Các biến chứng của hậu môn nhân tạo Hậu môn nhân tạo (HMNT) là kỹ thuật thường được dùng trong thực hành phẫu
thuật đại-trực tràng hàng ngày. Ðây là loại mổ được xem là đơn giản nhưng trên
thực tế đã có nhiều biến chứng rất trầm trọng.
Vị trí được chọn làm HMNT
Vị trí trên đại tràng
Ðại tràng xích ma
Ðại tràng ngang
Ðại tràng trái
Manh tràng
Ðại tràng phải
Vị trí trên thành bụng
Hốc chậu trái
Hạ sườn trái
Hạ sườn phải

Loại HMNT
Quai HMNT (loop colostomy)
HMNT tận (end colostomy)
HMNT nòng súng
HMNT có cầu da
Mở manh tràng ra da
Thời gian dùng HMNT
Vĩnh viễn
Tạm thời
Chỉ định của HMNT
K đại-trực tràng
Vết thương, chấn thương đại-trực tràng
Xoắn ÐT, megacolon, Viêm loét ÐT

Biến chứng sớm nghĩa là xảy ra sau mổ trong vòng 30 ngày và 9,9% là biến chứng
muộn. Mỗi loại có sắc thái riêng cần phân tích.Biến chứng sớm có đến 8 loại.
Ðáng lưu ý nhất là tình trạng thiếu máu tại miệng HMNT. Một là do phẫu thuật
viên không chú ý khi mổ. Hai là trong khi đưa HMNT ra đoạn ruột không được
bóc tách tự do, nên ruột căng quá hoặc sau mổ bụng chướng thêm kéo căng
HMNT khiến xảy ra tình trạng thiếu máu tại chỗ làm hoại tử tại miệng HMNT.
Miệng HMNT cũng chảy máu nhiều vì thế cần cầm máu cẩn thận để tránh tình
trạng chảy máu sau mổ phải khâu lại. Nhiễm trùng quanh HMNT trong những
ngày đầu là biến chứng đáng ngại. Các chỗ nhiễm phải được mở ra và dẫn lưu.
Biến chứng này kéo dài ngày nằm viện và thầy thuốc cần theo dõi sát nhằm phát
hiện sớm tình trạng viêm phúc mạc để giải quyết kịp thời.
HMNT thường được chỉ định cấp cứu trong các trường hợp tắc ruột do ung thư
đại-trực tràng. Các trường hợp này nếu không làm kịp thời để giải áp thì manh
tràng có nguy cơ bị thủng dội rất nguy hiểm. Khi làm HMNT cần lưu ý đính cẩn
thận ruột vào phúc mạc. Nếu vì lý do gì không dùng được phúc mạc có thể đính
ruột vào cân mạc hay thành bụng. Nên làm thêm đính lớp thứ nhì sau khi xẻ ruột
ra giải áp.
Một số tác giả cẩn thận chỉ đính ruột bước đầu vài ngày sau chờ ruột dính thật tốt
vào thành bụng rồi mới xẻ ruột già. Khi mổ chương trình có thể áp dụng dễ dàng
kỹ thuật này nhưng trong tắc ruột cấp thì việc giải áp lại là điều cần thiết cho nên
xẻ ruột ngay trong lần mổ này.
Hở một vài mũi chỉ khâu đã xảy ra viêm phúc mạc bị bỏ sót cho đến khi bệnh
nhân được mổ thì đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng nhiễm độc rất dễ tử vong.
Ðưa lộn đầu dưới ra ngoài, đầu trên khâu bít trong phẫu thuật Hartmann cấp cứu là
biến chứng có thể nói là vô cùng hiếm chưa thấy nhắc đến trong y văn. Biến chứng
này do phẫu thuật viên không tập trung cần phải tránh không thể để xảy ra.
Biến chứng muộn, nghĩa là hơn 30 ngày sao mổ, thường gặp là sa niêm mạc
HMNT. Tình trạng sa này có thể ít có thể rất nhiều gây trở ngại cho bệnh nhân.
Nếu sa ra ít và thử đẩy vào lại dễ thì chuộng cách đính HMNT vào thành bụng lại
bằng nút áo theo kỹ thuật của Mayo. Tuy nhiên cũng cần nhấn mạnh? là đã có một

Kết luận: Hầu hết các biến chứng liên quan đến HMNT là do lỗi kỹ thuật. Do vậy
không nên xem nhẹ việc thực hiện HMNT. Phẫu thuật viên cần tuân thủ nghiêm
túc các nguyên tắc mổ và theo dõi bệnh nhân trong thời gian còn nằm viện cũng
như tái khám định kỳ nhằm phát hiện biến chứng mà xử trí kịp thời.