc trình chiếu
bài soạn trên màn hình vi tính; vì vậy, chưa quan tâm đến việc khai thác sự hỗ trợ
của CNTT trong dạy học vật lý.
» Ba là: Về công tác quản lý, việc đánh giá chất lượng soạn, giảng của GV ở
nhiều cơ sở giáo dục còn lúng túng; công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy chế
chuyên môn, việc tự bồi dưỡng, tự nghiên cứu của GV, ở nhiều cơ sở GDTX chưa
chặt chẽ. Việc đánh giá năng lực chuyên môn của GV ở nhiều cơ sở còn nặng về định
tính, mặt định lượng hầu như chỉ đơn thuần dựa vào kết quả học tập bằng điểm số của
người học. Tình trạng này dễ dẫn đến thiếu khách quan nếu trong việc ra đề, tổ chức
thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên, GV không đưa ra được những yêu
cầu phù hợp với người học và phù hợp với mục tiêu giáo dục.
» Bốn là: Về nhận thức, việc tường minh hóa nội hàm của PPDH theo hướng
“tích cực hoá” vai trò của người học hiện đang có những quan niệm khác nhau. Đối
với BTTHPT, vấn đề này hầu như ít được quan tâm và cũng chưa có được tiêu chí
thống nhất để đánh giá chất lượng, hiệu quả dạy-học theo hướng này. Vì vậy, việc
đánh giá chất lượng dạy học nói chung, giờ dạy của giáo viên nói riêng vẫn còn luẩn
quẩn trong tình trạng cảm tính.

16
» Năm là: Việc đầu tư cơ sở vật chất, máy móc, TBDH và cán bộ phụ trách thí

- Nhóm tham luận về hỗ trợ đổi mới PPDH bao gồm: phương pháp đổi mới
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên; phương pháp ra đề kiểm tra nhằm
thúc đẩy đổi mới PPDH phù hợp với đối tượng học viên bổ túc văn hoá; Ứng dụng
công nghệ thông tin trong soạn, giảng và khai thác dữ liệu điện tử phục vụ dạy học,
nghiên cứu góp phần thúc đẩy đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra, đánh giá.
- Nhóm tham luận về công tác quản lý, chỉ đạo đổi mới PPDH nhằm nâng
cao chất lượng giáo dục.
Thông qua nội dung của các bài viết, có thể khẳng định, các tác giả đã có sự
đầu tư nghiêm túc về tâm trí, công sức để chắt chiu những kinh nghiệm giảng dạy.
Mỗi bài viết phản ánh một khía cạnh khác nhau, tiếp cận về đổi mới PPDH ở các
góc độ khác nhau, nhưng tất cả đều có chung một mục tiêu là hướng tới việc cải
thiện chất lượng giáo dục BTTHPT đối với môn học giàu tính thực nghiệm này.
Sự đa dạng về nội dung, quan điểm, hình thức diễn đạt của các bài viết đã tạo nên
bức tranh chung khá hoàn hảo, mang đậm tính đặc thù của chương trình vật lý
GDTX và đối tượng học viên BTTHPT.
Trong điều kiện thời gian có hạn Ban tổ chức chỉ chọn một số báo cáo mang
tính đại diện, mỗi báo cáo đề cập đến một khía cạnh của chủ đề đổi mới PPDH. Vì
vậy, sẽ có nhiều bài viết không được trình bày tại Hội thảo này nhưng vẫn giữ
được giá trị chia sẻ về kinh nghiệm, gợi mở những góc độ khác nhau và đều hướng
vào mục tiêu đổi mới PPDH BTTHPT. Chắc chắn, những bài viết đó sẽ là tư liệu
tham khảo quý cho các đồng nghiệp, đồng môn.
2. Một số gợi ý mang tính định hướng về nội dung Hội thảo
a) Những nội dung cần bàn
Bàn về đổi mới PPDH, thường có hàng loạt câu hỏi cần có lời giải đáp về đổi
mới PPDH, ví dụ: đổi mới PPDH về thực chất là đổi mới cái gì? Đổi mới như thế
nào? Bắt đầu từ đâu? Theo hướng nào? Phương tiện đi kèm để đổi mới PPDH? Điều
kiện để tiến hành đổi mới? v.v.

