1
Đổi mới phương pháp dạy học ở
trung tâm GDTX
một số giải pháp từ góc độ công
tác quản lý
PGS.TS Đặng Quốc Bảo
1. Đổi mới phương pháp dạy học cần được hiểu là đổi mới cách thực hiện
phương pháp dạy học.
1.1. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) đang là vấn đề bàn luận và thực
hiện sôi nổi trong những năm gần đây ở mọi bậc học. Đã có nhiều hội thảo, nhiều bài
viết, nhiều bàn luận xung quanh vấn đề này. Bài viết này xin góp thêm một vài kiến
giải nhìn từ góc độ công tác quản lý.
1.2. Đổi mới PPDH cần được hiểu là đổi mới cách chỉ đạo thực hiện PPDH.
Bản thân PPDH nào cũng đều có cái hay và cái hạn chế. Khi phương pháp dạy
học được sự cộng hưởng của cả người dạy và người học, người quản lý thì nó phát
huy hiệu ứng tối đa nét tích cực. Khi một trong ba tác nhân này không làm tốt trách
nhiệm của mình thì phương pháp có nhiều hạn chế và bộc lộ của nó làm giảm thiểu
kết quả giáo dục.
1.3. PPDH gắn bó chặt chẽ với mục tiêu đào tạo và nội dung đào tạo. Khi mục
tiêu đào tạo dù được tuyên bố rất hay, rất lý tưởng; thí dụ mục tiêu đào tạo nhấn mạnh
đến việc đào tạo người làm chủ, người tích cực, song trong thực tế lại muốn có người

2
ngoan ngoãn, người biết vâng lời cấp trên thì tất yếu phương pháp đào tạo - giáo dục -
dạy học phải xoay theo mục tiêu đào tạo; nó bị biến dạng méo mó đi.
2. Phải chuyển được cách dạy học từ Sư phạm quyền uy sang Sư phạm
của tình bạn dân chủ hợp tác thì mới có thể đổi mới thực hiện PPDH có kết quả.
2.1. Sư phạm quyền uy (Power Pedagogy) là lối sư phạm mệnh lệnh, sự ban ơn,
người dạy là chân lý, lời thầy nói ra là ý tối cao. Chính cách dạy học theo quan điểm
này đã làm thui chột mọi sự sáng tạo và tư duy phê phán của người học. Sư phạm

Những thời sau: Hán Nho, Tống Nho dù có trở lại một số ý tưởng nhân văn của
Khổng Tử, song thực chất họ chủ trương "pháp trị" bằng "Đức trị" (Pháp trị là mục
tiêu, đức trị là phương tiện). Họ thực hiện: "Âm pháp, dương nho" (Bên trong thì
Pháp trị bên ngoài ra vẻ Đức trị, Nho nhã).
Nhà trường thực chất lại trở về khuôn phép giáo điều, cách dạy học nhằm tạo ra
những con người phục vụ cho giai cấp cầm quyền.
2.3. Cuộc cách mạng dạy học ngày nay dù bước sang thời kỳ "Thế giới phẳng"
(The World is flat) nhưng vẫn chịu sự giằng co giữa hai chiều hướng:
"Sư phạm quyền uy" và "Sư phạm dân chủ"
(Power Pedagogy) (Democratic Pedagogy)
Sở dĩ có sự giằng co này vì giáo dục phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ
có tính đối ngẫu: Vừa phải phục vụ cho yêu cầu xã hội hoá, vừa phải phục vụ cho
yêu cầu phân hoá.

4
2.4. ý kiến của Anhstanh có thể xem là bài thuốc hữu hiệu giải toả sự giằng
co này.
Anhstanh chủ trương phải xây dựng được nhà trường với kiểu dạy học hình
thành cho con người các giá trị "Chân thiện mỹ". Ông gọi đó là các
"Humanities". Ông cảnh báo: "Dạy cho con người một chuyên ngành thì chưa đủ.
Bởi bằng cách đó, anh ta có thể trở thành một cái máy khả dụng nhưng không trở
thành một con người với đầy đủ phẩm giá. Điều quan trọng là anh ta phải được
dạy để có một cảm thức sống động về cái gì là cái đẹp và cái gì là thiện. Nếu
không với kiến thức được chuyên môn hoá của mình, tanh ta chỉ giống như một
con chó được huấn luyện tốt hơn là một con người được phát triển hài hoà. Anh
ta cần phải học để hiểu những động cơ của con người, hiểu được những ảo tưởng
và những nỗi thống khổ của họ để tìm được một thái độ ứng xử đúng đắn với tính
đồng loại của mình cũng như với cộng đồng".
Anhstanh cũng nhắc đến mục tiêu dạy học phải giúp cho thế hệ trẻ có được
"Tư duy phê phán" (Xem Anhstanh. Thế giới như tôi thấy. NXB Tri thức 2007).

(Con đường học là rộng lớn, muốn đi trên con đường này phải có đức sáng phải
có lý tưởng làm mới nhân dân, đạt đến sự hoàn thiện nhất).
Tổng hợp các điều trên Nho gia gọi là "Tam cương - Bát mục" của đạo học,
đạo làm người. Có thể mô hình hoá "Tam cương - Bát mục" như sau:

6

Tiếp thu lý tưởng cao đẹp của Nho gia, trong lần nói chuyện tại thủ đô ngày
21/7/1956, Bác có lời dạy:
"Đại học chi đạo
Tại minh minh đức
Tại tân dân"
Từ "Tân dân" (làm cho mới dân) sang "Thân dân" (đem bản thân mình do được
hoàn thiện về việc học, hết lòng phục vụ nhân dân).
Hồ Chí Minh chỉ thêm vào một chữ H đã làm lý tưởng cao quý của nho gia
hiện đại hơn, cao đẹp hơn, chí tình, chí nghĩa hơn.
3. Tam giác 3T (Tri - Trò - Thày) và trách nhiệm của người quản lý
3.1. Nói đến "Dạy học" là nói đến 3 nhân tố:
Thành ý

Trí tri

công khác của dàn nhạc thực hiện được sứ mệnh cao cả của giáo dục là đào tạo được
"Nhân cách - Nhân lực" cho đất nước.
3.2/ Mối liên hệ 3T và vai trò của người quản lý

8 Tri thức nhân loại truyền thông vào Trò nhờ Thày (tác nhân). Ngày nay có thể
nói đến "Tự học", "Tự động học tập". Tuy nhiên bất cứ sự "Tự học", "Tự động học
tập" nào cũng phải có sách. Sách là một ông thầy đã kết tụ tri thức nhân loại (A) để
chuyển vào người học (a). Tri

(T
1
)

- Hiện đại nhất
- Việt Nam nhất
Theo mục tiêu bài học.
(ii) Giúp cho thày tác động vào quá trình dạy học
[T
3
==> (T
1
- T
2
)]
Sao cho quá trình này diễn ra:
- Có tính mục đích
- Có tính tổ chức
- Có tính kế hoạch
(iii) Giúp cho thày có được mối quan hệ với trò
(T
3
<==> T
2
)
Bảo đảm được các yêu cầu:
- Tính kỷ cương

10

- Tính khoan dung
- Tính trách nhiệm
Quan hệ của Thày - Trò trong trường hợp này dù là quan hệ "Sư đệ", nhưng
trước hết là quan hệ của hai người công dân với nhau. Người quản lý phải giúp cho