18
Trong khuôn khổ của một hội thảo, thời gian không nhiều, chúng ta chỉ tập trung

giáo viên; về công tác quản lý chỉ đạo; );
b) Định hướng về đổi mới PPDH môn Vật lý
Trước tiên, cần quán triệt việc đổi mới PPDH đối với môn Vật lý BTTHPT
phải phát huy được tính tích cực, chủ động của học viên trên cơ sở sử dụng linh
hoạt các PPDH truyền thống, quan tâm khơi nguồn sáng tạo đối với nhưng học viên
khá trở lên.
Xuất phát từ tính đặc thù của môn học, chúng tôi gợi mở một số vấn đề đổi
mới PPDH môn Vật lý BTTHPT như sau:
 Một là : Đổi mới cách tiếp cận mục tiêu phù hợp với đối tượng. Nghĩa là
Giáo viên phải bám sát các chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ được quy định trong
chương trình GDTX cấp THPT môn Vật lý, bám sát các đối tượng học viên để đưa ra
những yêu cầu cho phù hợp (đảm bảo tính vừa sức) trong soạn giảng, trong kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập của học viên (tránh 2 khuynh hướng: hoặc yêu cầu quá sức
đối vớia học viên hoặc đưa ra yêu cầu quá dễ).
 Hai là : Đổi mới theo hướng chuyển từ hoạt động giảng dạy “Thầy truyền
thụ - Trò tiếp nhận” sang hoạt động dạy học theo hướng Thầy tổ chức, định hướng,
thiết kế kịch bản (lộ trình) và tạo sự hứng thú để dẫn dắt Trò tích cực tham gia
chiếm lĩnh tri thức dưới sự "cố vấn, hỗ trợ của Thầy. Đây là vấn đề mang tính cốt
lõi của đổi mới PPDH. Quan điểm này cũng đồng nghĩa với việc chuyển từ phương
pháp nặng về diễn giảng sang phương pháp nặng về hướng dẫn và tổ chức cho học
viên tự lực chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng và có thái độ tương ứng theo mục tiêu dạy
học đã đề ra.
 Ba là : Đổi mới cách khai thác tri thức theo hướng tăng cường tính trực
quan, liên hệ các hiện tượng vật lý xảy ra trong tự nhiên và trong thực tế đời sống lao
động sản xuất; tích cực khai thác, sử dụng có hiệu quả các thiết bị thí nghiệm để giúp
học viên tìm kiếm tri thức từ, thực hành, thực nghiệm, trong thế giới tự nhiên và trong
thực tiễn lao động sản xuất.

20
 Bốn là : Đổi mới PPDH Vật lý BTTHPT theo hướng kết hợp hài hòa việc

thức mới và hình thành kỹ năng, thái độ cho người học?
- Sử dụng PPDH này có gì tân tiến hơn những PPDH khác?
- Lợi thế của PPDH này là gì?
 Bốn là: Việc đổi mới PPDH của GV phải được học viên chấp nhận một
cách tự thân, tự nguyện mới có hiệu quả. Bởi lẽ, người học vừa là mục tiêu của hoạt
động dạy học lại vừa là động lực thúc đẩy chính bản thân của quá trình này. Người
dạy phải vì người học mà tìm tòi những PPDH tích cực hóa hoạt động nhận thức của
người học, định hướng, dẫn dắt người học tìm ra cái mới (đối với họ), đồng thời phải
biết khai thác tối đa tiềm năng của người học, tạo cho người học cơ hội để tự khai
thác, tìm tòi tri thức, tức là làm cho người học thực sự trở thành động lực của quá
trình dạy học.
Kết luận
Luật Giáo dục 2005 đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục thường xuyên phải phát
huy vai trò chủ động, khai thác kinh nghiệm của người học, coi trọng việc bồi dưỡng
năng lực tự học, sử dụng phương tiện hiện đại và công nghệ thông tin để nâng cao
chất lượng, hiệu quả dạy và học”.
Hội thảo này là một diễn đàn, một dịp để các thầy cô giáo, các chuyên gia
quản lý về giáo dục được cùng nhau thảo luận, tranh luận, chia sẻ những kinh nghiệm
về chuyên môn nhằm làm sáng tỏ thêm những vấn đề có tính dữ kiện của “Bài toán”
đổi mới PPDH môn Vật lý phù hợp với đối tượng học viên BTTHPT. Giá trị trung tâm của PPDH hiện đại thể hiện ở những tác dụng sau:

22
Dạy người khác muốn học - tức là tạo nhu cầu học tập;
Dạy người khác biết cách học - tức là tạo kỹ năng và chiến lược học tập;
Dạy người khác kiên trì học tập - tức là tạo ý chí và tính tích cực học tập;
Dạy người khác học tập có kết quả - tức là tạo mục đích và động cơ
học tập, học tập thành công.